Dilin xoşxassəli zədələnmələri

Coğrafi dil (xoşxassəli yerdəyişən (migratory) qlossit)

• Etiologiyası məlum deyildir. Atopiya, astma və ya psoriaz ilə əlaqədar ola bilər.
• Təxminən əhalinin 2 - 3%-də rast gəlinir.
• Dilin səthində dəyişkən ölçüdə qızarmış yaxşı müəyyən olunan zədələr, bir çox hallarda solğun sarı marginal zona ilə əhatə olunmuşdur
  • Ətraf toxumada normal məməcik (papillae) quruluşu ilə birlikdə zədə sahəsində qabığı soyulan sapabənzər (filiform) məməciklər; şəkillər
  • Zədələr yerini və formasını bəzən sürətli, bəzən də yavaş dəyişirlər.
• Bir çox hallarda şırımlı dil ilə birlikdə olur.
• Ağız boşluğunda digər sahələrdə olan zədələr ağızın yerdəyişən eriteması (erythema migrans) adlanır (həmçinin ektopik coğrafi dil və ya xoşxassəli yerdəyişən (migratory) stomatit deyilir); Borrelia infeksiyası tərəfindən törədilən dərinin yerdəyişən eritemsı (erythema migrans) ilə qarışdırılmamalıdır.
• Bu hal adətən asimptomatikdir, amma yanma hissi əmələ gələ bilər, xüsusilə də qıcıqlandırıcı maddələrlə təmas olduqda (sitrus meyvə, ədviyyat, alkoqol, tütün).İkincili göbələk infeksiyası da yanma hissinə səbəb ola bilər.
• Müalicə
  • Xəstəni zədələrin xoşxassəli xüsusiyyətli olmasına inandırın və qıcıqlandırıcı maddələrdən uzaq durmağa təşviq edin. Simptomatik zədələr topikal qlukokortikoid və ya qlukokortikoid+göbələk əleyhinə kremlərlə müalicə oluna bilər.

Tüklü dil

• Dilin sapabənzər məməciklərinin (filiform papillae) hipertrofiyası və qüsurlü şəkildə qabıqlanması nəticəsində əmələ gəlir.
• Bu vəziyyətin ağızın bakterial florasının dəyişilməsinə meyillik törədən amillər ilə məsələn: antibakterial, sistemik qlukokortikoidlər, siqaret çəkmə, zəif ağız gigiyenası, hidrogen peroksid tərkibli ağız yaxalayıcı mayelər və ya şüa terapiyası  nəticəsində əmələ gəldiyi düşünülür.
• Dilin səthi ağ, solğun qəhvəyi və ya tünd qəhvəyi "tük" ilə örtülmüşdür (şəkil).
• Adətən asimptomatikdir, amma ikincili göbələk infeksiyası yanma hissinə səbəb ola bilər. Bununla əlaqəli ağızdan pis qoxu gəlməsi də (halitosis) ola bilər.
• Spontan yox ola bilər.
• Müalicə
  • Meyillilik törədən amillərdən uzaq durmaq, yaxşı ağız gigiyenası, fırça, xüsusi dil qaşıyıcı (aptekdə olur) və ya xörək qaşığı ilə dilin təmizlənməsi. Əgər ehtiyac varsa topikal göbələk əleyhinə dərmanlar verilir.

Şırımlı dil (parçalanmış dil, yarıqlı dil)

• Dilin arxasında dəyişkən dərinlikdə şırımlar (şəkil) 
• Təxminən yenidoğulanların 1%-də mukozal şırımlar dilin səthini bir neçə hissəyə bölür ki, bu da dilin normaldan daha qırmızı görünməsinə səbəb olur. Bu əlamət yaşla daha da ümumi hala çevrilir (əhalinin 7% -ə qədərində). 
• Şırımlı dil ailəvi haldır və bəzən coğrafi dil və ya Daun və ya Melkersson-Rosenthal sindromu ilə əlaqədar ola bilər.
• Dil şırımlanması nəticəsində infeksiyalaşa bilər və simptomatik ola bilər. Müalicə dilin yumşaq diş fırçası ilə fırçalanmasından və ya dil qaşıyıcısı ilə təmizlənməsindən ibarətdir.

Orta rombşəkilli qlossit

• Nadir hallarda; adətən böyüklərdə rast gəlinir
• Qırmızı, adətən hamar səthli dilin arxasında orta xətdə novşəkilli məməciklərdən öndə olan bir zədələnmədir, rombşəkilli və ya oval formada, bir qədər qalxmış ola bilər  (şəkil ).
• Daha çox hallarda etioloji faktor xronik kandida infeksiyası hesab olunur. Kandidoza meyiletdirici amillərə astma əleyhinə dərmanlar, quru ağız, siqaret çəkmək, protezlər daxildir.
• Adətən asimptomatikdir. Həssaslıq əmələ gələrsə topikal göbələk əleyhinə dərmanlarla müalicə edin. Əlavə olaraq, əgər mümkünsə kandidoza meyil törədən amillər kənar edilməlidir.
• Diferensial diaqnoz: ektopik tiroid toxuması, üçüncülü sifilisə aid edilə bilən yara və ya vərəm və ya dərin göbələk infeksiyası. Ağzın xərçəngi dilin arxasında orta xətdə nadirən görülür.

Dilin varikozları

• Dilin ventral səthində varikoz venaların olması (şəkil )
• Daha çox yaşlılarda olur (rastgəlmə tezliyi 50%-dən çoxdur)

İstifadə olunan mənbələr

• Ədəbiyyat