Körpücük və kürək sümüklərinin sınıqları

Əsas müddəalar 

• Körpücük sümüyünün az enerjili güc tətbiqi nəticəsində yaranmış, sadə və yaxşı vəziyyətdə olan sınıqlarının əksəriyyəti konservativ olaraq müalicə edilə bilər.
• Kürək sınıqlarında isə ümumiyyətlə  travmanın yüksək enerjisi torakal bölgəyə doğru yönəlmiş olur. Buna görə döş qəfəsinin digər yerlərində ağır travmanın olması ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

Körpücük sümüyünün sınığı

Mexanizmi 

• Adətən, qollar uzadılmış vəziyyətdə olarkən və ya  çiyinin üstünə yıxılma.

Əlamət və simptomları

• Yerli ağrı var. Əksər halllarda, dərialtı toxuma təbəqəsini nazik olduğu üçün gürünən sümük yerdəyişməsi mövcuddur. 

Müayinələr 

• Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi və yerdəyişmənin dərəcəsini müəyyən etmək üçün rentgen (şəkil____) müayinəsi lazımdır
• Həmçinin, əgər döş qəfəsinin zədələnməsin dair şübhəyə əsaslar varsa döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası (şəkil____) lazımdır
• Ətrafda qan dövranının olmasını və sinir tamlığının pozulmadığını (nəbz, dəri hissiyatı, yuxarı hissənin funksiyası) müəyyən etmək lazımdır.

Müalicəsi

• Yerdəyişməsi olmayan körpücük sümüyü sınıqlarının əksəriyyəti konservativ olaraq müalicə edilə bilər. Adətən, yaşlı pasiyentlərdə sümük bitişməsi təqribən 6 - 8 həftə ərzində baş verir və pasiyentlərin hər hansı bir xüsusi təlimata riayət etmələri tələb olunmur. Funksional nəticə yaxşı olur, baxmayaraq ki, yüngül kosmetik çatışmazlıqlar bir çox hallarda qalır.
• Sınıq 2 - 3 həftə ərzində asma sarğı ilə immobilizasiya edilir. Dirsək və bilək oynaqları dərhal gündəlik fiziki məşqlər ilə səfərbər olunurlar. Yuyunarkən isə asma sarğı çıxarıla bilər.
• Cərrahi əməliyyat göstərişdir:
• • Mürəkkbə sınıqlar olduqda və ya qırılmış sümük uclarının əhəmiyyətli dərəcədə dəri bütövlüyünü pozma təhlükəsi vardırsa.
  • Sınıqlar sinir və ya damar zədələnməsi ilə müşayət olunursa.
•  Cərrahi əməliyyat, həmçinin, nəzərdə tutulmalıdır:
  • diafiz sınıqlarında, əgər sümük yerdəyişməsi sümüyün diametrindən kənara çıxarsa, yəni sümük fraqmentləri arasında kontakt yoxdursa və yaxud 15 - 20 mm-dən çox qısalma vardırsa
  • lateral üçdə bir hissənin korako-klavikulyar bağın qırılması ilə müşayət olunan qırıqları (korakoid çıxıntısı ilə körpücük arasındakı boşluq digər ətraf ilə müqayisədə genişlənib/artıb və körpücük sümüyünün diafiz hissəsi yüksəlir)
  • oynaq səthinə çatan yerini dəyişmiş lateral sınıqlar
  • 6 ay müddətdən çox birləşməyən və simptomları dəyişməz qalan sınıqlar  

Reabilitasiya və müayinə

• Körpücük sınıqlarında travmadan keçən həftələr ərzində sümük yerdəyişmələri arta bilər.
• Adətən, tam və düzgün pozisiyada dayanmış sınıqlarda sonrakı müşahidə tələb olunmur. 
• Amma, başlanğıc mərhələdə yerdəyişməsi olan və cərrahi əməliyyat meyarlarına uyğun gələməyən sınıqlar, 1 - 2 həftədən sonra rentgenoloji və klinik müayinədən keçməlidirlər. 
• Daha sonralar müşahidə gəlişləri lazım olmur, əgər bitişməyən sınıq ciddi subyektiv narahatlığa səbəb olursa, əməliyyata götürülür. 
  • Sümük transplantiyası çox əmək sərfi tələb edir və proqnozu yaxşı deyil, belə ki, bitişmə olmamasının ilkin səbəbi (məs., zəif qan dövranı) bir qayda olaraq aradan götürülməmiş olaraq qalır.
• Reabilitasiya üzrə təlimatlar
  • Travmadan 3 həftə keçdikdən sonra rotasiya hərəkətləri və saat kəfkirinə bənzər hərəkətləri  (bir müstəvi üzərində olan hərəkətlər), həmçinin, qola dəstək verərək yuxarı qaldırma hərəkətləri həyata keçirilir.
  • Əgər konservativ olaraq müalicə edilən bir sınıq stabil və ağrısızdırsa, 3 həftədən sonra məhdudiyyət olmadan, normal diapozonda bütün hərəkətlərin edilməsinə icazə verilə bilər, lakin əlavə yüklənmə olmamalıdır.
  • 6 həftədən sonra konservativ və cərrahi müalicə aparılmış sınıqlarda heç bir məhdudiyyət qoyulmadan aktiv idman hərəkətləri edilə bilər.
  • Sümük bitişməsinin inkişafından asılı olaraq yüklənmə artırıla bilər və travmadan keçən 6 həftədən 9 həftəyə qədər olan müddət ərzində bütün məhdudiyyətlər aradan götürülə bilər. 

Kürək sümüyünün sınığı

• Kürək sümüyü sınıqları ümumiyyətlə torakal bölgəyə yönəldilmiş yüksək enerjili bir travmanın olduğunu göstərir və buna görə də döş qəfəsinin əhəmiyyətli dərəcədə zədələnməsi ehtimalı nəzərə alınmalıdır.
• Diaqnostika rentgen müayinəsinə əsaslanır və şübhə qaldıqda əlavə viziual tədqiqatların aparılması lazım gəlir.
• Kürək sümüyü cisiminin sınıqları konservativ olaraq müalicə edilir. Asma sarğıdan 2 - 3 həftə istifadə edilir və bundan sonra bazu oynağının hərəkətlərinə başlanır. 
• Kürək sümüyünün boynunun sınıqları və oynaq səthinə çatan sınıqlar olduqda KT müayinəsi  edilməlidir və əgər sınıqların hər hansı bir yerdəyişməsi varsa, adətən cərrahi əməliyyat tələb olunur.
• "Üzən çiyin" (İng.”Floating shoulder”), yəni ipsilateral körpücük sümüyü və kürək sümüyü boynunun sınığının cərrahi müalicəyə ehtiyacı var.

Müvafiq resurslar

• Koxran icmalları
• Ədəbiyyat

Virtanen KJ, Remes V, Pajarinen J et al. Sling compared with plate osteosynthesis for treatment of displaced midshaft clavicular fractures: a randomized clinical trial. J Bone Joint Surg Am 2012;94(17):1546-53.