Əllərin dermatiti

EBM Klinik protokolları

19.04.2018 • Sonuncu dəyişiklik 15.05.2018

AlexanderSalava

Əsas məqamlar

Əllərin dermatiti ekzematoz vəziyyət, dəri infeksiyası və dərinin digər xəstəliyi ilə əlaqəli ola bilər.
Diaqnoz pasiyentin anamnezi və fiziki müayinəyə əsaslanır.
Ən geniş yayılmış səbəb sadə, qıcıqlanma verən təmas dermatitidir (XBT10) ki, bu halda əlavə müayinələrə ehtiyac yalnız vəziyyətin dayanıqlıq göstərdiyi hallarda yaranır.
Başlanğıc mərhələdə yetəri qədər davam etdirilən və effektiv yerli terapiya (ümumi müalicə müddəti çox zaman 2-3 ay), vəziyyətin xroniki hala keçməsinin qarşısını alır.

Etiologiya

Ekzogen
- Sadə, qıcıqlanma verən təmas dermatiti (şəkil )
- Allergik təmas dermatiti (patç-testlər (aplikasion dəri-allergik sınaq) köməyilə gecikmiş allergiyaya görə müayinə)
- Zülal təmas dermatiti (sürətli tip allergiya, dəri prik-testləri vasitəsilə müayinə olunur)
Endogen
- Əllərin dermatiti ilə gedən atopik dermatit
- Ovuc və ayaqaltı nahiyələrdə xroniki qovuqcuqlu və ya hiperkeratotik ekzema (dermatit) (sinonimlərə kəskin ovuc-ayaqaltı ekzema, dishidrotik ekzema, pomfoliks, infeksion ekzema aiddir)
Bir çox dəri xəstəlikləri əllərdə də səpgi yaranması ilə gedir (səpgi adətən bədənin digər hissələrində də olur): psoriaz , qırmızı yastı dəmrov və s.
Ovuc-ayaqaltı pustulyoz əllərin ovuc səthində və ya pəncənin ayaqaltı nahiyəsində irinli qovuqcuqlara səbəb olur (şəkillər ). Etiologiyası naməlumdur.
Digər mümkün səbəblər
- Əllərin mikozu (Tinea manuum) (şəkil ): səpgi çox zaman birtərəflidir, eyni zamanda pəncə və ayaq dırnaqlarını zədələyir
- Qoturluq
- Qovuqcuqların yaranması ilə əlaqəli bakterial infeksiya (məs., qrup A Streptokoklar)
- Əl, ayaq və ağız xəstəliyi (enterovirus infeksiyasından 1–2 həftə sonra)
- Skarlatina və ya streptokok tonzillitindən sonra barmaq uclarında və əllərdə dərinin qabıqlanması
- Sadə herpes ( məs., barmaq uclarında; şəkil )
- Sifilis : əllərdə makulyar dermatitin nadir səbəblərindən biri

Pasiyentin müayinəsi

Klinik anamnez

Fərdi anamnezdə atopiya və ya ailə anamnezində hər hansı dəri xəstəliyi (məs., psoriaz) qeyd olunurmu?
Pasiyent işdə əlləri qıcıqlandıra biləcək amillərin təsirinə məruz qalırmı, məsələn, nəm əmək şəraiti? Pasiyent dermatitlə əlaqədar məzuniyyətə çıxıbmı? Xəstəliyə görə məzuniyyət müddətində vəziyyət necə və nə qədər tez dəyişir?
- 1-2 həftə ərzində yaxşılaşma müşahidə edilmirsə və dermatit həmçinin pəncələrin ayaqaltı hissəsində də mövcuddursa, pasiyentdə peşə dermatiti ehtimalı aşağıdır.

Fiziki müayinə

Əllərin dermatiti ilə olan pasiyentin müayinəsinə, eyni zamanda onun ayaqlarının da müayinəsi daxil olmalıdır.
Psoriatik səpgilərin yaranmağa meylli olduğu sahələri nəzərdə tutun: başın dərisi, dırnaqlar, dizlər və bazu önü.
Dabanın mikozu (Tinea pedis) zamanı immunoloji reaksiya mikid reaksiyasına (id reaksiyası) gətirə bilər ki, bu halda əllərdə qovuqcuqlar inkişaf edir, göbələk isə yalnız pəncələrdə aşkarlanır.

Müayinələr

Göbələk nümunələri (mikroskopiya və əkmə üçün) mikozun istisna edilməsi üçün
Patç-test (aplikasion dəri-allergik sınaqlar) allergik təmas dermatitinə şübhə zamanı
Digər dəri xəstəliyinin diaqnostikası üçün dəri biopsiyası nadir hallarda göstəriş olur (adətən biopsiya nümunəsi əllərdən deyil, bədənin başqa bir sahəsindən götürülür).

Xroniki dermatit

Əllərin dermatiti ilkin etiologiyasından asılı olmayaraq xroniki hala keçə və persistə edə bilər (şəkillər ).
Allergik təmas dermatiti ehtimalı (məs., peşə allergeni) nəzərdən keçirilməlidir.
Dırnaqətrafı yastıqda xroniki dermatit və xroniki paronixiya dırnağın böyüməsinə maneə törədə (şəkil ) və ”paltaryuma lövhəsi tipli dırnaqlar”ın inkişafına gətirə bilər (şəkillər ).

Müalicə

Əllərin dermatitinin əsas müalicəsi xəstəliyin səbəbinə qarşı yönəldilir və bu zaman qıcıqlandırıcı amillərdən yayınmaq şərti gözlənilməlidir.

Yerli müalicə

İlkin fazada yetərincə uzun və effektli müalicə vəziyyətin xroniki gediş almasının qarşısını alacaq. Əllərin xroniki dermatitinin ən geniş yayılmış səbəbi, ilkin fazada qlükokortikoid müalicəsinin yetəri dərəcədə olmamasıdır.
Mötədil dərəcədə güclü yaxud güclü qlükokortikoid kremlər dəri sağalanadək, dermatitin ağırlıq dərəcəsinə müvafiq olaraq 2-6 həftə ərzində, gündə bir və ya iki dəfə istifadə edilir. Vəziyyət tam aradan qaldırılmadıqda kontrol müayinə göstərişdir.
Əgər kontrol qəbulda aydın yaxşılaşma müşahidə edilirsə, qlükokortikoid krem dermatit tam aradan qalxanadək davam etdirilə bilər (ümumi müalicə 2–3 ay).
Çox zaman, residivin önlənməsi məqsədilə, qlükokortikoid krem ilə həftədə iki dəfə, 1-3 ay müddətində saxlayıcı terapiyaya ehtiyac duyulur (yalnız dermatit sağaldıqdan sonra).
Takrolimus (tacrolimus) kremi də faydalı ola bilər, xüsusilə atopiyalı pasiyentlərdə.

Sistem müalicə

Əllərin dermatitində antimikrob preparatlarına çox az hallarda ehtiyac duyulur. Səpginin infeksiyalaşması aşkardırsa (şəkil "?>, sistem antimikrob preparatı, məsələn, sefaleksin (cephalexin) 500 mq, gündə üç dəfə, 7–10 gün ərzində göstəriş sayıla bilər.
- Alternativ antimikrob preparatları və onların dozaları impetiqo zamanı istifadə edilənlərlə eynidir .
- Antimikrob preparatları əllərin dermatitində birinci-sıra terapiya deyil və yerli müalicəni əvəz etmirlər.
Ağır gedişli kəskin fazada qısamüddətli müalicə şəklində sistem qlükokortikoidlər, məsələn, prednizolon (prednisolone) 20–40 mq, gündə bir dəfə, 1-2 həftə ərzində, nəzərdə keçirilə bilər.
- Xüsusilə əllərin kəskin vezikulyar dermatitində effektlidir. Əllərin xroniki dermatitində göstəriş deyil.

Digər tədbirlər

Əllərin qorunması çox böyük önəm daşıyır. Qoruyucu əlcəklərin altından pambıq əlcəklər geyilə bilər.
Əllərin peşə ilə əlaqədar müvafiq qorunması barədə məlumat verilməlidir.
Ekzogen dermatitdə, səbəbin (allergenlər və qıcıqlandırıcı amillər) aradan qaldırılmasına çalışmaq lazımdır.
Həmçinin bütün hallarda, əllərin qorunması və müalicənin əsasını təşkil edən yerli məlhəmlərin və sabun əvəzedicilərinin istifadə qaydası ilə bağlı məsləhətlər verilməlidir.
İş yerində qıcıqlandırıcı amillərlə qarşılaşılırsa, dermatitin aradan qalxmasına sərf olunan müddət ərzində xəstəlik vərəqəsi verilməlidir.
Əllərin peşə dermatitinə şübhə varsa, bütün hallarda xəstəlik vərəqəsinin sonuna yaxın, tibbi sənədlərdə dərinin vəziyyəti ilə bağlı qeydlər aparıla bilməsi üçün kontrol müayinə təyin edilməlidir.

Mütəxəssis konsultasiyası

Müvafiq və müntəzəm yerli müalicəyə rəğmən, dermatit 3 ay ərzində aradan qalxmadığı hallarda, konsultasiya və allergik təmas dermatitinin istisna edilməsi məqsədilə aplikasion dəri-allergik sınaqlar aparılması (patç-test) üçün dermatoloqa göndəriş verilməsi tövsiyə olunur.
Əllərin uzanmış gedişli dermatiti hallarında ilk növbədə ekzogen dermatit ehtimalı barədə düşünmək lazımdır ki, bunun səbəbinin aradan qaldırılması mümkündür.
Aplikasion dəri-allergik sınaq, ehtiyac duyularsa, daha sonra təkrar aparıla, iş yerində əmək bölgüsü üzrə tədbirlər zəruri ola bilər.
Dermatoloq, göstəriş olduqda, yerli fototerapiya (PUVA-krem) və ya sistem immunosupressantlar (metotreksat (methotrexate), siklosporin (cyclosporine)) və ya retinoid (asitretin (acitretin), alitretinoin (alitretinoin)) preparatları ilə müalicəyə başlaya bilər.