Qızılca, parotit və məxmərək (QPM)

Əsas məqamlar

• QPM (ing. MMR) peyvəndinin istifadəyə başlanmasının ardından bir çox Qərb ölkələrində qızılca, parotit və məxmərək hadisələrinin sayı xeyli azalmışdır"?>. Qızılca Avropada hələ də geniş rast gəlinir: 2014-cü ildə 16 000 hadisədən çox
• Bu xəstəliklərdən birinə şübhə yarandığı halda, infeksionistin konsultasiyası tələb olunur. Diaqnoz həmişə anticisimlər və PZR analizi vasitəsilə təsdiqlənməlidir.
• Vaksinasiya: bax .
  • Finlandiya səhiyyə orqanları ilk MMR peyvəndinin uşağın 12 aylığında vurulmasını tövsiyə edir. Bununla yanaşı, uşaq 6-11 aylıq ikən xaricə səfər edirsə, səyahətdən əvvəl ona MMR vaksinasiyası aparılmalıdır.

Qızılca

Ötürülməsi

• İnkubasiya dövrü kataral simptomların meydana çıxmasınadək  9-11 gün və səpginin yaranmasınadək 14 gün təşkil edir
• Kontagioz (yoluxucu) dövr kataral simptomların yaranmasından bilavasitə əvvəl başlayır və səpginin meydana çıxmasından 4 gün sonra sona çatır.

Əlamətlər və simptomlar

• Kataral simptomlar həmişə tipikdir: rinit, öskürək, konyunktivit; bundan əlavə qızdırma olur
• Çox zaman səpginin meydana çıxmasından əvvəl, yanağın selikli qişasında açıq-rəngli enantema - 1–3 mm diametrli ləkələr görünür (Koplik ləkələri).
• Səpgi al qırmızı ləkələrdən ibarətdir və qulaq arxasından başlayır. Aşağı istiqamətdə gövdə və ətraflara yayılır və tamamilə itməzdən öncə rəngi bənövşəyiyə çevrilir (şəkillər   ). Ləkələr birləşərək daha geniş səpgi nahiyələri formalaşdırır.

Diaqnoz

• Dərman səpgiləri və digər virus infeksiyaları (mononukleoz, adenovirus, enterovirus) ilə assosiasiya olunan ekzantema istisna edilməlidir, belə ki, ən azından sənayeləşmiş ölkələrdə, onların rast gəlinmə ehtimalı daha çoxdur.
• Vaksinasiya olunmamış uşaqda febril yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası və bununla birgə ekzantema qeyd edilirsə, qızılca şübhəsi yaranmalıdır. Uşaqda qızılca ehtimalı, onun yaşadığı yerdə qızılca hadisələrinin meydana çıxması məlum olduğu halda artır. Hətta peyvənd edilmiş şəxs də, kontakt çox sıx və uzunmüddətli olduqda, qızılcaya yoluxa bilər. Bu halda klinik mənzərə adətən mülayimdir və diaqnostika asan deyil.
• Qızılca şübhəsi zamanı, infeksionistin konsultasiyası tələb olunur. Diaqnoz həmişə anticisimlər və PZR analizi ilə təsdiq edilməlidir.

Ağırlaşmalar

• Orta otit
• Pnevmoniya
• Ensefalit 1:1 200–1 800
• Yarımkəskin sklerozlaşdırıcı panensefalit (ing. Subacute sclerosing panencephalitis - SSPE; bax ) nadir, lakin ciddi gecikmiş ağırlaşmadır.
• İmmunosupressiv pasiyentlərdə qızılca ağır gedə bilər.
• İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə, vitamin A proqnozu yaxşılaşdırır"?>.

Məxmərək

Ötürülməsi

• İnkubasiya dövrü 14–21 gündür.
• Kontagioz dövr simptomların başlanğıcından təxminən 2 gün əvvəl başlayır və bir həftə davam edir.

Əlamətlər və simptomlar

• Simptomlar adətən yüngüldür. Hamiləlik müddətində infeksiya dölün ağır zədələnmələrinə səbəb ola bilər.
• Səpginin yaranmasından əvvəl аşаğı-ənsə və qulaqarxası limfa düyünlərinin böyüməsi geniş rast gəlinir.
• Eritematoz xırda ləkəli səpgi bir gün ərzində üzdən gövdə və ətraflara yayılır və 2–3 gün saxlanılır.

Diaqnoz

• Diaqnoz üçün klinik mənzərə yetərli deyil. Bir çox virus ekzantemaları və dərman reaksiyaları oxşar təzahürlərə malikdir.
• Məxmərək şübhəsi olduqda, infeksionistin konsultasiyası tələb olunur. Diaqnoz həmişə anticisimlər və PZR analizi ilə təsdiqlənməlidir.

Ağırlaşmalar

• Dölün zədələnməsi riski
  • Anada məxmərək hamiləliyin ilk 16 həftəsi müddətində diaqnostika olunmuşsa, abort göstərişdir.
• Oynaq simptomları yeniyetmələr və böyüklərdə geniş rast gəlinir.
• Trombositopenik purpura nadir hallarda baş verir.
• Ensefalit nadir rast gəlinir.
• Pasiyentin yoluxmasından sonra qammaqlobulin tətbiqi fayda vermir.

Parotit

Ötürülməsi

• İnkubasiya dövrü 14–21 gündür.
• Parotit hava-damcı yolu ilə asanlıqla yayılır. Kontagioz dövr simptomların meydana çıxmasından 1-2 gün əvvəl başlayır və simptomların yaranmasından təxminən bir həftə sonra sona yetir.

Əlamətlər və simptomlar

• Qızdırma
• Ağız suyu vəzilərinin birtərəfli və ya ikitərəfli ağrılı şişkinliyi, alt çənə bucağından yuxarı və qulağın önünə yayılır ki, bununla da limfa düyünlərinin böyüməsindən fərqlənir.
• Udqunma zamanı ağrı

Diaqnoz

• İmmunizasiya olunmamış pasiyentdə yanaqların ikitərəfli şişkinliyi və qızdırma
• Diaqnoz zərdabda parotit anticisimlərinin təyin edilməsi və ya ağız suyu, boğazın selikli qişası və ya sidikdən götürülmüş nümunədə virusun aşkar edilməsi ilə təsdiqlənir.

Ağırlaşmalar

• Pasiyentdə meninqoensefalit inkişaf edə bilər. Simptomlar adətən xəstəliyin başlanğıcından bir neçə gün müddətində ortaya çıxır: baş ağrısı, ürəkbulanma və qusma.
• Ensefalit bundan xeyli nadir rast gəlinir və bir qədər sonra inkişaf edə bilər.
• Cinsi yetkinlik yaşından sonra parotitə yoluxmuş kişilərin 30–40%-də orxit inkişaf edir.
  • Simptomlara xayalıqda şişkinlik və ağrı, həmçinin istilik hissinin olması aiddir.
  • Pasiyentlərin 20%-də orxit ikitərəflidir.
  • İkitərəfli proses hadisələrin 2%-də sonsuzluğa səbəb olur.
• Daha nadir rast gəlinən ağırlaşmalara pankreatit, tireoidit, ooforit, mastit və eşitmənin itməsi aiddir.

Müvafiq resurslar

• Koxreyn icmalları
• Ədəbiyyat

Martin R, Wassilak S, Emiroglu N et al. What will it take to achieve measles elimination in the World Health Organization European Region: progress from 2003-2009 and essential accelerated actions. J Infect Dis 2011;204 Suppl 1():S325-34. Seppälä E, Zöldi V, Vuorinen S ym. A cluster of measles linked to an imported case, Finland, 2017. Euro Surveill 2017;22(33). "?>Seppälä E, Zöldi V, Vuorinen S ym. A cluster of measles linked to an imported case, Finland, 2017. Euro Surveill 2017;22(33).