Sümük şişləri

Əsas məqamlar

• Hal-hazırda ətrafların sümük şişlərinin cərrahi müalicəsi zamanı amputasiya hətta bədxassəli şişlərdə belə nadir hallarda tələb olunur. Hədəf - kənarlaşdırılmış sümük əvəzinə meqaprotezlər və ya sümük transplantı tətbiq edərək ətrafı qoruyan cərrahi yanaşmadan istifadə etməkdir.   
• Birincili sümük şişinin diaqnostikası kliniki şübhə və rentgen müayinəsi tapıntılarının əsasında aparılır. 
  •  Bəzən standart rentgen müayinələrində anormallıqları aşkar etmək çətin ola bilər.
• Maqnit rezonans tomoqrafiya və ya kompüter tomoqrafiyası ikinci sıra müayinələr kimi istifadə edilir.
• Əgər bədxassəli şiş şübhəsi qalırsa, hal-hazırda KT nəzarəti altında aparılmasına üstünlük verilməklə, mümkün ən kiçik kəsikdən biopsiya nümunəsi əldə edilir. Bu prosedur sonrakı müalicəni aparacaq müəssisədə (universititet xəstəxanası) həyata keçirilir.    
• Sümük ssintiqrafiyası və laborator müayinələr əlavə tədqiqatlar kimi istifadə edilməlidir. 

Bədxassəli sümük şişləri

• Osteosarkoma sümüklərin, xüsusilə, uşaqlar, yeniyetmələr və gənc yaşlı pasientlərdə ən çox rast gəlinən birincili bədxassəli şişdir. 
  • Diz oynağı nahiyəsində daha çox rast gəlinir.
  • Rentgen müayinəsi tapıntıları adətən tipikdir (şəkil).
  • Proqnoz erkən diaqnoz qoyulduqda daha yaxşıdır.
  • Müalicə ixtisaslaşmış mərkəzlərdə aparılır.
• Xondrosarkoma qığırdaq toxumasından qaynaqlanan şişdir və daha böyük yaşda olan pasiyentlərdə rast gəlinir. Həmçinin, bu şişin meydana çıxması ÇİE-Çoxsaylı İrsi Ekzostozlar (MHE-Multiple Hereditary Exostoses) kimi məlum olan bir irisi patologiya ilə əlaqəli ola bilər.

Xoşxassəli sümük şişləri 

• Ekzostoz (osteoxondroma; şəkil ) və enxondroma (çox zaman əl sümüklərində, şəkil) ən çox rast gəlinən xoşxassəli sümük şişləridir.
• Mexaniki narahatlığa görə və əl barmağı enxondroması ilə bağlı sınıq riskinə görə çox zaman osteoxondromanın cərrahi müalicəsinə göstəriş vardır. 
• Əgər bazu və bud sümükləri kimi uzun sümüklərdə enxondromaların diametri 2 sm-dən çox olarsa mütəxəssis qrupu tərəfindən qiymətləndirməyə ehtiyac vardır.
  • Osteoid osteoma termokoaqulyasiya ilə (şəkil), anevrizmalı sümük sisti isə "etoxysclerol" inyeksiyaları ilə müalicə edilir.  
  • Nəhəng hüceyrəli şiş yerli olaraq küretaj və sement dolğusu ilə müalicə edilir (şəkil ).  Əgər cərrahiyyə mümkün deyilsə, "denosumab" preparatı istifadə edilə bilər. 

Sümük metastazları

• Sümüklərə ən çox metastaz edən bədxassəli şişlər süd vəzisinin xərçəngi (estrogen-reseptoru pozitiv), ağciyər xərçəngi (xüsusilə, kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi), prostat vəzisi, qalxanvari vəz və böyrək xərçəngləridir.
• Hazırda bifosfonatlar ağrını yüngülləşdirmək və sümük toxumasının itkisini azaltmaq üçün müntəzəm qaydada istifadə olunur. Əgər sınıq riski varsa profilaktik intramedulyar osteosointez istifadə oluna bilər. Lokal şüa terapiyası adətən bu proseduradan sonra aparılır.   

Yaxşı proqnoz əlamətləri 

• Yüksək differensiasiya olunmuş ləng inkişaf edən şiş 
• İlkin müalicədən sonra metastazsız müddətin uzun olması
• Başlanğıcdan sklerotik metastazlar
• Müalicə ərzində sklerotik hala keçən litik metastazlar
• Sümüyə tək metastaz
• Ümumi şiş yükünün az olması
• Həyati vacib orqanlarda heç bir metastaz yox
• Hiperkalsiemiya qeyd edilmir 
• Leykoeritroblastik anemiya yoxdur

Sklerotik metastazlar

• Şüa terapiyası pasiyentlərin 80–90%-də effektivdir.  
• Heç bir patoloji sınıq riski yoxdur.

Litik metastazlar

• Patoloji sınıqların (xüsusilə, bud sümüyünün boynu və diafizində) başvermə riski yüksəkdir. Birinci sıra terapiya çox zaman şüa terapiyasından ibarətdir. 
• Cərrahi müdaxilə ilə stabilləşdirmə hətta sınıq baş verməzdən öncə nəzərdə tutulmalıdır!
• Onurğanın boyun şöbəsinə metastaz hallarında müalicə başlanmazdan öncə boyun yaxalığının təyin edilməsinə göstərişdir. Pasientdə iflic simptomlarının inkişaf etməsi təxirəsalınmaz şüa terapiyası və ya cərrahiyyəyə göstərişdir. 

Müalicə nəticələrinin qiymətləndirilməsi 

• Ağrının aradan qaldırılması və funksional qabiliyyətin bərpası 
• Metastazların təkrar kalsifikasiyası (rekalsifikasiya)
• Hiperkalsiemiyanın müalicəsi üçün baxın

Müvafiq resurslar

• Digər internet resurslar
• Ədəbiyyat