Revmatik polimialgiya

Əsas məqamlar 

•  Ağrıdan əziyyət çəkən  çox saylı pasiyentlər  arasında aşağı dozalı qlükokortikoidlərin köməyi ilə  ağrıları effektiv şəkildə aradan qaldırılan xəstələr seçilməlidir. 
• Qlükokortikoidlərə yaxşı reaksiya verən tipik revmatik polimialgiayalı xəstə ilkin yardım zamanı müalicə edilə bilər. Gicgah arteriitinə şübhə olduqda, atipik klinik xüsusiyyətlər, müalicəyə qeyri- qənaətbəxş cavab reaksiyası alındıqda, xəstələr  ixtisaslaşdırılmış tibb müəssisəsində konsultasiyaya göndərilməlidirlər.

Ümumi 

• Revmatik polimialgiya naməlum etiologiyalı xronik iltihabi xəstəlikdir.
• Əzələ ağrısı və rigidlik, həmçinin də, sistem əlamətlər xəstəliyin klinik şəklinin xarakterizə edir. 
• Revmatik polimialgiyalı xəstələrin 15–30%-də gicgah arteriiti təzahür edə bilər.

Epidemiologiyası 

• Revmatik polimialgiyanın rast gəlmə tezliyi hər milyon əhaliyə 500 hal təşkil edir.
• Qadın cinsi üstünlük təşkil edir. Xəstəlik, demək olar ki, 50 yaşdan yuxarı pasiyentlərdə  rast gəlinir. Xəstəliyin rast gəlmə tezliyinin pik dövrü  70 yaş arasındadır. 

Simptomlar 

• Boyun, çiyinlər, yuxarı ətraflar, bel nahiyəsi və budlarda 1 aydan çox davam edən simmetrik ağrı və buxovlanma hissi. Ağrı gecələr və səhərlər  güclənir, və uzunmüddətli səhər buxovlanması ilə əlaqədardır. 
• Ümumi simptomlar: yorğunluq, çəkinin azalması, qızdırma, depressiya.
• Revmatik polimialgiya  gicgah arteriiti ilə əlaqəli olduğundan xəstəliyin klinik şəklinin tanınması mütləqdir ki,  bura  başağrıları, çənədə axsaqlıq, baş  dərisinin ağrılı olması, görmə pozuntuları və ətraflarda axsaqlıq aiddir. Bu simptomlara  gicgah arteriiti nəzərdə tutularaq diaqnostik araşdırma aparılmasına  səbəb olmalıdır.

• Çiyin və bud-çanaq oynaqlarında hərəkətin ağrı ilə əlaqədar məhdudlaşması 
• Fibromialgiyada olduğu kimi ağrılı ləkələr olmur, lakin, palpasiyada bud nahiyələrində  və yuxarı ətraflarda ağrılar ola bilər. 
• Bəzi hallarada  bilək və barmaqların revmatoid artriti xatırladan artritlər mövcud ola bilər. Yaşlı şəxslərdə revmatoid artrit  polimialgik başlanğıca malik ola bilər.

Müayinələr 

• Diaqnostik  mərhədə növbəti  laborator müayinələr vacibdir; EÇS, CRZ, trombositlərin ümumi sayı ilə birgə qanın ümumi analizi 
•  Differensial diaqnostika üçün digər laborator müayinələr də mühüm  ola bilər; Diaqnoz və differensial diaqnostika bölümünə bax. 

Diaqnoz

• Klinik məlumatlara əsaslanan diaqnoz çox zaman yetərlidir: yaşın 50-dən çox olması, tipik klinik mənzərə, EÇS-in artması,  (> 40 mm/t): və 3 gün ərzində prednizo(lo)na  (10–20 mq/gündə )  sürətli subyektiv reaksiya.
•  Dayaq-əzələ ağrısının səbəbi kimi revmatik polimialgiyaya şübhə olduqda (cf. fibromialgiya ) EÇS əhəmiyyətli  skrininq analizidir.
• Laborator analizlərin nəticələri generalizə olunmuş iltihabın tipik klinik xüsusiyyətlərini əks etdirir: EÇS-in artmasına əlavə olaraq, müayinə nəticələrinə C- reaktiv Zülal konsentrasiyasının əhəmiyyətli dərəcədə artması, yüngüldən orta dərəcəyədək normositar  anemiya və trombositoz aiddir. Plazmada qələvi fosfataza arta bilər. Revmatoid faktor və sitrullin- əleyhinə anticisimlər adətən mənfi olur. Kreatin-kinaza konsentrasiyası normaldır.  (cf. polimiozit ).
• Bazu yaxud bud-çanaq oynağının ilkin ultrasəs müayinəsi vacibdir. Çox zaman bursit, tenosinovit və ya sinovitlər aşkarlanır. Yumşaq toxumaların iltihabı, həmçinin, MRT və ya PET müayinəsi  ilə görülə bilər. Sonuncu müayinə iri arteriyaların divarlarında subklinik  dəyişiklikləi aşkar edə bilər.
• Gicgah arteriyasının biopsiyası  (video ) yalnız simptomlar yaxud əlamətlərə əsasən  gicgah arteriitinə şübhəli olduqda  göstərişdir.
• Tipik revmatik polimialgiyalı  pasiyentlərdə latent xərçəngi istisna etməyə cəhd etmək  çox da vacib  hesab edilmir.  

Differensial diaqnostika

•  Bir çox xəstəliklər revmatik polimialgiyaya oxşar ola bilər:
  • Revmatoid artrit  
  • Spondiloartropatiya
  • Birləşdirici toxuma xəstəlikləri və vaskulitlər  
  • Polimiozit 
  • Osteoartrit
  • Bazunu hərləndirən əzələlərin xəstəlikləri 
  • Adheziv kapsulit 
  • Fibromialgiya
  • Hipotiroidizm
  • Virus infeksiyaları və digər infeksion xəstəliklər 
  • Çoxsaylı mielom və digər  bədxassəli yenitörəmələr 
  • Depressiya 

Müalicə 

• Revmatik polimialgiya aşağı dozalı qlükokortikoidlərlə müalicə olunur ki, tipik olaraq simptomları bir neçə gün içində aradan qaldırır, yaxud əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşdirir.
• Prednizo(lo)nun başlanğıc dozası 15–20 mq/gündür. Əgər simptomlar 3-5 günün ərzində azalmazsa, diaqnozun düzgünlüyünə şübhə edilməlidir. Qlükokortikoidlərin daha böyük dozalarına nadir hallarda ehtiyac olur.
• Başlanğıc dozada 2-4 həftəyə qədər qəbul etdirilir. Bundan sonra doza tədricən simptomlara  və CRZ-a nəzarət etməklə azaldıla bilər. (CRZ EÇS-ə nəzərən daha həssas və tez reaksiya verən parametrdir.) 
• Prednizo(lo)n-un dozasını əvvəlcə hər ay  2.5 mq olaraq, daha sonra isə yavaş-yavaş azaldılır. Saxlayıcı doza gündəlik  5 - 7.5 mq  aralığında dəyişir.
• Müalicə müddəti  (6–)12–24 aydır. Bəzi xəstələrdə qlükokortikoid terapiyasına bir neçə il tələb olunur və ya müalicənin dayandırılması qeyri-mümkün olur. 
• Qlükokortikoid müalicəsi simptomları ləğv edir, lakin xəstəliyin müddətini azaltmır.
• Əgər müalicə çox erkən dayandırılarsa, və xəstəlik aktivləşdikdə qlükokortikoidlərin yüksək dozada yenidən təyini  simptomları yenidən aradan qaldıracaqdır. 
• Əgər prednizo(lo)na cavab reaksiyası yetərli olmazsa,yaxud preparat  orqanizmə ziyanlı olarsa, (osteoporoz, diabet), metotreksat, yaxud azatiopirinlə kombinasiya edilə bilər. 
• Osteoporoza qarşı müalicə qlükokortikoid müalicəsinə  başlanma qərarı ilə yanaşı olaraq başlanır. 
  • Kifayət qədər kalsium və  vitamin D qəbulu daim təmin olunmalıdır. 
  • Xəstələr yaşlı olduğuna görə və qlükokortikoid terapiyasına uzun müddətli bir dövr ərzində ehtiyac duyulduğundan   praktikada hər zaman bifosfanatların, yaxud digər osteoporoz əleyhinə xüsusi preparatların qəbulu vacibdir. 
  • Qlükokortikoid müalicəsi başa çatdıqda osteoporoz əleyhinə preparatların dayandırılmasına baxıla bilər. 
• Kifayət qədər kalsium və vitamin D qəbulu daima təmin olunmalıdır. Həmçinin, bifosfonatlarla yaxud digər osteoporoz -əleyhinə preparatlarla müalicənin başlanması bəzən çox mühümdür."?>

Müşahidə

• Məqsəd qlükokortikoidin ən kiçik effektiv dozasının tapılmasıldır. Doza individual olaraq hər pasiyentdə  xəstəliyinin iltihabi aktivliyinə nəzarət etməklə müəyyən olunur.
• Qlükokortikoidlə müalicə dövründə müşahidə üçün gəlişlər başlanğıcda  4–8 həftəlik intervalla, və daha sonra   8–12 həftəlik intervalla tövsiyə olunur.
• Klinik qiymətləndirməyə əlavə olaraq,   CRZ xəstəliyin iltihabi aktivliyinə münasibətdə yaxşı qiymətləndirməni təmin edir. 
• Növbəti müayinəyə gəlişlərdə qlükokortikoid müalicəsinin mümkün əlavə təsirlərinə,  həmçinin də mümkün yanaşı xəstəliklərə diqqət verilməlidir.(bax)
• Nəzarətdə saxlanılmalı laborator analizlərə aiddir: EÇS, CRZ, trombositlərin sayı ilə birgə qanın ümumi analizi  və plazma kreatinini, qlükoza və elektrolitlər.

Proqnoz

• Xəstəlik residiv verməyə meyllidir. Pasiyent adətən simptomları müəyyənləşdirə bilir və tibbi yardım üçün asanlıqla müraciət edir.  

Müvafiq mənbələr

• Klinik təlimatlar
• ədəbiyyat