Epizodik qızarma və istilik həmlələri

Əsaslar

• Qızartı çox vaxt ictimai yerlərdə qızarma, çəhrayı sızanaqlar və ya menopauza səbəbindən yaranır.
• Tipik hallarda əlavə araşdırmaya ehtiyac duyulmur
• Müalicə bu halları artıran faktorların qarşısını almağa əsaslanır
• Çox nadir hallarda bunun arxasında ciddi səbəb olur

Etiologiya

• Müxtəlif qıcıqlandırıcıların təsirindən qəfil kapilyar dilatasiyası.
• Qızartı avtonom sinir sistemi ilə tənzimlənən fizioloji prosesdir; irsi amillər də rol oynayır.

Simptomlar

• Üzdə, əsasən yanaqlar, boyun və bədənin yuxarı hissəsində qəfil ləkə şəklində qızartılar.
• Daha sonrakı simptomlara tərləmə ilə gələn istilik və sıxılma hissi aid edilir

Diaqnostika

• Əksər hallarda diaqnoz hərtərəfli fiziki müayinədən sonra qoyula bilər.
• Bədənin başqa yerlərində qızartı və sistemik simptomlar (qızdırma, ishal, tənəffüs yolları problemləri) digər səbəb olmasını göstərə bilər.
• Narahatlıq, qorxu və panik atak psixoatrik etiologiyanın olmasını göstərə bilər.
• İkinci dərəcəli səbəblərə ciddi şübhə varsa və ya simptomlar getdikcə ağırlaşırsa hədəf yönümlü araşdırma həyata keçirilə bilər.

Ən çox rast gəlinən təhlükəsiz səbəblər

• İctimaiyyət qarşısında qızarmaq (eritema)
• Fizioloji: emosional reaksiya, isti hava şəraiti, ədviyyatlı qida, alkoqol və.s
• Qızdırma: bədən temperaturunun artması, infeksiya
• Çəhrayı sızanaqlar
  • Çəhrayı sızanaqlar fizioloji qızartılardan daha çox müddəti əhatə edir
  • Tipik təşviqedici faktorlar
  • Ailənin tarixçəsi
  • Üzdə qabarcıqlar, sızanaq və telangiektaziya
  • Sadəcə üzdə qızarıqlıq
• Menopauza "istiliyi", tez-tez qısa dövrlük qızartılar, həddən artıq tərləmə, baş, boyun və sinədən başqa yerlərdə qızartı

Nadir rast gəlinən səbəblər

• Psixiatrik səbəblər: panika pozğunluğu, sosial fobiya və digər fobiyalar, digər psixiatrik xəstəliklərin bir hissəsi kimi narahatlıq.
• Dərman vasitələri: ACE inhibitorları, kalsium blokerləri, PDE5 inhibitorları, kortikosteroidlər və s-in alkoqol və ya digər dərman preparatları ilə birgə istifadəsi.
• Anaflaksiya: övrə, angiodema, yüksək təzyiq, bronxit obstruksiya, abdominal simptomlar, yalnız reaksiya dövründə yüksəlmiş serum triptazı. Dəridə nümunə testləri və ya serum allergen yönümlü IgE testi
• Nevroloji səbəblər: Parkinson xəstəliyi, migren, skleroz, üz sinirinin zədələnməsi
• Sistemli mastositoz: abdominalsimptomları, halsızlıq, çəki itkisi, yüksək təzyiq, dəridə mastositoma və ya övrə pigmentoza, davamlı yüksələn serum triptaz səviyyəsi.
• Nadir hallarda endokrin şişlər

Müalicə

• Müalicənin əsas istiqaməti xəstənin müşahidələrinə əsasən vəziyyəti pisləşdirən amillərin qarşısını almaqdır.
• Örtücü kosmetika istifadə edilə bilər.
• Çəhrayı sızanaqlar əleyhinə müalicələr çox zəif reaksiya göstərir.
• Bəzi pasiyentlər gündə 2-3 dəfə 10-40 mg propranolol  və ya  gündə 1 dəfə 12.5-25 mg atenolol kimi aşağı dozalı beta blokerindən faydalanırlar
• Qızartılara səbəb olan situasiyadan 1-2 saat əvvəl 10-40 mg propranolol istifadəsi kimi profilaktik beta bloker müalicəsi istifadə edilə bilər.
• Hormon müalicəsi menopauza istiliyi üçün istifadə edilə bilər
• Narahatlıq, panika kimi simptomplar yaşayan pasientlər antidepresiya müalicəsindən və serotonin artıran inhibitor preparatlardan istifadə edə bilər (SSRIs)

Xüsusi məsləhət

• Əsas səbəbin müalicə edilməsi məqsədilə müvafiq mütəxəssis məsləhətinə ehtiyac duyula bilər.

Craige H, Cohen JB. Symptomatic treatment of idiopathic and rosacea-associated cutaneous flushing with propranolol. J Am Acad Dermatol 2005;53(5):881-4.