Uşaqlarda panik pozuntu

Əsas məqamlar

• Əgər uşaqda panik (təşviş) pozuntusuna uyğun olan konkret somatik simptomlar varsa uşaq psixiatrının konsultasiyası mütləqdir. 
• Uşağın ailə daxilində və ya daha geniş sosial mühitdə xəstəlik rolunu almaması üçün mümkün qədər erkən diaqnostikanın aparılması vacibdir. Erkən diaqnostika uşağın şəxsiyyətinin inkişafını dəstəkləyir. 

Epidemiologiya

• Uşaqların 10%-ə qədərində panik pozuntuları və ya subklinik fobiyanın meyarlarına uyğun olan simptomlar olur. 
• Bir neçə tədqiqata əsasən məktəb yaşlı uşaqların 1.7-7.6%-i məktəb fobiyasından əziyyət çəkir.
• Panik pozuntusunun simptomlarının rastgəlmə tezliyinin yaş artdıqda daha da artması müşahidə olunur.
• Ümumi əhali arasında panik pozuntusu 3-4% hallarda rast gəlinir; həmçinin baxın .

Ümumi məlumat

• Panik pozuntusunun autosomal dominant gen vasitəsilə irsi olaraq ötürüldüyü düşünülməkdədir. 
• Panik pozuntunun inkişafında amiqdalanın xəstəliklərinin rol oynadığl düşünülür.
• Panik pozuntusunun ortaya çıxması bundan əvvəl yaxın insanın ölümü, xəstəlik və ya yeniyetmə dövründə qız və ya oğlan dostundan ayrılması halları ilə təşviq oluna (triqqerlənə) bilər.
• Uşaqlıqda ayrılma ilə əlaqəli təşviş pozuntusu erkən-başlanğıclı panik pozuntusunun risk faktorlarından biri kimi düşünülür.

Simptomlar

• Başlanğıc adətən 5 və 10 yaşlara təsadüf edir.
• Ürəkdöyünmə (ürək çırpıntıları)
• Zəiflik
• Titrəmə
• Ölüm hissi və ya psixi xəstəliyin olması hissi
• Nəfəsalmanın darlığı
• Başgicəllənmə
• Döş qfəsində darlıq və ağrı
• Üz və barmaqlarda iynəbatma hissi
• Boğulma hissi
• Tərləmə
• İsti və soyuq axımlar
• Görmənin bulanıqlanması
• Birinci olaraq somatik müayinələrin aparılması düşünülür
• Diaqnostika edilməmiş və müalicə olunmamış panik pozuntusunun nəticəsində uşaqda yayınan davranışın ağır formaları inkişaf edə və bir çox hallarda məktəbdən qalma halları ilə nəticələnə bilər.

Differensial diaqnostika

• Astma
• Hipertiroidizm 
• Nevroloji xəstəliklər
• Ürək xəstəlikləri 
• Dərmanların yan təsirləri (salbutamol)
• Kofeinin təsiri

Müalicə

• Panik pozuntunun diaqnostikası mütəxəssis qiymətləndirilməsini tələb edir və hətta daha vacibi odur ki, dərman terpaiyası ixtisaslaşmış tibb işçisi tərəfindən başlanmalıdır. 
• Müalicə əsasən psixolojidir. Əgər lazımdırsa, əlavə olaraq dərman müalicəsi istifadə oluna bilər. 
• Psixoloji müalicədə psixoterapiyanın müxtəlif formaları istifadə olunur. Koqnitiv-davranış terapiyası panik pozuntunun ikincili simptomlarının müalicəsində məsləhət görülür. Xüsusilə valideynlərə və uşağın qayğısına qalan şəxslərə verilmiş məlumatın müalicənin uğurunda vacib rol oynadığı sübut olunmuşdur.
• Əgər dərman müalicəsi lazımdırsa əsasən serotoninin geriyə udulmasının selektiv inqibitorları (SSRİ) düşünülür. Daha öncəki klomipramin istifadəsinin də təcrübəsi mövcuddur.