Uşaq və məişət zorakılığı

Əsaslar

• Şiddətə şahidlik zorakılığın bir-başa uşağa yönəlməməsinə baxmayaraq, uşağa və onun inkişafı üçün zərərlidir.
• Zorakılıq digər növ zorakılıqların da göstəricisidir. Ailənin bəzi münasibətlərində zorakılıq olarsa, məsələn, valideynlər arasında, digər münasibətlərdə də şiddət riski açıq şəkildə artır, məsələn, qardaş və bacılar arasında və ya valideynlə uşaq arasında.
• Məişət zorakılığına şahidlik etmək uşağın inkişafını təhlükə altına alır və təhlükəsiz uşaq-valideyn münasibətlərinə xələl gətirir. Buna görə də uşaq müdafiəsi qurumlarına bütün bu hallar barədə məlumat verilməlidir. Məlumat həm sosial rifah qurumları, həm səhiyyə işçiləri və bəzi hallarda şəxsi həkimlər tərəfindən təqdim edilə bilər. Bundan əlavə, bir uşağa qarşı zorakılığın baş verdiyinə dair şübhə yaranıbsa cinayət şübhəsi barədə polisə məlumat verilməlidir. Bunun üçün də yerli qaydalara, təcrübə və protokollara əməl edin.

Məişət zorakılığına şahidlik edən uşaqlar

• Uşaqlar demək olar ki, hər zaman məişət zorakılığından xəbərdar olular və belə hallarda onlar da bu zorakığın şahidinə və ya qurbanı olmuş olurlar.
• Yetkinlər adətən övladlarının yaşadığı zorakılıq dərəcəsini az qiymətləndirirlər. Valideyinlərin uşaqlarının yaşantılarını təsvir etməsi zorakılığın uşaqlara təsirini qiymətləndirərkən etibarlı hesab edilə bilməz.

Zorakılığa şahidliyin uşağın iknişafına təsiri

• Zorakılığın uşağa necə təsir etməsindən asılıdır:
  • uşağın inkişaf mərhələsi
  • zorakılığa məruz qalma müddəti və xarakter
  • zorakı hadisələrə fiziki məsafə
  • uşağın günahkar və qurbanla emosional əlaqəsi
• Etibarlı bir nəticə almaq üçün uşaq psixiatriyasının hərtərəfli qiymətləndirilməsi aparılmalıdır. Hətta kiçik bir şübhə psixiatrik qiymətləndirməyə səbəb olmalıdır. Çünki uşaqla qısa bir əlaqə çox vaxt həqiqətin kiçik bir hissəsini aşkar edəcəkdir. Əslində uşağın vəziyyəti üzdə görüləndən daha pis ola bilər.

Dərhal təsirlər

• Ciddi zorakılığa şahid olmaq uşağın sonradan Travma sonrası stres pozuntusu yaranmasına səbəb ola bilər (bax: TSSP).Travma əlamətləri hətta bir yaşında olan uşaqlarda müəyyən edilmişdir. the child. Uşaqlardakı klinik mənzərə böyüklərdək görüləndən dah çox qeyri-spesifikdir və xəstəliklərin rəsmi təsnifatına görə diaqnostik meyarlar həmişə yerinə yetirilmir. Uşaqların yuxu pozğunluqları, kabuslar, yaddaş və konsentrasiya problemlərindən, eləcə də həssaslıq və travmatik hadisələrin təkrar-təkrar beyində canlanmasından əziyyət çəkdikləri qeyd edilir.  Zaman keçdikcə uşağın emosiyaları kütləşir.

Uzun müddətli təsirləri

• Zorakılığa uzun müddət məruz qalma özünü büruzə verə bilər:
  • narahatlıq
  • davranış pozuntusu və aqressiv davranış
  • inkişafın axsaması
  • öyrənmədə çətinliklər
  • depresiya və təşviş
  • sosial ünsiyyətlərdən yayınma
• Simptomların körpələrdə və balaca uşaqlarda aydınlaşdırılması xüsusilə önəmlidir.

 Yetkinlərdə məişət zorakılığına məruz qalmanın müalicəsi

• Məişət zorakılığına məruz qalmaq demək olar ki, həmişə ailə üçün böhranlı bir vəziyyət deməkdir. Buna görə məsələyə yanaşma böhranı idarə etməyə əsaslanmalıdır.
• Kəskin  bir vəziyyətdə, həkimin ən vacib vəzifəsi fiziki yaralara lazımi müalicəsni vermək, həmin yetkin şəxsin uşağının olub olmamasını öyrənib dərhal təhlükəsiziyi qorumaq, və ailəni müvafiq qurumlara göndərib ifadələrini və şəxsi müşahidələrini qeyd etməkdir.
  • fiziki yaralara lazımi müalicəni verin 
  • yetkin şəxsin uşaqlarının olub olmamasını və təhlükəsiz bir yerdə olub olmadığını öyrənin
  • dərhal təhlükəsizliyi qorumaq 
  • ailəni müvafiq qurumlara göndərin
  • müşahidələrinizi və yetkin şəxslərin ifadələrini qeyd edin.

Uşaqlarla iş

Kəskin vəziyyətlərdə

• Məişət zorakılığına məruz qalmaq demək olar ki, həmişə ailə üçün böhranlı vəziyyət deməkdir. Buna görə də yanaşma böhranın idarə etmə prinsiplərinə uyğun olmalıdır.
  • Uşaqlar görüşdə iştirak edirsə, diqqətdən kənarda qalmamalı, müzakirəyə daxil edilməlidirlər.
    • Uşaqlar müzakirəyə daxil edilməzdən əvvəl vəziyyət əvvəlcə böyüklər ilə müzakirə edilməlidir. Yetkin ailə üzvlərinin iştirakı olmadan uşaqlar ilə müzakirə etmək tövsüyə olunur. Ancaq bu uşaqların nöqtəyi-nəzərindən tənzimlənə bilərsə və təhlükəsizdirsə həyata keçirmək məqsədə uyğundur.
    •  Müzakirə yaılnız kəskin şəkildə baş vermiş bir hadisəyə aid olmalıdır. Açıq suallar verin.
    •  Uşağa evdəki yetkinlərin davranışlarından xəbərdar olmaları ilə bağlı məlumat verilməlidir
    • Uşaqlar hadisə  zamanı gördükləri, eşitdikləri və hiss etdikləri şeylər haqqında danışmaq imkanı verilməlidir 
    • Uşaqlara yardım alacağı söylənməlidir.adisəni müzakirə etmək uşaqlar üçün baş verən hadisələrə aydınlıq gətirəcəkdir.
    • Tətbiq ediləcək prosedurlar barədə izahat, uşaqlara tez-tez bu təbiət hadisələri ilə əlqaədar dəyişikliklərin öhdəsindən gəlməyə kömək edəcəkdir. Uşaqlar bir çox hallarda valideynlərindən narahatdırlar və buna görə də bütün ailənin yardım alacağını vurğulamaq vacibdir. Nə olur olsun uşaqlara yalnız gerçək məlumatlar verilməlidir.
  • Əgər uşaq görüşmədə iştirak etməyibsə:
    • Uşaqların yaşadığı mühitin təhlükəsizliyi təmin edilməlidir. Bu iş üçün təcili hallar üçün nəzərdə tutulmuş sosial xidmətlərlə iş qurumları maraqlanmalıdır.
    • Bundan əlavə uşaqların gələcək vəziyyəti, gələcək qiymətləndirməyə zəmanət verəcəkdir. Müvafiq uşaqlarla iş üzrə olan qurumlar bu barədə məlumat verildikdən sonra araşdırmaya başlamalıdır.

İzləmə menecmentliyi 

• Uşaqların vəziyyətinin gedişatının izlənməsində həm ailə və uşaqlara nəzarət edən klinikaların, uşaq psixiatriya şöbələrinin, həm də zorakılıqla əlaqali problemlərdə təcrübəsi olan ixtisaslı qurumlar məsuliyyət daşıyır. Müalicə üçün müxtəlif müraciətləri və müalicəyə uyğunluğu asanlaşdırmaq üçün ümumiyyətlə böyük təşviq və dəstəyə ehtiyacı olacaqdır.

Kəskin bir məişət zorakılığının müalicəsində həkimin ən vacib rolu ilkin olaraq fiziki yaraları müalicə etmək, şəxsin uşaqlarının olub olmamasını öyrənmək və varsa əgər təhlükəsizlikdə olub olmadığını dəqiqləşdirməkdir.

Hüquqi tərəfdən baxış

• Hüquq sistemi, tibb işçilərinin baş verən zorakılıqla bağlı aidiyyatı qurumlara xəbər vermək qanuni vəzifəsinə görə ölkədən ölkəyə dəyişir. Əksər qərb ölkələrində səhiyyə işçilərinin məişət zorakılığı barədə uşaqlarla iş qurumlarınnı məlumatlandırması və ya polisə xəbər verməsi xəstənin məxfilik qaydasını pozur.
• Hər bir ölkədə həm qurbanı həm də cəlb olunan uşaqları qorumaq üçün məişət zorakılığına qarşı qoyulmuş qanunvericilikdə nəzərdə tutulan bir qanun mövcuddur. 

Qurumlar arasında əməkdaşlıq

• Məişət zorakılığının həlli bir çox hallarda qurumlar arasında əməkdaşlıq tələb edir. Həkim yerli uşaqlarla iş qurumları ilə və polislə birgə əməkdaşlıq etməlidir.
• Gün-ərzi mərkəzi və məktəb aralarında olan sıx bağdan dolayı məsələ qarşısında əlaqələri çox önəmlidir. 
• Məişət zorakılığını təyin etmək, müdaxilə etmək və qarşısını almaq yolları protokollarda göstərilmişdir. Bu protokollar lokal olaraq müraciət edə biləcəkləri qurumlar barədə məlumatlar verilmişdir.

Məişət zorakılığında qurbana yardım və dəstək

• Məişət zorakılığının qurbanları üçün xususi sığınacaqlar təşkil olunmuşdur. Heyəti uşaqlarla və zorakılıqlarla işləmək üçün təlim keçmişdirlər. 
• Sığınacaqlar müştərilərinin təhlükəsizliyini təmin edir və onları gələcək müalicəyə yönəldir. Təcili hallarda böhran idarəetmə ehtiyacı təxirə salınmadan vəziyyət qiymətləndirilməlidir.

Məişət zorakılından şübhələnilmiş şəxslə müabrizə

• Məişət zorakılığının qurbanı olduğu şübhələnilən biriylə həmişə tək müzakirə edilməlidir. Bu mərhələdə həm tərəfdaşların, həm də digər ailə üzvlərinin iştirak etdiyi müzakirə, qurban və uşaqların təhlükəsizliyinə ciddi təhlükə yarada bilər.
• Zorakılıqla bağlı suallar həmişə birbaşa olmalıdır.
  • :Zorakılıq tez-tez qurbanı çarəsiz hiss elətdirir. Qorxmuş insan söhbətə başlamağa qadir deyil və köməyə ehtiyac duyur. Qurban üçün tibb işçilərinin yanaşmasının düz olması və işə fəal maraq göstərməsi vacibdir. Sual verilə biləcək suallar:
    • Yaxın biriniz bir müddət sizə qarşı zorakılıq edib? 
    • Bu gün həyatınıza təsir edirmi?
    • Hal-hazırda yaxın münasibətlərinizdə şiddət yaşayırsınız?
    • Bir ailə üzvü tərəfindən vurulur və ya başqa bir şəkildə incidilirsiniz? Bir ailə üzvü sizi zorakılıqla hədələdi? Bu şəxs sizin həyatınızda xüsusi bir hissənin olmasına mane olurmu ( məsələn ailə və ya dostlar ilə görüş və ya asudə fəaliyyət kimi)? Gündəlik həyatınızda bu adamın istəklərinə əməl olunmazsa nə olacaq? Bu şəxs sizə aid olan əşyalara və ya ev heyvanlarına zərər vurubmu? Bu şəxs sizi cinsi əlaqəyə məcbur edirmi? Bu adam sizi izləyir?
• Müştərinin qanaması və ya kontuziyası varsa, müştərinin başqa səbəblərə görə görüşdə olmasına baxmayaraq, necə alındıqları soruşulmalıdır.
• Müştəri zorakılığı rədd edərsə və ya onu gizlətməyə çalışarsa, zorakılığın bütün aidiyyəti olanlara (günahkar, qurban, uşaqlara) təsiri və kömək almağın mümkünlüyü barədə məlumat verilməlidir.
• Qurban və ailənin təhlükəsizliyi təmin edilməlidir
  • Qurbanın günahkar şəxsin nə qədər təhlükəli olması barədə qiymətləndirməsi nəzərə alınmalıdır. Təhlükəli vəziyyətdə hara getməsi barədə məlumat  da daxil olmaqla təhlükəsizlik planı tərtib edilməlidir. Bundan əlavə, ehtimal olunan zərərçəkənin evdə  içərisində lazımi əşyalar (pul, geyim dəyişməsi və s.) olan bir çanta hazır etməlidir. 
• Müayinənin həm müşahidəsi, həm də müştərinin ifadəsi mümkün qədər dəqiq qeyd edilməlidir.

Əlaqəli mənbələr

• Koxreyn icmalı
• Ədəbiyyat
•  
•  
• Jaffe PG, Wolfe DA, Wilson SK. Children of battered women. London: Sage 1990 Holt S, Buckley H, Whelan S. The impact of exposure to domestic violence on children and young people: a review of the literature. Child Abuse Negl 2008;32(8):797-810. Hester M, Pearson C, Harwin N, Abrahams H. Making an impact: Children and domestic violence. A reader. London: Jessica Kingsley Publishers, second revised edition 2006.Levendosky AA, Bogat GA, Martinez-Torteya C. PTSD symptoms in young children exposed to intimate partner violence. Violence Against Women 2013;19(2):187-201.