Xayalıq ağrısı

• Xayalıqda şişkinlik, məqaləyə baxın

Əsas müddəalar

• Xaya burulmasına təcili olaraq diaqnoz qoyun və müalicə edin ( uşaq və hələ də cinsi aktiv olmayan yeniyetmələrdə hər zaman burulmadan şübhələnin). 
• Epididimiti antimikrobial dərmanlarla müalicə edin. Yeniyetmələrdə həmişə xlamidiya infeksiyasının mümkünlüyünü yadda saxlayın. 
• Uzunmüddətli xayalıq ağrısının səbəbi olan varikosele diaqnozunu qoyun. 
• Kəskin qarın ağrısı ilə assosiasiyasına görə xayaları müayinə etməyi yadda saxlayın. 

Xaya burulması

• İnkişaf edən uşaqda kəskin xayalıq ağrısının etiologiyası digər səbəb sübut olunana qədər xayalıq burulmasıdır.
•   İlkin olaraq qarnın aşağı hissəsində yaranıb sonra xayalığa yayılan ağrı və xayalığın birtərəfli şişkinliyi adətən qəflətən başlayır.
• Xaya xayalığın yuxarı hissəsinə qalxır və orada horizontal olaraq uzanır, amma ilkin fazada adətən yeganə tapıntı xayanın həssaslığıdır. 
• Xaya çıxıntısının   burulması və epididemit xaya burulmasına bənzəyir. Differensial diaqnostika tez-tez yalnız əməliyyat zamanı edilə bilinir. 
• Xaya burulması xayanın açılması və hər iki xayalıarın xayalıqda yerləşdirilməsi üçün təcili əməliyyatla müalicə olunur. 

Epididimit

• Şişkinlik və həssaslıq xaya artımında lokalizasiya olunur, amma xaya özü də həssas ola bilər. Xayalıq adətən şişkinləşmiş, qırmızımtıl və isti olur.
• Sidik ifrazı ilə assosiasiya olunan simptomlar tez-tez görünür: ağrı, yanğı və tezlik. 
• Səbəbkar agentlərə sidik yolu infeksiyalarına səbəb olan bakteriyalar və cinsi aktiv xəstələrdə həmçinin xlamidiya və bəzən qonokokklar daxildir. Daha yaşlı kişilərdə sidik saxlama problemləri meyllik yaradan faktor ola bilər. 
• Epididimit həmçinin cinsi aktiv yaşdan əvvəl yarana bilər.
• Uşaqlrda epididimit ola bilsin ki, steril və ya infeksiyalaşmış sidiyin çıxarıcı axacaqlardan keçməsilə yaranır. Təkrari hallarda sidik yollarının USM-i məsələn, ektopik sidik axarını istisna etmək üçün məntiqli müayinədir. Enurez və sidik xaric etmədə çətinliklərə diqqət yetirilməlidir. 
• Bütün yaş qruplarında daxildə qalan uzunmüddətli kateterizasiya və uroloji müdaxilələri kimi sidik kanalı manipulyasiyaları,  epididimitə meyllik yaradır. 
• Müaniyələr
  • C-reaktiv zülal
  • Sidiyin kimyəvi analizi və sidik kulturası
  • Xlamidia və qonokokk kulturaları və ya PCR
• Uşaqlarda ilkin müalicəyə trimetoprim-sulfametoksazol və ya sefalosporin törəmələrindən və digər xəsətlərdə fluoroxinolonlardan ibarətdir. Əgər lazımdırsa, həssaslıq analizinə əsasən müalicə dəyişdirilə bilər. Müalicənin müddəti 2 həftədir. 
• Xayalığı saxlamaq üçün saxlayıcı, soyuq bandajlar və NSAID-lər ağrıdan azad edir.

Orxit

• Şişkinlik xayanın özündədir. 
• Xanazır xəstəliyinə qarşı peyvəndlər aparılan ölkələrdə peyvəndin tətbiqinə görə parotit və orxit nadir hallarda rast gəlinir, amma epididimit ilə assosiasiya oluna bilər (epididimo-orxit).
• Orxit və xaya burulmasının differensial diaqnostikası çətindir (əgər azca şübhə varsa, təcili xəstəxanaya yönəldin). 
• Müayinələr
  • Xanazır xəstəliyinə qarşı peyvənd edilməmiş şəxslərdə parotit seroloji analizi (ikili serum nümunələri)
• Müalicə
  • Ağrının aradan qaldırılması (yuxarıya baxın)

Varikosel

• Cavan kişilərdə simptomlara sol tərəfdə genişlənmiş venaların görünmsəi və bəzən ağrı ilə yanaşı fertilliyin azalması daxildir. 
• Təfsilatlar üçün: məqaləyə baxın