Həmçinin bax: yuxarı yaşlarda depressiya
• Düzgün antidepresanı seçin.
• Dozanın faydalı nəticə verə biləcəyi qədər çox olduğundan əmin olun.
• Müalicə kifayət qədər davam etməlidir.
• Dərman digər müalicələri dəstəkləməlidir.(psixoterapevtik dəstək)
• Təkrarlanan depresiyada profilaktika lazımdır.
Antidepresanlara nə vaxt başlamalı?
• Depressiya və ya distimiya xəstələrinin əksəriyyəti antidepresanlardan faydalanır.Lakin, dərman lazımi kimi yoxlanıb və dəyişdirilməklə şəxslərə uyğun şəkildə hazırlanmalıdır.
Əgər depressiya uzun müddət davam edirsə, həkim, şiddət dərəcəsindən asılı olmayaraq, bir antidepresana başlamağa hazır olmalıdır.
• Antidepresanlar somatik bir xəstəlikdən yaranan depresiya xəstələrində də təsirlidir.
Bəzi araşdırmalara görə,dərman uzunömürlü əziyyət verici reaksiyalarda sərfəli nəticə verə bilər.
Dərman müalicəsinin effektivliyi həmişə sinxron şəkildə davam edən digər müalicəyə də bağlıdır. Depressiyalı xəstələrin müalicəsində, yalnız arabir olsa belə, təmasda olmaq vacibdir. Əvvəlcədən razılaşdırılmış bir görüşə getmək xəstə üçün daha asandır.
Ən şiddətli narahatlığı aradan qaldırmaq üçün, bir antidepressanta əlavə olaraq, çox vaxt müalicənin əvvəlində bir anksiyolit lazımdır (uzunmüddətli istifadə ilə əlaqəli təhlükələri xatırlayın). Benzodiazepinlərin yalnız antidepressant təsiri yoxdur.
Dərmanın məqsədi həmişə simptomları tam şəkildə sağaltmaqdır. Xəstələrin təxminən üçdə ikisi dərmanlara aydın reaksiya göstərir və xəstələrin demək olar ki, yarısında simptomlar tamamilə yox olur (tam sağalma).
• Artıq iki həftədən sonra xəstənin başladılan dərmanlardan faydalanıb-faydalanmadığını qiymətləndirmək mümkündür . Dərmana qarşı reaksiya görülməzsə, doza artırılmalı və ya antidepresan dərmanın növü dəyişdirilməlidir.
• Dərmana qarşı reaksiya 6 həftəyə qədər davam edə bilər.
Tam sağalma əldə edildikdən sonra ən az 6-9 ay ərzində tam dozada davam edin.
Doza fərdi şəkildə nizamlanmalıdır; çox kiçik doza təsirsizdir, çox böyük doza isə təsiri artırmır, əksinə mənfi təsirləri (xüsusilə trisiklik antidepresanlarla əlaqəli) çoxaldır.
Təkrarlanan depresiyanın mümkün simptomlarını izləyərkən dərman tədricən azaldılmalıdır.
Hətta qısamüddətli dərmanlar rahatlıq gətirə bilər, məs. yuxu pozğunluğuna, xroniki depressiyaya(distimiya).
Bir xəstənin əvvəllər dərmanlara müsbət cavab verən bir depressiv pozuntu (F33.x) keçmişi varsa, hətta bir neçə il davam edəcək müalicə terapiyası lazım ola bilər. Üç depressiya seansından sonra həmişə uzun bir müalicə terapiyası göstərilir.
• Bir neçə antidepresan seçin və onlarla yaxından tanış olun.
• Əsas qruplar
Seçilmiş serotonin inhibitorları qəbul etməsi (SSRI).
Seçilmiş geri qaytarıla bilən MAO-A inhibitorları .
Trisiklik serotonin və noradrenalin yüksəltmə inhibitorları
Faktiki təsirlərindən daha çox həm effektivliyi, həm də mənfi təsiri ilə müxtəlif dərmanlar arasındakı fərqlər bildirildi. Buna baxmayaraq, ən uyğun və effektiv dərmanın fərdi əsasda qiymətləndirilməsi ən yaxşı müalicənin uyğunluğuna və nəticəyə zəmanət verir.
• Serotonin yenidən qəbul inhibitorları tez-tez əsas seçim olur, çünki istifadəsi asandır, mənfi təsirləri azdır (xüsusilə yaşlı xəstələrə diqqət yetirin) və nisbətən zərərsizdir.
• Dərmanın dözümlülüyü yaşlı xəstələrdə əsas problemə çevrilir. Buna görə trisiklik antidepresanlar yalnız alternativ olmadıqda yaşlılar üçün təyin olunmalıdır.
• Mirtazapin, mianserin, trazodon və ya trisiklik dərmanlar yuxu pozğunluğu və ya narahatlığı olan depresiyalı xəstələr üçün uygundur.
• Müxtəlif depressiyalardakı ilk sıra dərmanlar
Atipik (hipersomniya, artıq çəki, narahatlıq): serotonergik dərmanlar (SSRİ), moklobemid.
Melanxolik (ağır narahatlıq, yuxusuzluq): noradrenerjik dərmanlar (SNRIs).
Psixotik: antidepresanlar ilə birlikdə antipsikotiklər
Mövsümi depressiv pozğunluq: fototerapiya, SSRİ
Doğum depressiyası: ana südü ilə xaric olunmayan dərmalar
Seçici serotonin inhibitorlarının yenidən qəbulu.
• Trisiklik antidepresanlar qədər təsirli olur.
• Sakitləşdirici deyil və buna görə müalicənin əvvəlində mümkün qədər qısa müddətdə istifadə etmək üçün yuxu dərmanına ehtiyac ola bilər.
• Təsiri müalicənin başlanmasından 2-3 həftə sonra müşahidə edilir.
• Trisiklik dərmanlara nisbətən daha az mənfi təsir göstərir, nəticədə dərmanlara daha yaxşı uyğunluq yaranır.
• Trisiklik dərmanlarla müqayisədə daha çox görülən mənfi təsirlərə ürək bulanması, iştahsızlıq, tərləmə, vertigo, ishal, yuxu pozğunluğu, əsəbilik, narahatlıq və istirahətsizlik daxildir.
• MAO inhibitorlarına keçid zamanı 2-5 həftə “təmizlənmə” müddəti lazımdır .
Sitalopram dozası gündə bir dəfə ümumiyyətlə səhər qəbul edilən 20-40 mqdir. Yaşlılar üçün ilkin doza 10 mq, maksimal doza isə 20 mqdir. Sitalopramın,xüsusilə ən yüksək günlük doza 60mq istifade olunduğunda QT intervalının dozaya bağlı olaraq uzanmasına səbəb olduğu tapılmış və təklif olunmuş doza miqdarı azaldılmışdır. Yarım ömrü təxminən 36 saatdır. Digər dərmanlarla əhəmiyyətli dərəcədə qarşılıqlı təsirdə olmur, baxmayaraq ki, bəzi nevroleptiklərlə eyni vaxtda istifadə edildikdə, praktik əhəmiyyəti olmayan sitalopram konsentrasiyasında artım müşahidə edilmişdir. Epilepsiya xəstələrinin müalicəsində ehtiyatlı olmaq lazımdır.
Escitalopram
• Escitalopram sitalopramın S-enantiomeridir və serotoninin alınmasının olduqca spesifik inhibitorudur.
• Doza gündə bir dəfə 10-20 mq, ümumiyyətlə səhər alınır.
Yarım ömrü təxminən 30 saatdır.
• Bəzi neyroleptiklərlə eyni vaxtda istifadə edildikdə, sitopramma konsentrasiyasında artım müşahidə olunmuşdur, lakin heç bir klinik əhəmiyyəti olmayan digər dərmanlarla qarşılıqlı təsir yoxdur.
• Epilepsiya xəstələrinin müalicəsində ehtiyatlı olmaq lazımdır.
Fluoksetin
• Depressiya üçün doza 24 saat ərzində 20-40 mq təşkil edir, səhər və gün ərzində alınacaq 1-2 dozaya bölünür. Bulimiya üçün doza ümumiyyətlə səhər tək doza kimi 24 saatda 60 mq təşkil edir.
• Yarım ömrü 2-4 gündür; aktiv metabolitlərin yarı ömrü xeyli uzundur.
• Böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı fluoksetinin yarı ömrünü artıra bilər.
• MAO inhibitorlarına keçərkən ən az 5 həftə "təmizlənmə" müddəti tələb olunur".
Qaraciyər tərəfindən metabolizə olunan bir çox dərman təmərküzləşməsini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. trisiklik antidepresanlar, uzun müddət fəaliyyət göstərən benzodiazepinlər, karbamazepin və valproat.
• Kvinidin fluoksetinin konsentrasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Floksamin
• Doza 100-200 mq, 24 saatda 300 mq-a qədərdir.
• 150 mq-dan çox olan dozalar ümumiyyətlə 2-3 dozaya bölünür. Başlanğıc doza axşam qəbul edilir.
• Orta yarı ömrü 20 saatdır.
Mənfi təsirlər bu dərman qrupu üçün xarakterikdir, yəni bulantı, qusma,yuxusuzluq və ya yuxululuq, baş ağrısı, titrəmə və vertigo.
• Qaraciyər tərəfindən həzm olunan dərmanların təmizlənməsini ləngidir.Əhəmiyyətli qarşılıqlı əlaqələrə malikdir,məsələn, melatonin, beta-blokerlər, haloperidol , fenitoin, quinidin və varfarin ilə.
• Trisiklik dərmanların plazma konsentrasiyasını artıra bilər.
• Yetişən qaraciyər fermentləri və kreatinin sənədləşdirilmişdir.
• Epilepsiya xəstələrinin müalicəsində ehtiyatlı olmaq lazımdır, çünki tutmalara həssaslıq arta bilər.
Paroksetin
• İlkin doza səhər 20 mqdir. Doza 10 mq-dan 50 mq-a qədər artırıla bilər. 65 yaşdan yuxarı xəstələr üçün ən çox 40 mq. Qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığı olanlar üçün təhlükəsiz doza 24 saatda təxminən 20 mq təşkil edir. Özünü məhv edən və ya pisniyyət davranış riskinin artması səbəbindən uşaqlarda və ya yeniyetmələrdə istifadə edilməməlidir.
• Yarım ömrün ortalama 24 saatı, ancaq fərdi olaraq dəyişir.
• Çox sayda antidepresan ilə qarşılıqlı əlaqə, fenotiazin tipli antipsikotik dərmanlar, warfarin, cimetidine, 1A və 1C sinfinə aid antitritmik dərmanlar (quinidin, flecainide), fenitoin və digər antiepileptiklər.
Sertralin
• İlk doza gündə bir dəfə, səhər və ya axşam 50 mqdir. Əgər lazımdırsa, doz bir neçə həftə ərzində tədricən 200 mq-a qədər artırıla bilər.
• Yarım ömrün ortalama sürəti 26 saat.
• Psixomotor fəaliyyətinə xüsusi təsir göstərmir; Bununla birlikdə xəstələr həmişə təhlükəli maşın sürmək və istifadə etməkdən yayınmalıdır.
• Qaraciyər tərəfindən metabolizə olunan dərmanların təmizlənməsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmir.
Bəzi dərmanlarla kiçik qarşılıqlı əlaqəsi ola bilər, məs. lityumun dozası mümkün qədər az saxlanılmalıdır,warfarin müalicəsi zamanı INR dəyərinin artması səbəbindən izlənilməlidir.
• Epilepsiya xəstələrinin müalicəsində ehtiyatlı olmaq lazımdır.
Seçilən geri qaytarıla bilən MAO-A inhibitorları
Moklobemid
• Pəhriz məhdudiyyəti olmadan istifadə edilə bilən selektiv iki tərəfli MAO-A inhibitoru
• Depressiyanın bütün formaları üçün istifadə olunur.
• Başlanğıc doza gündə iki dəfə 150 mqdir.
• nəzərə alınmalıdır:
o Dözümlüdür
o Xəstəni aktivləşdirir.
Yaşlılar üçün də uyğundur.
Zəruri hallarda anksiyolitika və antipsikotiklər ilə birləşdirilə bilər; benzodiazepinlərlə birləşmə (uzun müddətli istifadədə riskləri unutmayın) müalicənin əvvəlində tövsiyə oluna bilər (aktivləşdirən təsir yuxusuzluğa səbəb ola bilər).
Serotonin geri alınan inhibitorları ilə birlikdə istifadə edilməməlidir; həm yeni seçici serotonin geri alma inhibitorları və venlafaksin, həm də klomipramin və trazodonu xatırlayın. Parkinson xəstəliyi üçün müəyyən dərmanlarla (selegilin və rasagilin kimi MAO-B inhibitorları), migren üçün istifadə olunan triptanlarla və siqareti dayandırmaq üçün istifadə edilən dərmanlarla birlikdə güclü analjeziklər (tramadol, petridin) ilə də istifadə etməyin.
Seçici serotonin inhibitorundan moklobemidə keçərkən ən azı 2 həftə "yuyulma" müddəti lazımdır.
Hər hansı digər antidepressanta keçərkən "yuyulma" dövrü tələb olunmur.
Sistemli bir şəkildə idarə olunan simpatomimetikanın təsirini artıra və uzada bilər.
Trisiklik antidepresanlar
• Məhsullar: amitriptilin, klomipramin, doksepin, nortriptilin və trimipramin
• dərmanlar uzun müddət bazardadır; bol tədqiqat və praktik təcrübə mövcuddur.
• Yetkinlərin adi dozası 24 saatda 75-150 mq-dır. Əksər hallarda effektiv gündəlik doza 150–300 mq təşkil edir. Bununla birlikdə, aşağı dozalı terapiyanın effektivliyinə dair bir sübut var. Plazma konsentrasiyasının müəyyənləşdirilməsi müalicənin monitorinqi üçün faydalıdır. Gündəlik 150 mq doza konsentrasiyası xəstələrin 30% -də hələ də aşağı səviyyədədir.
Hər axşam bir doza kimi qəbul edilə bilər.
• Antikolinerjik yan təsirləri ən çox yayılmışdır.
quru ağız
qəbizlik
sidiyə çıxmada problemlər
• Digər ümumi mənfi təsirlərə çəki artımı, sedasyon və ortostatik hipotenziya daxildir.
• nəzərə alınmalıdır
Bu dərmanları təyin edərkən ürək-damar xəstəlikləri ehtiyatlı olmağı tələb edir.
Aritmiya riskinin bir qədər artması
Kompensasiya edilmiş ürək çatışmazlığı olan xəstələr trisiklik dərmanlardan istifadə edə bilərlər.
Epileptiklərdə tutulma həddi endirilib.
Məsələn lokal anesteziyada adrenalin və noradrenalin potensialı əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər.
Spirtli içki qəbul edənlərdə (intoksikasiya təhlükəsi) qarşısını almaq lazımdır.
Ehtimal ki, teratogen deyil, lakin hamiləliyin üçüncü trimestrində qarşısını almaq lazımdır.
Digər antidepresanlar
Agomelatin
Melatonin reseptorlarını (MT1 və MT2) stimullaşdıran və 5-HT2C serotonin reseptorunu inhibə edən xronobioloji dərman.
• Depressiyanın müalicəsində terapevtik doza yatarkən 25 mq-dır. 2 həftədən sonra xəstənin vəziyyəti yaxşılaşmazsa doza 50 mq-a qədər artırıla bilər.
• 18 yaşdan kiçik xəstələrə dərman tövsiyə edilmir və 74 yaşdan yuxarı xəstələrdə də istifadə edilməməlidir.
Agomelatin qaraciyər çatışmazlığı olan xəstələrdə və ya plazma aminotransferaza (AST / ALT) konsentrasiyası normal diapazonun yuxarı həddindən 3 qat artıq olan xəstələrdə istifadə edilməməlidir.
• Müalicə başlamazdan əvvəl xəstəyə qaraciyərin zədələnməsi əlamətləri barədə məlumat verilməli və belə simptomlar görünsə dərmanı dərhal dayandırmağı məsləhət görülür.
• Qaraciyər funksiyası testləri müalicəyə başlamazdan əvvəl tələb olunur,sonra isə 3 və 6 həftə və 3- 6 ay ərzində, həmişə doza başlanğıcda olduğu kimi eyni vaxt intervalı tətbiq edildikdə artırılır və lazım olduqda isə başqa bir şəkildə ola bilər.Aminotransferaza səviyyəsi artarsa, 48 saat ərzində yenidən təyin olunmalıdır. Qaraciyər disfunksiyasının klinik əlamətləri görünərsə və ya qaraciyər aminotransferazalarının plazma konsentrasiyası normal diapazonun yuxarı həddindən 3 dəfə çox olarsa, agomelatinin istifadəsi dayandırılmalıdır. Konsentrasiyaların normallaşdırılması təkrar təqib testləri ilə təmin edilməlidir.
Artıq çəkisi olan , ağır alkoqol istifadəsiçi, qaraciyər, yağlı qaraciyər, diabet və ya qaraciyərin zədələnməsinə səbəb olan digər amillər olan xəstələrə xüsusi diqqət yetirilməlidir.
• Xüsusilə CYP1A2 fermentlərini (məs: oestrogenlər, propranolol, grepafloksasin, enoksasin) və CYP2C9 / 19 fermentlərini inhibə edən dərmanlarla qarşılıqlı əlaqə mövcuddur. Agomelatinin istifadəsi xüsusilə güclü CYP1A2 inhibitorları (məsələn, fluvoksamin və siprofloksasin) ilə eyni vaxtda müalicənin uyğun olmadığını göstərir.
Mənfi təsirlər məs. ürəkbulanma, vertigo, yuxululuq və narahatlıq.
• Bir çox digər antidepressantlar üçün xarakterik olan mənfi təsirlər, məs. agomelatin ilə cinsi disfunksiya, kilo və ya ürək-damar zərərləri görülmür.
Bupropion
• Selotoninin təkrar tutulmasına yalnız marjinal təsir göstərən və iki monoamin oksidazının hər ikisinə təsir göstərməyən selektiv noradrenalin və dopamin alma inhibitoru.
• Depressiyanın müalicəsində ilkin doza 150 mq-dır. Dərman yuxusuzluğa səbəb ola bilər və yatmazdan əvvəl yaxşı qəbul edilməlidir.
• Dərman müalicənin başlanmasından 14 gün sonra təsir göstərməyə başlayır. 4 həftədə 150 mq dozada yaxşılaşma olmadıqda, doza gündə bir dəfə 300 mq-a qədər artırıla bilər. Dozlar arasında həmişə 24 saat aralıq olmalıdır. Depressiyanın təkrarlanmaması üçün müalicə ən azı 6 ay davam etdirilməlidir.
• Mümkün geri qalma və ya geri çəkilmə əlamətləri səbəbindən müalicə ehtiyatla dayandırılmalıdır.
• Xəstədə yüngül və orta dərəcədə qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığı varsa, tövsiyə olunan gündəlik doza 150 mq-dır.
• Bupropionun aradan qaldırılan yarım ömrü təxminən 20 saatdır, lakin bəzi metabolitlərin bəzilərində yarım ömrü təxminən iki dəfə uzun ola bilər.
• 18 yaşdan kiçik xəstələrə dərman təyin edilməməlidir. Bəzi yaşlı xəstələr bupropionun təsirinə olduqca həssas ola bilərlər.
• Xəstə müalicə əsnasında kriz yaşadığı təqdirdə dərman dayandırılmalıdır.
• Kontrendikasyonlar, hər hansı bir səbəbdən tutulmalara, CNS şişinə, qaraciyər sirozuna, faktiki və ya bulimiya və ya anoreksiya sinirozuna, habelə MAO inhibitorunun istifadəsinə aiddir.
• Xəstə tutulma həddini aşağı salan hər hansı bir dərmanla eyni vaxtda qarşılaşarsa, ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bupropion istifadə edən xəstələrdə hətta yüksək həssaslıq reaksiyaları təsvir edilmişdir. Ürək-damar xəstəlikləri olan xəstələrdə xüsusi diqqətlilik tələb olunur və müalicənin başlanğıcında və müalicəsində qan təzyiqinə nəzarət edilməlidir.
• Xüsusilə müalicənin başlanğıc mərhələsində intihar təhlükəsi ilə əlaqədar xəstələri diqqətlə izləmək lazımdır.
• Bupropion CYP2D6 ferment sistemini inhibə edir və beləliklə eyni metabolik yoldan istifadə edən dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərir. Enzim inhibisyonu son dozun qəbulundan ən az bir həftə davam edir. Levodopa və ya amantadində olan xəstələrə diqqətli olmaq lazımdır. Bupropion müalicəsi zamanı spirt istifadə edilməməlidir. Dərman nikotin yamağı ilə eyni vaxtda istifadə edildikdə qan təzyiqi yüksəldir.
• Hamiləlik dövründə bupropion yalnız xüsusilə ağır yerlərdə istifadə edilməlidir və dərman istifadə edərkən ana süd verməməlidir.
• Ən çox görülən mənfi təsirlərə yuxusuzluq və baş ağrısı daxildir. Digərlərinə, məsələn, daxildir həssaslıq reaksiyaları, narahatlıq, narahatlıq, depressiya, anoreksiya, başgicəllənmə, titrəmə, konsentrasiya çətinliyi, dadın pozulması, qan təzyiqi artması bəzən hətta ağır ola bilər, qızartma, tərləmə, dəri döküntüsü, qaşınma, sinə ağrısı, atəş, yorğunluq, quruluq,a ğız və qarın simptomları.
Duloksetin
• Serotonin və noradrenalin geri alma inhibitoru, zəif bir dopamin alma inhibitoru. Histaminergik, dopaminergik, xolinergik və ya adrenerjik reseptorlara əhəmiyyətli təsir göstərmir.
• Digər əlamətlər: ümumiləşdirilmiş bir narahatlıq pozğunluğu və böyüklərdə diabetik nöropatik ağrıların müalicəsi
• Başlanğıc doza gündə 60 mq, maksimum doza gündə 120 mq bərabər dozalarda bölünür.
• Müalicə cavabı ümumiyyətlə 2 ilə 4 həftə ərzində əldə edilir. Daha böyük bir dozanın başlanğıc doza ilə heç bir cavab alınmadığı təqdirdə cavabı yaxşılaşdıracağına dair klinik bir sübut yoxdur.
Yaşlı insanları müalicə edərkən dozanı ümumiyyətlə tənzimləmək lazım deyil, lakin xüsusilə maksimum doza (120 mq) istifadə edildikdə diqqət yetirilməlidir.
• Mənfi təsirlərə ürək bulanması, ağızın quruması, qəbizlik, yuxusuzluq, yuxu və vertigo daxildir.
• Yetkinlər və ya uşaqlar üçün deyil
• Hamiləlik və ya laktasiya dövründə olmaz
• Qaraciyər çatışmazlığı və ya ağır böyrək çatışmazlığı olan xəstələr üçün deyil
• Fluvoksamin, siprofloksasin, enoksasin kimi güclü CYP1A2 inhibitorları ilə birləşdirilməməlidir
• Kvinidinin eyni vaxtda istifadəsi duloksetinin konsentrasiyasını artıra bilər.
• MAO-inhibitorları ilə birlikdə olmaz
Mianserin
• Trisiklik dərmanlara nisbətən daha az mənfi təsir göstərir.
• Ümumiyyətlə axşam alınır.
• Bəzən müalicənin ilk mərhələlərində baş verən əhəmiyyətli, lakin müvəqqəti yorğunluq uyğunluğu rədd edə bilər.
• Ölümcül intoksikasiyaya səbəb olmamışdır.
• Mənfi təsirlər
Əsasən agranulositoz və qranulositopeniya halları olan sümük iliyi depressiyası ilə əlaqədar xəbərlər olduğundan xəstələrə dərhal infeksiya əlamətləri göründükdə həkimlərinə müraciət etmələri tövsiyə olunur. Əvvəlki tövsiyə, müalicəyə başladıqdan sonra 4 və 6 həftələrində lökositləri müntəzəm olaraq yoxlamaq idi.
o Kuinidin, mianserin konsentrasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Milnacipran
Serotonin və noradrenalin inhibitoru qəbul edir
• Adətən gündə iki dəfə 50 mq qəbul edilir.
• Böyrək çatışmazlığı halında doz azaldılmalıdır.
• Yarım ömrü təxminən 8 saat. Davamlı vəziyyət 2-3 gündən sonra əldə ediləcəkdir.
• Böyrək yolu ilə əsasən dəyişməz olaraq aradan qaldırılır. Qaraciyər çatışmazlığı dərmanın farmakokinetikasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmir.
• Yuxu pozğunluğu və narahatlıq vəziyyətində simptomatik müalicə ümumiyyətlə lazımdır
Həmişə intiharla diqqətli olmaq vacibdir. Depressiyanı yüngülləşdirmədən əvvəl xəstənin psixomotor fəaliyyəti arta bilər.
• İstifadə etməyin
MAO-inhibitorları, triptanlar (xüsusilə sumatriptan), digoksin, epinefrin, norepinefrin, klonidin və bənzər dərmanlarla
prostat hiperplaziyası və digər ürogenital xəstəliklərdə
hamiləlik və laktasiya dövründə.
• Ən adi mənfi təsirlərə vertigo, hiperhidroz, narahatlıq, isti qızdırma və dizuriya daxildir. Ayrıca bulantı, qusma, antikolinerjik mənfi təsirlər, titrəmə, çarpıntı və təşviş meydana gələ bilər. Ürək-damar mənfi təsirləri birlikdə yaşayan ürək-damar xəstəlikləri olanlarda daha tez-tez baş verir.
Mirtazapine
• Başlanğıc dozası 15 mq təşkil edir, sonra lazım olduqda yavaşca artır. 15-45 mq orta təsirli dozadır. Yaşlılar üçün doza böyüklərde olduğu kimidir, lakin reaksiya və mümkün olan mənfi təsirləri yaxından izləmək lazımdır.
• Dərman ümumiyyətlə yatarkən və ya bəzən səhər və axşam bərabər bölünmüş dozalarda tək doza kimi qəbul edilir.
• Semptomlara somatik depressiya sindromunun xüsusiyyətləri daxil olduqda, müalicənin cavabı ən yaxşı olar: anhedoniya, psixomotor maneə, yuxu pozğunluğu, maraq olmaması, intihar düşüncələri və axşamdan səhər daha yaxşı bir əhval.
• Yarım ömrü 20-40 saat olan böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı ilə uzanır.
• Alkoqol və benzodiazepinlərin təsirini artıra bilər.
• MAO inhibitorları ilə birlikdə istifadə edilməməlidir.
• Konsentrasiya və həssaslığı poza bilər.
Mənfi təsirlər: İştahsızlıq və ağırlıq, yorğunluq, (ortostatik) hipotansiyon, mani, nöbet hücumları, titrəmə, miyoklonus, ödem, kəskin sümük iliyi depresyonu, transaminazaların və exanthemanın serum səviyyəsinin artması.
Reboxetine
• Reboksetin seçici və güclü noradrenalin geri alma inhibitorudur. Dərman eyni zamanda çox zəif serotonin alma inhibitoru kimi çıxış edir.
• Yetkinlər üçün ilkin doza gündə iki dəfə 4 mqdir. Gündəlik doza 3-4 həftədən sonra 10 mq-a qədər artırıla bilər. Maksimum gündəlik doza 12 mqdir. Yaşlılar üçün dərman tövsiyə edilmir.
• Dərman hipnotik deyil, aktivdir.
• Mənfi təsirlər arasında ağızın quruması, qəbizlik, yuxusuzluq və hiperhidroz var. Dərman epilepsiya xəstələri və ya ağır somatik xəstəlikləri olanlar üçün uyğun deyil. Xeyli prostatik hiperplazi, qlaukoma və ürək xəstəlikləri olan xəstələrdə istifadə edildiyi təqdirdə ehtiyatlı olmaq lazımdır.
• Dərman CYP2D6-dan başqa fermentlər vasitəsilə metabolizə olunan dərmanlarla ehtiyatla istifadə olunmalıdır.
• MAO inhibitorları ilə birləşdirilməməlidir.
• Hamiləlik və laktasiya dövründə olanlar üçün uyğun deyil
• Dərmanın effektivliyi tədqiqat yolu ilə etibarlı şəkildə təsdiqlənməyib.
Sulpirid
• Antidepresan təsiri olan bir nöroleptik
• Ən təsirli yetkin doza gündə 50-400 mq arasındadır.
• Bir səhər doza yuxu pozğunluğuna səbəb ola biləcəyi üçün səhər və gündüz tətbiq olunur.
Mənfi təsirlər arasında artan prolaktin ifrazı, iştahın artması və kilo alması, ara-sıra motor narahatlığı (akatiziya) səbəb olan süd ifrazatlarıdır.
Uzunmüddətli istifadə zamanı, xüsusən də yaşlılarda tardiv diskinezi inkişaf edə bilər. Uzun müddət davam edərsə, qalıcı ola bilər. Dodaqların qaşınması, ümumiyyətlə, yorucu diskineziyanın ilk əlamətidir. Sulpiridin dərhal dayandırılmasından sonra ümumiyyətlə geri qaytarılır.
Trazodone
• Yüngül və orta dərəcədə depressiya olan və trisiklik antidepresanların uyğun olmayan xəstələr üçün göstərilir.
• Ürək-damar təsirləri trisiklik antidepresanlarla müqayisədə daha yumşaqdır.
• Mənfi təsirlərə ortostatik hipotenziya və priapizm daxildir.
• Maksimum doza üç dozaya bölünən 24 saatda 600 mqdir.
Venlafaksin "
• Mümkün olan ən kiçik doza ilə başlanır. Adi ilkin doza gündə bir dəfə 75 mq təşkil edir, bu da adi terapevtik dozadır. Lazım gələrsə, doza minimum 2 həftəlik aralıqlarla artırıla bilər 225 mq-a qədər və ya ağır depresiyaya uğramış xəstələrdə 375 mq-a qədərdir.Maksimum tövsiyə olunan doza gündə üç dəfə 125 mq-dir.Qocaların müalicəsində xüsusilə ehtiyatlı və diqqətli olmaq lazımdır.
• Müalicə ehtiyatla və ən azı 2 həftə ərzində dozaları azaldılmaqla aparılmalıdır. Çıxarma simptomları arasında ürək bulanması, vertigo, baş ağrısı, yuxu pozğunluğu, ümumi pozğunluq, narahatlıq və əzələ spazmları ola bilər.
• MAO inhibitorları ilə birlikdə istifadə etməyin.
• Qan təzyiqi yüksəldə bilər, buna görə venlafaksində olan bütün xəstələr üçün müntəzəm qan təzyiqi monitorinqi tövsiyə olunur. Ani ürək ölümü venlafaksin istifadəçiləri arasında bəzi digər antidepresanlardan istifadə edən xəstələrə nisbətən daha çox görünməsə də, ürək xəstələrinə xüsusi ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. "
Miturition, kəskin bucaq bağlayan qlaukoma, gözdaxili təzyiq, aşağı təzyiq və ya ürək şikayətləri olan xəstələr üçün mütəmadi müayinələr lazımdır. Manik-depresif psixozun depresif dövrü venlafaksinin müalicəsi zamanı maniyə dəyişə bilər.
Mümkün olan mənfi təsirlər vertigo, yuxusuzluq, yuxululuq, əsəbilik, GI traktının simptomları, baş ağrısı, ürək-damar simptomları (artan qan təzyiqi daxil olmaqla), iştahın artması və çəki artımı, CNS simptomları, yerləşmə pozğunluğu, artan boşalma tezliyi, cinsi pozğunluqlar, tərləmə və s. zəiflik.
• Venlafaksin MAO inhibitorlarına keçmədən ən azı 1 həftə əvvəl dayandırılmalıdır.
Qaraciyər tərəfindən metabolizə olunan bir çox dərman, məsələn, quinidin, paroksetin, eritromisin, verapamil və cimetidin ilə qarşılıqlı təsir mövcuddur.
Vortioxetin
• Vortioxetin, ağır depresif pozğunluqların müalicəsi üçün göstərilmişdir.
• Təsir mexanizmi serotonerjik reseptor funksiyasının modulyasiyasına və serotonin daşınmasının qarşısını almağa əsaslanır.
18 yaşdan 65 yaşa qədər olan xəstələr üçün ilkin doza 10 mqdir. Bu, müalicə reaksiyasına görə dəyişdirilə və gündə 20 mq-a qədər artırıla bilər. 18 yaşdan kiçik xəstələrin müalicəsində vortioxetinin effektivliyi və təhlükəsizliyi təsdiqlənməmişdir. 65 yaşdan yuxarı xəstələrdə başlanğıc doza həmişə 5 mq, 10 mq-dan yuxarı olan dozalar da xüsusi ehtiyatlılıq tələb edir.
Vortioxetinin pik konsentrasiyası 7 ilə 11 saat ərzində, yarıya endirmə müddəti 66 saatdır və təxminən iki həftə ərzində sabit bir konsentrasiyaya nail olur.
• Dərman tədricən tapılmadan kəskin şəkildə dayandırıla bilər.
• Mənfi təsirlər məs. ürəkbulanma və qusma, ishal və ya qəbizlik, pruritus, vertigo və anormal yuxular. Gecə tərləri olduqca nadir bir mənfi təsir göstərir.
• Cinsi pozğunluqların tezliyi 5-15 mq dozada plasebo ilə eyni səviyyədədir, lakin doza 20 mq olduqda plasebo ilə müqayisədə daha çox olur.
• Məsələn ilə uyğun istifadə duloksetin, fluoksetin, paroksetin, litium, triptofan, bupropion, Müqəddəs John's wort, antikoagulyantlar, trombosit inhibitorları və ya quinidin qəbul edilməməlidir.
• Geniş bir sitokrom P450 induktoru (misal üçün, rifampisin, karbamazepin və ya fenitoin) ilə eyni vaxtda istifadə edildikdə vortioxetinin dozasını tənzimləmək lazım gələ bilər.
• CYP3A4 və CYP2C9 inhibitorları (ketokonazol, flukonazol) ilə birlikdə doz tənzimlənməsinə ehtiyac yoxdur.
• Vortioksetinin selektiv olmayan MAO inhibitorları və selektiv MAO-A inhibitorları ilə eyni vaxtda istifadəsi kontrendikedir.
• Xüsusilə vortioksetin nöbet həddini azaltan dərmanlarla (antidepresanlar, antipsikotik dərmanlar, mefloquin və bupropion) birlikdə tətbiq olunarsa, konvulsiv tutulmalar mümkündür. Epilepsiya xəstələrini müalicə edərkən xüsusi ehtiyat tələb olunur.
• Vortioxetinin serotonerjik dərmanlarla (məsələn, tramadol, triptanlar), serotonin mübadiləsini maneə törədən dərmanlarla (MAO inhibitorları), antipsikotik dərmanlarla və ya digər dopamin antaqonistləri ilə eyni vaxtda istifadəsi, həyati təhlükəsi yaradan serotonin və ya neyroleptik bədxassəli sindroma səbəb ola bilər.
• Bipolyar pozğunluğu olan xəstələri müalicə edərkən xüsusilə ehtiyatlı olmaq lazımdır və hipoman və ya manik simptomlar ortaya çıxdıqda dərman dərhal dayandırılmalıdır.
Normal qanaxma və ya hiponatraemiya baş verə bilər.
• Qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığı olan xəstələri müalicə edərkən xüsusi diqqət yetirilməlidir.
• Vortioxetine hamiləlik dövründə və ya ana südü ilə istifadəsi tamamilə zəruri deyilsə, istifadə edilməməlidir.
Təbii dərmanlar
St. John's bitkisi
• Hiperikumun ekstraktları (Müqəddəs John's bitkisi) plaseboya nisbətən daha təsirli və yüngül və orta dərəcədə depresif simptomları müalicə etmək üçün standart antidepresanlar kimi eyni dərəcədə təsirlidir.
Çıxarış serum konsentrasiyasını və beləliklə siklosporin, digoksin, oral kontraseptivlər, teofillin, warfarin və indinavir kimi eyni vaxtda istifadə olunan dərmanların təsirini azalda bilər.
Antidepresanları birləşdirir.
• Psixotik depresiyada bir nöroleptik antidepresan ilə birləşdirilməlidir, məsələn xəstədə aldatma və ya halüsinasiya varsa perfenazin, risperidon və ya olanzapin.
• Trisiklik antidepressantın uyğun bir dozasına cavab çatışmazsa, litium birləşdirilə bilər. Cavab hələ də qeyri-kafi qalsa, tiroid hormonunun kiçik, lakin yavaşca artan dozaları əlavə edilə bilər. Cavab ümumiyyətlə bir neçə həftədən sonra görülür.
• Trisiklik antidepressantlar, eyni zamanda selektiv serotonin yığılma inhibitorları ilə birləşdirilə bilər (və ya əksinə).
• Digər bir antidepresan (bir MAO-A inhibitoru deyil), sedativ antidepresan depressiyanın müalicəsində kifayət qədər təsirli olmadıqda, ehtiyatla depressiya və yuxu pozğunluğu olan bir xəstə üçün təyin edilmiş sedativ bir antidepresan ilə birləşdirilə bilər. Serotonin sindromu riski diqqətdə saxlanılmalı və xəstəyə intensiv tərləmə, ataksiya, təşviqat, vertigo, hiperrefleksiya, miyoklonus, titrəmə kimi simptomlar varsa dərmanı ləğv etmək və həkimə və ya təcili yardım xidmətinə müraciət etmək barədə təlimat verilməlidir. ishal, koordinasiya pozuntuları, bədən istiliyinin yüksəlməsi, zehni qarışıqlıq və ya hipomaniya görünməlidir.
• Seçilən geri qaytarıla bilən MAO-A inhibitorları serotonin sindromu riskinə görə digər antidepresanlarla birləşdirilməməlidir.
• Fluoksetin, fluvoksamin və paroksetin qaraciyərin həzmini yavaşlatmaqla trisiklik antidepresanların plazma konsentrasiyasından iki qat artıq ola bilər.
Cipriani A, Furukawa TA, Salanti G et al. Comparative efficacy and acceptability of 12 new-generation antidepressants: a multiple-treatments meta-analysis. Lancet 2009;373(9665):746-58. Daniel DG, Randolph C, Jaskiw G, Handel S, Williams T, Abi-Dargham A, Shoaf S, Egan M, Elkashef A, Liboff S. Coadministration of fluvoxamine increases serum concentrations of haloperidol. J Clin Psychopharmacol 1994 Oct;14(5):340-3. "?> Bonnet U. Moclobemide: therapeutic use and clinical studies. CNS Drug Rev 2003 Spring;9(1):97-140. "?> Szegedi A, Jansen WT, van Willigenburg AP, van der Meulen E, Stassen HH, Thase ME. Early improvement in the first 2 weeks as a predictor of treatment outcome in patients with major depressive disorder: a meta-analysis including 6562 patients. J Clin Psychiatry 2009 Mar;70(3):344-53. Martinez C, Assimes TL, Mines D, Dell'aniello S, Suissa S. Use of venlafaxine compared with other antidepressants and the risk of sudden cardiac death or near death: a nested case-control study. BMJ 2010 Feb 5;340():c249. Eyding D, Lelgemann M, Grouven U et al. Reboxetine for acute treatment of major depression: systematic review and meta-analysis of published and unpublished placebo and selective serotonin reuptake inhibitor controlled trials. BMJ 2010;341():c4737.