Burun polipləri

Əsas məqamlar

• Burun polipləri (burun polipozu) xroniki sinusitin təzahürüdür.
• Pasiyent burun tutulması ilə müraciət etdiyi zaman, burun polipləri barədə şübhə yaranmalıdır. Poliplər normal burun balıqqulaqları və şişlərdən fərqləndirilməlidir.
• Burun polipləri aspirinə qarşı həssaslığı olan fərdlərdə xüsusilə geniş rast gəlinir.
• Nazal qlükokortikoidlər birinci sıra seçim müalicəsidir.

Etiologiya və epidemiologiya

• Burun polipləri başlanğıcını xəlbir hüceyrələrindən götürür, lakin nadir hallarda əng cibi selikli qişasından da inkişaf edə bilər (antroxoanal poliplər).
• Ümumilikdə əhali arasında burun poliplərinin yayılması təxminən 4% və astmalı pasiyentlər arasında 7–13% təşkil edir, aspirinə qarşı həssaslıq zamanı isə burun polipləri pasiyentlərin 39–96% qədərində rast gəlinir .
• Burun poliplərinin patogenezi və etiologiyası haqda məlumatlar tam deyil. Bir sıra zəmin yaradan amillər mövcuddur, poliplərin inkişafı selikli qişanın xroniki iltihabı ilə assosiasiya olunur. Massiv və tez-tez residivləşən burun poliplərinin birincili səbəbi aspirinə qarşı həssaslıq və bronxial astma ola bilər.
• Uşaqlarda nazal poliplər adətən antroxoanal poliplərdən ibarətdir. Burun polipləri uşaqlarda həddindən artıq nadirdir və adətən kistoz fibrozla assosiasiya olunur .

Simptomlar

• Tipik hallarda poliplər davamlı burun tutulması, rinit/selikli ifrazat, qoxubilmə duyğusunun pisləşməsi və üzün orta üçdə bir hissəsində təzyiq/ağrı hissinin yaranmasına səbəb olur.

Müayinələr

• Tibbi anamnez: aspirinə qarşı həssaslıq (astmatiklər), aeroallergenlər və allergiyalar
• Rinoskopiya (şəkillər )
  • Pambıq aplikator ilə polipin palpasiyası (polip ağrı törətmədən hərəkət edəcək)
  • Polip şübhəsi yarandıqda, burun selikli qişası büzücülərin tətbiqindən sonra yenidən müayinə edilməlidir (burun tıxanıqlığı zaman müayinə üçün bax ).
  • Antroxoanal polipləri adətən yalnız arxa rinoskopiyada görmək olur.
• Burunətrafı ciblərin ultrasəs müayinəsi və ya rentgen müayinəsi əsas etibarilə əng cibləri barədə məlumatın əldə edilməsinə imkan verəcək.
• Xəlbir hüceyrələri haqda güvənli məlumat yalnız KT və ya MRT müayinəsi vasitəsilə əldə edilə bilər.
• Diferensial diaqnostika həmişə nəzərdə tutulmalı, biopsiya nümunələri yalnız ciddi göstərişlər zamanı götürülməlidir (aşağıda bax).
• Uşaqlar üçün bütün hallarda həkim-mütəxəssis müayinəsi üçün göndəriş verilməlidir – biopsiya nümunəsi götürülmür ("polip" hesab edilən, əslində meninqoensefalosele və ya digər anadangəlmə anomaliya ola bilər).

Diferensial diaqnoz

• Biopsiya xüsusi olaraq göstərişdir
  • birtərəfli polipoz zamanı
  • polip toxuması toxunduqda sərt hiss edilir və asanlıqla qanayır.
• Xoşxassəli şişlər: o cümlədən, adenoma, papilloma, fibroma, hemangioma, nevrilemmoma, xondroma və osteoma.
  • Papilloma xoşxassəli şişlərin ən geniş yayılmış növüdür. Papillomanın üç fərqli histoloji növü rast gəlinir; inversiya etmiş papilloma bədxassəli transformasiya riskinə malikdir. Müalicəsi cərrahi yolladır.
  • Osteoma sümüyəbənzər toxumadan təşkil olunur və adətən alın ciblərində rast gəlinir (şəkil  ). Çox zaman burunətrafı ciblərin rentgen müayinəsi zamanı təsadüfi aşkarlanır (yumru formalı, dəqiq konturlu, şişə-bənzər açıq rəngli sahə kimi görünür). Osteoma zamanı dinamik nəzarətin aparılması kifayətdir, lakin ölçüsü böyüdüyü zaman cərrahi ekssiziya göstərişdir.
• Bədxassəli şişlər (nadir): o cümlədən, yastı hüceyrəli karsinoma və bədxassəli melanoma.

Müalicə

• Burun polipləri zamanı nazal qlükokortikoidlər (spreylər, tozlar və ya damcılar) ilə terapiya tövsiyə edilir "?>.  Polipoz zamanı ən yaxşı effekt, bir neçə həftə ərzində oral qlükokortikoidlər kursunun təyin edilməsi ilə əldə oluna bilər"?>.
• Qlükokortikoidlərin istifadəsi ilə lazımi effekt alınmırsa, burun tutulmasına səbəb olan və burunla tənəffüsü pozan poliplər cərrahi yolla xaric edilməlidir.

Burun poliplərinin cərrahi yolla xaric edilməsi (polipektomiya)

• Tək-tək poliplər tibbi yardımın ilkin səviyyəsində xaric edilə bilər.
  • Pambıq tampon yerli anestetikdə isladılaraq,  ən azı 15 dəqiqə müddətinə polipin əsasına yerləşdirilir. Anestetik məhlulu 4%-li lidokaininə adrenalinin (1:1 000) hər 5 ml-ə 2-3 damcı nisbəti ilə əlavə edilməsi ilə hazırlana bilər. Bir neçə polip olduğu halda, burunun selikli qişasına pambıq-uclu çubuqlar və ya pambıq tamponlar vasitəsilə sinir blokadası anesteziyası tətbiq edilə bilər. Tamponların istifadəsi burun sınıqlarının müalicəsinə həsr olunmuş məqalədə təsvir edilmişdir .
  • Açılmış məftil ilgək polipin aşağısına salınır və onun ətrafına yerləşdirilir. Daha sonra məftil polipin əsasına doğru mümkün olduğu qədər yuxarı yerləşdirilir. Polip məftil ilgəyin polipin əsası ətrafında sıxılması ilə kəsilir.
  • Pasiyent anestetikin təsiri tam aradan qalxanadək nəzarət altında qalmalıdır (bir saata qədər). Qanaxma baş verdikdə, adətən spontan və ya misal olaraq, sorulan jelatin süngərinin aplikasiya edilməsindən sonra dayanır.

Növbəti müayinələr və müalicə

• Pasiyentdə bir neçə polipin mövcudluğu zamanı və ya 3-ay davam edən konservativ müalicə effektsiz olduqda, otorinolarinqoloqa göndəriş zəruridir. Mütəxəssis burunətrafı cib cərrahiyyəsi üçün ehtiyac olmasına görə dəyərləndirmə aparacaq.
• Nazal qlükokortikoidlər bütün hallarda cərrahi müalicədən sonra da göstəriş sayılır.

Proqnoz

• Samter triadası zamanı (aspirinə həssaslıq, bronxial astma və polipoz), burun polipləri bütün müalicələrə rəğmən, asanlıqla residivləşir. Bu pasiyentlərdə nazal simptomlara gəldikdə, astmanın optimal müalicəsi son dərəcə böyük önəm kəsb edir. Xüsusi hallarda, ixtisaslaşmış tibbi xidmət səviyyəsində həyata keçirilən AST desensibilizasiyası da nəzərdən keçirilə bilər.

Fokkens W, Lund V, Mullol J, European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps group. European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps 2007. Rhinol Suppl 2007;(20):1-136.