Poliuriya

Əsas məqamlar

• Pasiyentin aşırı miqdarda hipotonik sidik ilə həqiqi poliuriyaya malik olduğunu, yaxud ifraz edilən sidiyin miqdarı və konsentrasiyası normal ikən, sidik ifrazı tezliyinin artdığını müəyyən edin.

Açıqlaması

• Poliuriya 24 saat ərzində aşırı miqdarda sidik ifraz edilməsi ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Rəqəmlər dəyişkənlik nümayiş etdirir, lakin > 3 l şübhə doğuran həcmdir. Sidiyin miqdarı 50 ml/kq/gün səviyyəsini aşdıqda, yəni 70 kq çəkili şəxsdə > 3,5 l/gün olduqda, vəziyyət qəti şəkildə poliuriya olaraq qəbul edilir.
• Poliuriya öz növbəsində iki kateqoriyaya bölünə bilər:
  • Su diurezi (sidiyin osmolyallığı aşağıdır, yəni < 300 mosm/kq H₂O)
  • Osmotik diurez (adətən sidiyin osmolyallığı yuxarı).

Etiologiya

• Osmotik diurezin ən geniş yayılmış səbəbi hiperqlikemiya ilə assosiasiya olunmuş qlükozuriyadır . Daha nadir etioloji amillərə parenteral və ya enteral qidalanmanın ardınca sidik cövhərinin yüksək olması, mannitol təyini və ya kontrast maddə istifadəsilə müayinə (keçici) aiddir.
• Su diurezi öz növbəsində aşağıdakı kimi təsnif edilə bilər:
  • Birincili polidipsiya (plazmada natrium səviyyəsi və zərdabın osmolyallığı normada və ya aşağı)
  • Şəkərsiz diabet (plazmada natrium və zərdabın osmolyallığı normal və ya yüksək)
    • Hipofizar: ADH (antidiuretik hormon) sekresiyası qeyri-adekvat
    • Gestasion (hamiləliklə bağlı)
    • Nefrogen: ADH-in qeyri-adekvat effekti
• Birincili polidipsiya
  • Aşırı maye qəbulu mayenin bədəndə toplanması, plazmada osmolyallığın aşağı düşməsi və ADH sekresiyasının qarşısının alınmasına gətirəcək. Bu çox miqdarda duru sidik ifrazı ilə nəticələnəcəkdir. Sağlam fərd 24 saat ərzində arzuolunmaz təsirlər olmadan 20 litrədək maye qəbul etməyə qadirdir. Lakin, ADH sekresiyası, istər fizioloji səbəblərdən (məs., ürəkbulanma), və ya dərman preparatları hesabına zəifləmişsə,  bu su intoksikasiyası ilə nəticələnə bilər.
  • Birincili polidipsiya öz növbəsində psixogen və dipsogen tiplərə bölünə bilər. Psixogen polidipsiyada böyük miqdarda suyun qəbulu, sağlamlığa müsbət təsir gözləntisi və ya içməyə kompulsiv istəyin olması (şizofreniya; yadda saxlanılmalıdır ki, ADH sekresiyası şizofreniya ilə əlaqədar pozulmuş ola bilər) ilə əlaqədardır. Dipsogen polidipsiyada susuzluq mərkəzində disfunksiya baş verir ki, o plazmanın osmolyallığı normal saxlanıldıqda da stimulyasiya olunur. Səbəbkar amil dərman preparatı, mərkəzi sinir sisteminin xəstəliyi ola və ya etiologiya naməlum qala bilər.
• Şəkərsiz diabetin etiologiyası
  • Hipofizar: idiopatik, irsi, başın travması, autoimmun, beyin şişi, infeksiya, hipofizar cərrahi əməliyyat, anevrizma ilə kompressiya
  • Nefrogen: dərman preparatı (xüsusilə litium), hipokaliemiya və hiperkalsemiya (asanlıqla geri dönən), toksinlər (etanol, etilen qlikol), pielonefrit və böyrəyin bir çox  tubulo-interstisial xəstəlikləri, anadangəlmə formalar.
  • Gestasion: bəzi hallarda əvvəllər hipofizar mənşəli, yüngül, diaqnostika olunmamış şəkərsiz diabet. Cift endogen ADH-ı parçalayır, lakin bu sintetik desmopressinə aid deyil. Doğuşdan sonra geri dönəcəkdir.

Diaqnostika və müalicə

1. Pasiyentin anamnezi birinci dərəcəli əhəmiyyətə malikdir. Böyük miqdarda sidiyin ifraz edilməsinə zəmin yaradan bir sıra amillər ola bilər. Poliuriya və sidik ifrazının artması arasında diferensiasiya aparmağa çalışın. Sidik ifrazı gündəliyi bu araşdırmalarda yardımçı ola bilər. Poliuriya anlayışının açıqlamasını nəzərinizdə saxlayın.
   • Problemin davametmə müddəti? Hipofizar etiologiya zamanı başlanğıc adətən kəskindir.
   • Sidiyin miqdarı gündən-günə dəyişirmi?
   • Problemin ağırlaşması günün hansı vaxtı müşahidə edilir? Xüsusilə gecə sidik ifrazı (nokturiya) poliuriyanın erkən əlamətidir.
   • Gündüz və gecə ərzində sidik ifrazı epizodlarının sayını göstərin.
   • Maye qəbulunun azaldılması sidiyin miqdarına təsir göstərirmi?
   • Sidik saxlamama ilə bağlı problem varmı?
   • Sidik ifrazı zamanı ağrı və ya diskomfort varmı?
   • Ağırlaşdırıcı amillər?
   • Sidiyin rəngi?
   • Gecə enurezi?
   • Dərman preparatları (xüsusilə sidikqovucular)?
   • Anamnezdə sidik yolları infeksiyası?
   • Həyat tərzi; 24 saat ərzində maye qəbulu? Qəhvə, alkoqol, yeməklərə süfrədə duz əlavə edilməsi?
   • Qəbul edilən mayelər və sidik ifrazı gündəliyi əhəmiyyətli vasitədir
2. Əsas müayinələr
   • Plazmada kreatinin, kalium, natrium, kalsium, qlükoza (şəkərli diabet). Sidiyin miqdarını başqa cür dəqiqləşdirmək olmursa, 24 saat ərzində sidiyin toplanması.
   • Plazmada kalium və natrium"?> Plazmada kalsium,"?> Plazmada qlükoza (şəkərli diabet)"?>
     • Sidik analizi: su diurezi nəticəsində poliuriya zamanı analiz nəticələri normaldır
     • Kişilərdə PSA (prostatı palpasiya etməyi unutmayın)
   • Anamnez və baza müayinələri əsasında poliuriya barədə düşüncələr davam edirsə:
     • Gecə ərzində maye qəbulunun istisna edilməsinin (mümkünsə) ardınca, plazmada natrium səviyyəsi, və həm plazmanın, həm də erkən səhər sidiyinin osmolyallığını, həmçinin plazmada kopeptini təyin edin.
       • Plazmanın osmolyallığı (plazmada natrium səviyyəsi) normaldırsa və erkən səhər sidiyinin osmolyallığı > 800 mosm/kq H₂O, böyrəklərin konsentrasion funksiyası normaldır və pasiyentdə su mübadiləsində əhəmiyyətli problem yoxdur.
       • Poliurik pasiyentdə plazmanın osmolyallığının (natrium səviyyəsinin) aşağı olması birincili polidipsiya haqda fikir yaradır. Bununla yanaşı, baza müayinələri çox zaman normaldır.
       • Plazmanın osmolyallığı > 295 mosm/kq H₂O və ya plazmada natrium > 144 mmol/l  və sidiyin osmolyallığı < 300 mosm/kq H₂O durumunda, adətən şəkərsiz diabet diaqnostika oluna bilər. Hissəvi şəkərsiz diabet zamanı diferensial diaqnostikanın baza müayinələri əsasında aparılması mümkün olmur.
   • Sonrakı müayinələr və müalicənin başlanılması mütəxəssislər komandası (endokrinologiya və nefrologiya) tərəfindən həyata keçirilir. Növbəti müayinələrə aşağıdakılar daxil ola bilər:
     • Diferensial diaqnostika; vəziyyət hipofizar və ya nefrogen mənşəlidir? Plazmada kopeptin (bu ADH analizlərini əvəz etmişdir; hər ikisi eyni miqdarda arxa hipofizdən sintez olunur) səviyyəsi ölçülür və desmopressinə cavab reaksiyası (nefrogen səbəblər zamanı sidiyin konsentrasiyalaşması baş vermir) müəyyənləşdirilir. Plazmada kopeptin konsentrasiyası, vəziyyət hipofizar mənşəli olduğu halda, aşağıdır və nefrogen mənşəli olduqda yüksəlmişdir (cavabları interpretasiya edərkən, stimulyasiyanın yetərliyindən, yəni, plazma osmolyallığının artmasından əmin olmaq lazımdır).
     • ADH hissəvi defisitinin diaqnostikası üçün quru-qidalanma vasitəsilə sınaq aparıla bilər, ehtiyac yaranarsa hipertonik NaCl infuziya olunur. Nəticələrin interpretasiyası təcrübə tələb edir.
     • Hipofizar şəkərsiz diabetdə başın MRT müayinəsi
     • Böyrək xəstəliklərinin diaqnostika və müalicəsi (nefrologiya)
     • Müəyyən digər etioloji amillərin ayırd edilməsi (məs., litium preparatları)
     • Müalicə törədici amilə qarşı yönəldilir. ADH defisi sintetik arginin vazopressin vasitəsilə müalicə edilir.

Əlaqəli resurslar

• Koxreyn icmalları
• Ədəbiyyat