Nevroloji pozğunluqlar və alkohol

Əsas məqamlar

• Təxirsalınmaz tibbi yardım zamanı rast gəlinən xroniki alkohol istifadəsinin məlum tarixçəsi olan bütün pasiyentlərə bir ümumi ehtiyat tədbiri kimi 250 mq venadaxili tiamin inyeksiyası tövsiyə edilir.   
• Alkohol hematoensefalik baryeri keçir və adətən etanolun təsirindən baş verən MSS simptomlarına həmişə səbəb olur. Alkohol abstinensiyası simptomlarının müalicəsi: baxın .
• Xumarlıq (bərk sərxoşluqdan sonra süstləşmə) alkohol istifadəsinə qarşı ən yüngül reaksiyadır. Əgər pasiyentdə qıcolma qapısı digər bir səbəbə (baş beyində çapıq, şiş və s.) görə enməyibsə bu reaksiya adətən alkohol abstinensiyası qıcolmaları ilə əlaqəli deyil. 
•  Xroniki alkohol istifadəsi xumarlıqdan daha ağır olan abstinensiya simptomları ilə nəticələnir və qıcolmalar və ya  "ağ isitmə" (delirium tremens) ilə müşayiət oluna bilər.  
• Abstinensiya simptomlarının differensial diaqnozuna baş beynin əzilməsi, kəllədaxili qansızma və MSS infeksiyaları aiddir.
• Vernike ensefalopatiyası tiamin çatışmazlığının nəticəsidir və B1 vitaminin təyini ilə qarşısı alına bilər.

 Konvulsiv qıcolmalar və epilepsiya 

•  Alkohol və ya mərkəzi təsir göstərən bəzi dərmanların (məsələn, benzodiazepinər) ifrat istifadəsi dayandırıldıqda baş beynin tranzitor ifrat qıcıqlanmasının bir əlaməti olaraq çox zaman abstinensiya ilə əlaqəli konvulsiv qıcolmalar qeyd edilir"?>. Bu qıcolmalar çox zaman bir neçə hücum seriyası kimi qeyd edilir və  bu halda seriyalı qıcolmalar adlanır. 
• Qadağan olunmuş preparatlar (heroin, kokain, amfetaminlər) kəsilmə dövrü ərzində deyil, yalnız intoksikasiyanın (=ifrat doza) nəticəsi olaraq qıcolmaları induksiya edir "?>.
• Alkoholdan asılı şəxslərdə qıcolmaların riski populyasiyanın qalan hissəsi ilə müqayisədə 10 dəfə yüksəkdir "?>.."?>

 Kəsilmə  Abstinensiya qıcolmaları 

•  Böyük miqdarda içki qəbulu epizodları konvulsiv qıcolmaların riskini aydın surətdə yüksəldir. 
• Diaqnoz təsirə kifayət qədər güclü məruz qalma ilə abstinensiya simptomlarının başlanması arasındakı zaman fasiləsi əsasındadır.
• Alkoholun və ya sedativ dərmanların uzanmış (ən az bir neçə gün) ifrat istifadəsini dayandırdıqdan bir-iki gün sonra pasiyent digər abstiensiya simptomları ilə birgə birincili generalizə olunmuş tonik-klonik qıcolmalar və ya parsial (fokal) qıcolmalar keçirir "?>.
• Alkohol qəbulunun dayandırılmasından daha çox müddət keçəndən qıcolmalar baş verirsə bunun səbəbi ya sedativ dərman istifadəsinin dayandırılması, ya da baş beynin üzvi (məsələn, subdural hematoma) xəstəliyidir.
• Bu abstinensiya qıcolmaları posttravmatik və ya serebrovaskulyar etiologiyalı epilepsiya zamanı parsial qıcolmalar kimi təzahür edə bilər. 
• Abstinensiya qıcolmaları mütləq bütün digər epizodlarda olduğu kimi qiymətləndirilməlidir.
  • Əgər müayinə zamanı baş beyin pozğunluğunu göstərən tapıntılar mövcud deyilsə tibbi diqqət tələb edən vəziyyətin (kəllədaxili qansızma, baş beynin əzilməsi, baş beynin qan dövranının pozğunluğu) ehtimalı 6%-dir.   
  • Plazmada natrium, kalium və qlükozanın miqdarları müəyyənləşdirilməlidir. 
• İlk abstinensiya qıcolması zamanı baş beynin KT müayinəsi aparılmalıdır. Təkrarlanan oxşar epozodlar halında bu qıcolmalarda yalnız yeni bir fokal xüsusiyyət olduqda və ya onlar yeni bir nevroloji çatışmazlıqla yanaşı olduqda skan müayinəsi təkrarlanmalıdır.  
• Epileptik status üçün risk alkohol abstinensiyası dövründə yüksəlmişdir"?>.  Epileptik statusla əlaqəli xəstəxanaya qəbulların dörddə birinə qədəri alkoholla əlaqəlidir.  Ona görə də ilk abstinensiya qıcolmasının başlanğıc dövründə dərhal cəld təsir edən bir dərman vasitəsinin təyini tövsiyə edilir.  Dərman maddələrinə aiddir 
  • bukkal midazolam (birinci sıra) 
  •  venadaxili diazepam
  • rektal diazepam.

Antiepileptiklər və alkohol 

• Əgər bütün qıcolmalar alkohol qəbulu ilə əlaqədardırsa  alkoholdan asılı pasiyent üçün antiepileptiklər başlanılmamalıdır; bu halda müalicə alkohol qəbulunun dayandırılmasından ibarətdir. 
  • Pasiyent çox zaman aramsız içki qəbulu dövründə dərman qəbulunu dayandırır və bu qeyri-müntəzəm istifadə qıcolmaların riskini artırır. Posttravmatik epilepsiya ilə olan alkoholdan asılı pasiyentlərdə bu məsələ xüsusilə yadda saxlanılmalıdır.  
  • Alkohol antiepileptiklərin metabolizmini dəyişdirir. 
• Qida ilə birgə mötədil miqdarda (1–2 standart vahid) alkohol qəbulu epilepsiyada qıcolmaların tezliyini yüksəltmir və ya antiepileptiklərin metabolizminə təsir göstərmir "?>. Antiepileptiklər hətta alkohol qəbulu zamanı da mütləq müntəzəm qaydada qəbul edilməlidir. 

Alkohol, epilepsiya və sürücülük vəsiqəsi  

• Ölkələr üçün spesifik olan yol hərəkəti qaydaları haqqında qanunlar şəxsin sürücülük vəsiqəsinə görə müaciət etmək üçün uyğunluğunu   və bunun hansı şərtlər altında aparılmasını diqtə edir.  
• Alkohol abstinensiya qıcolmaları peşəkar məqsədlər üçün sürücülük vəsiqəsini əldə etməyi qeyri-mümkün edə bilər.   

Beyincik atrofiyası

• Alkoholdan asılı şəxsdə yeriş pozulmasının ən çox rast gəlinən səbəbidir; beyincik atrofiyası, məsələn, irəliləmiş polinevropatiya ilə müqayisədə  daha çox rast gəlinir.    

Klinik mənzərə

• Çoxlu miqdarda içki qəbulunun nəticəsi olaraq simptomlar yarım kəskin sürətdə inkişaf edir və xumarlıq dövrü zamanı ən bariz üzə çıxır. 
• Geniş əsaslı yeriş, bir düz xətt üzrə yerişdə çətinlik.
• Daban-diz sınağında simmetrik ataksiya qeyd edilir.
• Arxası üstə uzanmış pasiyent öz aşağı ətraflarını qaldıraraq 90° bucaq altında dizlərini bükdükdə aşağı ətrafların aşağı tezlikli (3 Hz) tremoru üzə çıxır.  

Differensial diaqnoz

• Beyinciyin alkohol degenerasiyası tipik olaraq aşağı ətraflarla məhduddur. Beyinciyin digər pozğunluqlarının ( beyinciyin qan dövranının pozulmaları , dağınıq skleroz, beyinciyin irsi pozğunluqları) simptomları həmçinin yuxarı ətrafları və kəllə-beyin sinirləri əhatə edir.     

Müalicə

• Alkohol qəbulunun dayandırılması 

Alkoholdan asılı şəxsdə koqnitiv fəaliyyət   

• Zehni bacarıqların enməsi ümumi populyasiya ilə müqayisədə alkoholiklərdə əhəmiyyətli dərəcədə çox rast gəlinir"?>. Lakin alkohol qəbulundan həmişəlik kənarlaşmaq bu prosesin inkişafını dayandıra bilər.  
• Demensiyanın digər səbəbləri inkar edilməyənə qədər alkohol demensiyası diaqnozu təyin edilməməlidir.

Mərkəzi körpü mielinolizi 

• Ağır dərəcəli (Na < 120 mmol/l) hiponatriemiyanın sürətli korreksiyası nəticəsində baş verən bir yatrogen pozğunluqdur.
  •  Qismən səbəbi alkohol istifadəsidir, təkcə hiponatriemiyanın korreksiyası deyil.
• Bu pasiyentlər adətən alkoholdan asılı şəxslərdir, lakin bu patologiya həmçinin digər səbəblərdən yaranan hiponatriemiyada da inkişaf edə bilər.
• Mielinoliz təkcə körpü nahyəsi ilə məhdudlaşmır. Əksinə, məsələn, beyincikdə, qabıqaltı nüvələri nahiyəsində və görmə qabarında da həmçinin, mielinoliz aşkar edilə bilər. 

Klinik mənzərə 

• Bu pozğunluğun yüngül formaları sezilmədən gedir və ya yalnız az sayda müşahidə edilə bilən simptomlar qeyd edilir. Lakin ağır formalar tetraparez, huşun enməsi və kəllə-beyin sinirləri pozğunluqları (disfagiya, dizartriya, nistaqm, baxışın parezi) ilə nəticələnir"?>. Şiddətli formaları ölümcül ola bilər. Klinik əlamətlər radioloji dəyişikliklər müşahidə edilə bilinməkdən öncə təzahür edir.    

Müalicə

• Alkoholdan asılı pasiyentlərdə hiponatriemiya venadaxili infuziya ilə korreksiya ediməməlidir. Plazmada natriumun səviyyəsinin normallaşdırılmasının təklif edilən təhlükəsiz sürəti < 0.5 mmol/l/saatdır. Lakin hətta bu da mielinolizə apara bilər.   
• Əgər natriumun korreksiyası aparılan zaman pasiyentin klinik vəziyyəti pisləşirsə dərmanın təyini mütləq dayandırılmalı və hiponatriemiyanın təkrar əldə edilməsinə (təkrar induksiyasına) cəhd göstərilməlidir "?>.

Vernike ensefalopatiyası

• B₁ vitamini (tiamin) çatışmazlığı səbəbindən yaranır. 
• Əskik qidalanmalı alkoholiklərə əlavə olaraq risk qrupuna zəif qidalanan yaşlı şəxslər, qusma tarixçəsi olan pasiyentlər, parenteral qidalanma alanlar, xərçəng xəstələri və xroniki bağırsaq xəstəliyi olanlar daxildir.  
• Tiamin karbohidrat metabolizmi üçün tələb olunur və buna görə də, məsələn, qlükozanın təyini ona olan tələbatı artıracaq.  

Simptomlar

• Sadalanan simptomların bütün tərkib hissələri nadir hallarda birgə görülür və bir çox yüngül hallar diaqnoz təyin edilməmiş qalır. Ona görə də həmişə Vernike ensefalopatiyasının mümkünlüyü barədə düşünmək vacibdir. 
• Gözlərlə bağlı anormallıqlar: nistaqm, uzaqlaşdırıcı sinirin iflici, baxışın müştərək iflici, süst reaksiya verən bəbəklər, anizokoriya, ptoz, torlu qişaya qansızma, görmə siniri diskinin ödemi
• Psixi simptomlar: Korsakov psixozu (qısa müddətli yaddaşın itirilməsi, dezoriyentasiya, amneziya, konfabulyasiya), eyforiya, sayıqlamalar, təşəbbüskarlığın olmaması, depressiya, ajiotaj 
• Yeriş və müvazinət pozulması (ataksiya və polinevropatiya)
• Huşun pozulmaları: somnolensiya (patoloji yuxuculluq), huşsuzluq
• Hipotermiya və ya hipertermiya
• Arterial hipotenziya 

Müalicə

• Bu ptaologiya ölümcül ola bilər və təkcə şübhə əsasında müalicə mütləq  artıq başlanılmalıdır.  
• Pasiyent vena daxilinə 8 saatlıq intervallarla  200 mq tiamin almalıdır. Müalicə 2 həftə ərzində gündəlik təkrar olunur. Tiamin bağırsaqlarda asanlıqla absorbsiya olunmur.   

Pellaqra

• Niasin və ya onun sələfi olan triptofanın çatışmazlığı nəticəsində yaranaraq Qərb ölkələrində nadir halarda alkoholiklərdə rast gəlinən bir çatışmazlıq xəstəliyidir.

Simptomlar

• Dermatit, demensiya və ishal (və ya qəbizlik), ola bilsin ki, həmçinin, spastik parez, polinevropatiya, primitiv reflekslər, iştahanın itməsi, sidiyi və nəcisi saxlaya bilməmək, dildə ağrı, epilepsiya və delirium"?>

Digər

• Polinevropatiya  və kompression nevropatiyalar, eləcə də yüngül miopatiya kifayət qədər çox rast gəlinir, lakin ağır miopatiya nadirdir. 
•  Alkoholik şəxsdə aşağıda göstərilən nevroloji pozğunluqlardan hər hansı birinin inkiaşf etməsinin ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır:
  •  Baş beyin travamaları 
    •  Alkoholiklərdə baş beyin travmaları orta hesabla ümumi populyasiya ilə müqayisədə üç dəfə çox rast gəlinir. Yüngül travmalar çox zaman aşkar edilmir.
  •  Xroniki subdural hematoma
  •  Baş beynin qan dövranının pozğunluqları 
    • Alkoholun davamlı olaraq ifrat (etanol > 60 q/gün) istifadəsinin beyindaxili qansızma , subaraxnoidal qansızma və insult riskini artırması göstərilmişdir "?>.
  • Qaraciyər ensefalopatiyası
    • Qaraciyər çatışmazlığı nəticəsində yaranır.
    • Simptomlara diqqətin itməsi, postural tremor, asteriksis (çırpınan tremor) və miokloniya daxildir.  EEQ müayinəsi ləng dalğa fəallığını, MRT isə solğun kürə sahəsində hiperintenziv ocaqları göstərir və qaraciyər çatışmazlığı yaxşılaşdıqda bu göstəricilər çəkilir.   
  • Hərəkət pozğunluqları 
    • Alkohol abstinensiyası vəziyyəti essensial tremora bənzəyən postural tremorla xarakterizə olunur. Bəzən alkohol abstinensiyası dövrü ərzində parkinsonizm əlamətləri görülür, lakin bu həqiqi Parkinson xəstəliyinin inkişafına gətirib çıxartmır. Beyinciyin degenerasiyası və qaraciyər ensefalopatiyası da həmçinin tremorla əlaqədardır (yuxarıda baxın).
  • Yuxu pozğunluqları
    • İntoksikasiya  yuxu ərzində apnoe dövrlərini artırır və yuxunun keyfiyyətini pisləşdirir.
  • İnfeksiyalar 
    • Xüsusilə, listeriya və pnevmokokk mənşəli meningit alkoholdan asılı şəxslərdə çox rast gəlinir.  
• Tiamin çatışmazlığı həmçinin, polinevropatiyaya, Beri-beri xəstəliyinə və Marçiafava-Biqnami sindromuna (döyənək cisim nekrozu) səbəb ola bilər "?>
•  

 Dölün alkohol sindromu (DAS)

• "Dölün alkohol spektri pozğunluqları" mövzusuna baxın .

Müvafiq resurslar

•  Koxran icmalları 

Hillbom M, Pieninkeroinen I, Leone M. Seizures in alcohol-dependent patients: epidemiology, pathophysiology and management. CNS Drugs 2003;17(14):1013-30. "?> Bråthen G, Ben-Menachem E, Brodtkorb E, Galvin R, Garcia-Monco JC, Halasz P, Hillbom M, Leone MA, Young AB, EFNS Task Force on Diagnosis and Treatment of Alcohol-Related Seizures. EFNS guideline on the diagnosis and management of alcohol-related seizures: report of an EFNS task force. Eur J Neurol 2005 Aug;12(8):575-81. Rathlev NK, Ulrich AS, Delanty N, D'Onofrio G. Alcohol-related seizures. J Emerg Med 2006 Aug;31(2):157-63. Hegyi J, Schwartz RA, Hegyi V. Pellagra: dermatitis, dementia, and diarrhea. Int J Dermatol 2004 Jan;43(1):1-5. Lampl C, Yazdi K. Central pontine myelinolysis. Eur Neurol 2002;47(1):3-10. "?> Yamada H, Takano K, Ayuzawa N et al. Relowering of serum na for osmotic demyelinating syndrome. Case Rep Neurol Med 2012;2012():704639. "?>O'Keefe JH, Bhatti SK, Bajwa A et al. Alcohol and cardiovascular health: the dose makes the poison…or the remedy. Mayo Clin Proc 2014;89(3):382-93. Mukamal KJ, Ascherio A, Mittleman MA, Conigrave KM, Camargo CA Jr, Kawachi I, Stampfer MJ, Willett WC, Rimm EB. Alcohol and risk for ischemic stroke in men: the role of drinking patterns and usual beverage. Ann Intern Med 2005 Jan 4;142(1):11-9. Galvin R, Bråthen G, Ivashynka A et al. EFNS guidelines for diagnosis, therapy and prevention of Wernicke encephalopathy. Eur J Neurol 2010;17(12):1408-18. "?>Leach JP, Mohanraj R, Borland W. Alcohol and drugs in epilepsy: pathophysiology, presentation, possibilities, and prevention. Epilepsia 2012;53 Suppl 4():48-57. Mukherjee S. Alcoholism and its effects on the central nervous system. Curr Neurovasc Res 2013;10(3):256-62.