Alkoqol və narkotik asılılıq ilə tanışlıq

Vacib məqamlar

•  Spirtli içki və ya narkotik maddələrdən həddindən artıq istifadə çox vaxt istifadəçinin tibbi yardım istəməsinə səbəb olan sağlamlıq problemlərinə gətirib çıxarır, lakin xəstələr bu barədə demək istəmirlər və ya deyə bilmirlər. Vəziyyət sui-istifadəni tanımağa və bəlkə də erkən mərhələdə müalicəyə başlamağa imkan verir.
• . Problemi aradan qaldırmağın ən yaxşı yolu xəstədən müvafiq zərərli vərdiş haqqında birbaşa və aydın şəkildə soruşmaqdır. Anketlər, məsələn AUDIT, köməkçi vasitə olaraq istifadə edilə bilər.
• Kliniki göstəriciləri müşahidə etmək və nəticəni xəstə ilə müzakirə etmək vəziyyətin qiymətləndirilməsinə kömək edir. 

 Alkoqol və ya narkotik maddə istifadəsinin birbaşa təyin edilməsi

• Alkoqol istifadəsini nəfəs analizatorundan istifadə etməklə nəfəsin qoxusundan və ya qandakı spirt miqdarını ölçməklə təyin etmək olur.
•  Narkotik maddə istifadəsini isə sidik nümunəsinə əsasən təyin etmək olur. Yerli qanunvericilik və digər qaydalardan asılın olaraq bu cür yoxlanış xəstənin razılığı olmadan həyata keçirilə bilməz. (məlumatlı razılıq). Narkotik maddə intoksikasiyası və ya sui-istifadə halı ehtimal edilikdə, daha geniş araşdırmalar tələb olunur və sidik nümunəsi ixtisaslaşdırılmış laboratoriyaya göndərilir.
• Ölkənin iş yerində narkotik maddənin yoxlanışı və narkotik maddə testlərinin kliniki istifadəsi ilə bağlı özünə məxsus qaydaları ola bilər. 
•  Həmçinin baxın, Spirtli içkilərin risk yaradacaq həcmdə istifadəsinə müdaxilələr.

Spirtli içkilər və nakotik maddələrin artırdığı simptomlar

• Huşun gedib gəlməsi, əhvalın dəyişməsi,halüsiasiyalar
  • Dierensial diaqnostikada nevroloji və psixiatrik pozğunluqların olmasını nəzərdə saxlayın .
• İnfeksiya, şəkərli diabet, baş zədəsi kimi mövcud olan xəstəliklərə diqqət yetirin.
• Müxtəlif təyin olunmamış göstəricilər alkoqol və ya narkotik maddə istifadəsinə işarə edir. 
  •  İşdən və ya dərsdən kənarlaşma, performansın aşağı düşməsi
  • Ümumi fəaliyyətdə zəifləmə, diqqət cəmləmə problemi
  • Uşaqlarda və yeniyetmələrdə davranış pozğunluqları 
  • İynə yerləri və iynə yerlərində infeksiyalar 
  • İntoksikasiya, qəzalara meyllilik
  • Yuxusuzluq və depresiya
  • Qarında səbəbi bilinməyən ağrı şikayətləri
  •  Şəxsi həyatda və ya işdə insanlarla münasibətdə problemlər
  • Maliyyə və ya mənzil problemləri
  •  Əməliyyat zamanı xəstənin manipulyativ və tələbkar davranışı
  • Yüksək qan təzyiqi, ürək aritmiyası 

Alkoqol istifadəsi ilə əlaqədar qurulmuş reportaj

• AUDIT (Alkoqol istifadəsinin pozulmalarının müəyyənləşdirilməsi testi) həddindən artıq spirt istifadəsini qiymətləndirmək üçün ən tövsiyə olunan tədbirdir (proqrama baxın). Təxminən 90% həssaslığa malikdir. Risk istifadəsinin həddi kişilər üçün 8, qadınlar üçün 6 baldır.
• İşdən kənar iş rejimində, ilk üç sual daxil olmaqla AUDIT-C versiyası (kişilər üçün risk həddi 6 bal və qadınlar üçün 5 bal) və ya AUDIT-in üçüncü sualı (risk həddi 2 bal)istifadə edilə bilər.
• .Bədənin alkoqola dözümü yaşa görə azalır. Fin araşdırmalarına  görə, yaşlılar üçün orta risk həddinin dozaları həftədə maksimum 8 standart və bir dəfə  üçün 3 dozadır. Bir standart vahiddə 12 q mütləq spirt var. Qeyd edək ki, AUDIT-də istifadə olunan limit göstəricisi əmək qabiliyyətli insanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.
• Xəstəyə alkoqol problemləri ilə bağlı internet əsaslı özünü qiymətləndirmə testlərindən istifadə etmək tövsiyə edilə bilər.:bunlar problemlərin müzakirəyə çıxarılmasını asanlaşdıra bilər. Müvafiq material psixiatrik qiymətləndirmə formalarından da tapa bilərsiniz.
• Digər bir neçə test də mövcuddur, əksəriyyəti Michigan Alkoqolizm Skrininq Testinə (MAST) əsaslanır. Bunun qısaldılmış versiyasına Veteranlar İdarəsi Sınaq Testi (VAST) deyilir.
• İstehlak olunan ümumi miqdarı hesablayarkən,  spirtli içkilərin (pivə, sirkə, şərab, spirtli içkilər) növünün bir-bir soruşulması məsləhət görülür. Xəstəyə  sual verərkən “doza” əvəzinə “dəmir içki qabı”, “şüşə” və ya “pivə stəkanı” kimi sözlərdən istifadə etsəniz o bu suallara daha asanlıqla cavab verəcək.

Laboratoriya testləri və həddindən artıq spirt istifadəsini aşkar etmək üçün digər ölçmələr

Alkotester

• Xəstə ilə birlikdə həyata keçirilən alkostester istifadə edərək xaric edilmiş nəfəsdə spirt konsentrasiyasının ölçülməsi həm riskli, həm də həddindən artıq spirt istifadəsini və alkoqoldan asılılıq ehtimalını qiymətləndirmək üçün effektiv vasitədir. Fərdi vəziyyətlər nəzərə alınmalıdır (məsələn, kəskin həyat böhranı)
  • Əvvəlcədən təyin edilmiş vaxtda ölçüldükdə qanda 0,1 faizdən az spirt aşkar edilsə belə bu nəticə artıq riskli  alkoqol istifadəsinə işarədir.
  • Nəticə 0,1 faizi keçərsə alkoqoln asılılığı ehtimalı var.
  • Nəticə heç bir intoksikasiya əlaməti olmadan 0,15 faizdən çoxdursa və ya 0,3 faizdən çox olarsa, alkoqoldan asılılıq təsdiqlənmiş hesab edilə bilər "?>.

Laboratoriya testləri

• Dolayı olaraq riskli və ya həddindən artıq alkoqol qəbulunu göstərən laboratoriya testləri, müsahibə və spirt konsentrasiyasının birbaşa ölçülməsi üsullarına əlavə olaraq istifadə edilə bilər. Xüsusilə spirt dozasının artdığı ilk mərhələdə onların effektivliyi  aşağıdır (30-40%) "?>.

Qamma qlütamil transferaza (QQT)

• Alkoqolların 70-90% -də spirt konsentrasiyaların artması
• Xüsusilə gənclərdə ağır alkoqol istifadəsinin həssaslığı yalnız 10-30% -dir.
• Test spirt istifadəsinin azalmasını izləmək üçün uygundur. Spirtli içkidən 2-3 həftə ərzində uzaq qaldıqda gösttərici normal hala gəlir. Birdəfə istifadə yüksəlməyə səbəb olmur.
• Göstəricilər içmə dayandırıldıqdan sonra yavaş-yavaş (yarım ömrü təxminən 26 gün) normallaşır.
• Konsentrasiyanın artması hepatobiliar xəstəliklər, diabet və piylənmə və. s ilə bağlı ola bilər
• Amitriptilin, barbituratlar, fenazon, fenitoin və varfarin kimi dərmanlar GGT konsentrasiyasını artıra bilər.

Digər qaraciyər fementləri

• Baxın.

Ortalama Korpuskular Həcm (MCV)

• Alkoqoliklərin 48-90% -də artan göstərici
• Anemiyası olmayan kişilərdə adətən spirtli içki nəticəsində  MCV göstəricisi 100 fl və ya daha çox olur. 
• MCV, bir neçə aylıq spirtli içki qəbul etmədiyi təqdirdə yavaş-yavaş normallaşır (yarımçevrilmə dövrü 120 gün).
• Monitorinq üçün uyğun bir göstərici deyil
• Xəta mənbələri üçün baxın (artan MCV).

Karbohidrat çatışmazlığı transferin (CDT, serum asialotransferrin)

• Gündəlik spirt istifadəsi bir neçə həftə ərzində gündə 5 dozadan (50-80 q) artıq olduqda serum konsentrasiyası artır.
• Yarımçevrilmə dövrü 15 gündür. Nəticə etibarilə, xüsusilə kişilərdə spirt istifadəsinin azaldılması və ya spirtdən imtina halları ilə  bağlı monitorinq üçün yaxşı uyğun gələn göstəricidir .
• Test alkoqol asılılığının təyin edilməsində həssasdır (90% -dən çox həssaslıq), lakin ağır alkoqol qəbulunun ilk mərhələdə təyin edilməsində həssaslıq GGT-da olduğu kimi (təxminən 30%)  aşağıdır.
• Anamnez, MCV və GGT-də aydınlıq gətirmədiyi hallarda CDT ağır alkoqol istifadəsini təyin etmək üçün istifadə edilə bilər.
  Üst istinad həddi kişilərdə 20 U / l, qadınlarda 26 U / l təşkil edir. İstinad aralığında hətta kiçik bir dəyişiklik əhəmiyyətlidir.
• Disialotransferrin (serum DST), karbohidrat çatışmazlığı olan transferrin (CDT) formasıdır. Nəticə ümumi transferrin faizi olaraq bildirilir
  • İstinad dəyərləri: kişilər <1.8%, qadınlar <1.6%
  • DST üçün müəyyənləşdirmə metodu CDT ilə müqayisədə daha spesifikdir..
• Patoloji dəyərlər dağınıq sklerozda, birincili biliyer sirozda, xroniki aktiv hepatitdə və nadir karbohidrat çatışmazlığı glikoprotein sindromunda da rast gəlinə bilər.

Narkotik maddə asılılığını qiymətləndirmək üçün tərtib edilmiş müsahibə

• Xüsusi maddələr və maddələr qruplarına aid suallarla ibarət müsahibə
  • İstifadəyə başlanılan yaş, problemli və ya məcburi istifadənin ortaya çıxması, istifadəni dayandırmaq və ya problemi müalicə etmək cəhdləri, imtina cəhdlərinin uğurla nəticələnməsi və s.
• EuropASI (Avropa Asılılığı Şiddəti İndeksi) kimi daha geniş anketlərin istifadəsi üçün sadə təlimat kifayət edir.
  • EuropASI, xəstənin müalicə və reabilitasiya ehtiyacını daha əhatəli qiymətləndirmək üçün uyğundur. Məsələn, opioid asılılığı üçün əvəzedici terapiya ehtiyacının qiymətləndirildiyi bölmələrdə.
• Xəstənin özünün istifadə  edə biləcəyi daha az tanlnmış testlər, məsələn, DAST (Narkotik maddələrin sui-istifadəsi üzrə test) və SDS (Asılılığın Şiddəti Şkalası, cədvələ baxın). Rəqəm nə qədər yüksək olarsa, asılılıq o qədər ciddidir.
  • Hər iki test də ilkin tibbi yardımda yaxşı tətbiq olunur, belə ki, xəstə bir neçə dəqiqədən sonra anketi doldura bilər.
  • Dərmandan asılılığın şiddətinin qiymətləndirilməsində də istifadə edilə bilər
  • Uzunmüddətli müalicə cavabını izləmək üçün də uyğundur, bu halda ümumi rəqəm azalma meylinə sahib olmalıdır
• Narkotik maddələrdən istifadənin tarixi və riskli davranış strukturunun araşdırılması məqsədilə yaradılan Pompidou sorğu anketi (Avropa Şurasının Pompidou Qrupu) epidemioloji tədqiqatlar üçün istifadə olunur. Anket, əhali arasında narkotik istifadə edənlərin sayı çox olduqda ilkin tibbi yardım mərkəzlərində də istifadə edilə bilər. Həmçinin, Narkotik və Narkomanlığa qarşı Avropa Monitorinq Mərkəzi tərəfindən istifadə olunur. "?>

Əlaqəli mənbələr

• Cochrane icmalları
• Digər sübut məcmuələri
• Ədəbiyyat

Criteria for the diagnosis of alcoholism. Ann Intern Med 1972 Aug;77(2):249-58.