Dismenoreya

Vacibdir

• birinci dismenoreyada ginekoloji müayinə zamanı anormallıq aşkar olunmur və labrator müayinələrə ehtiyac yoxdur.
• ikinc dərəcəli dismenoreyada vəziyyətdən aslı olaraq bir ginekoloji xəstəlik axtarılmaq lazımdır.

Epidemiologiya

• 95 %-ə qədər  qadınlarda təsadüfi dismenoreya var.
• 5-15 % qadınlar isə ağır dismenoreyadan şikayət edir.

Simptomları

• Aşağı qarın ağrısı 100%
• Ürəkbulanma,qusma  90%
• Yorğunluq 80%
• Bel ağrısı 60%
• Bşgicəllənmə 60%
• İshal 60%
• Başağrısı 40%

Birinci dərəcəli dismenoreya

Simptomları

• Aşağı qarın ağrısı menstural qanaxmanın başlaması ilə ortaya çıxır, arxa və bud hissələrə yayılır.
• Ağrı təxminən 24-48 saat davam edir.
• Ağrı yumurtalanma dövrü ilə əlaqələndirilir.
• Problem əvvəlcə  menarxdan  6-12 ay sonra ortaya çıxır.

Etiologiya

• Ağrı uterus mukozası tərəfindən ifraz olunan prostoqlandinlərdən qaynaqlanır.
• Prostaqlandinlərin istehsalı yumurtalamadan sonra artır..
• Prostqglandinlər uterus spazmına səbəb olur və  qan axınını azaldır, bu da uterusdakı iskemik ağrılarına səbəb olur. 
• Qan dövranına buraxılan prostaqlandinlər sistematik simptomlara səbəb olur.

Diaqnoz

• Adətən bir tarixdən müəyyən etmək olur.
• Ginekoloji müayinə zamanı bir anormallıq müşahidə edilmir.
• Labaratoriya araşdırmalarına ehtiyac yoxdur.

Müalicə

• Yüngül hallarda simptmların səbəblərini  izah etmək kifayətdir.
• Steroid tərkibli olmayan iltihab əleyhinə dərmanlar təsirli olur.
  • Siklo-oksigenaz fermentinin fəaliyyətinə maneə törədərək prostaqlndin sintezinə manə törətmiş olur.
  • Dərman müalicəsi simptnların başlanmaından dərhal sonra, daha doğru desək simptomlar başlanmasından dərhal əvvəl qəbul edilməlidir.
  • Dərman müddəti 24-48 saatdır.
  • 80-90 % hallarda ağrını azaldar.
  • Uşaqlığın sıxılmasını azaldar.
  • Qan itkisinin miqdarını 20-3-% azaldır.
• Qarışıq kontraseptivlər(hamiləliyə qarşı vasitələr) . Əks göstərişləri unutma.
  • Ovulyasiyanın və bununla əlaqəli olan ağrıların qarşısını alınmalı.
  • Aybaşı qanaxmasını azaldın. 
  • Kontrasepsiya (hamiləliyə qarşı vasitə)ehtiyacı olmasa da təyin oluna bilər.
  • ağrıkəsicilər ilə qarışdırıla bilər.
  • Daha uzun dövrlərdə istifadə edilə bilər (fasiləsiz 2-3 zolaq) 
• Yalnız progestron həbləri.?
  • Qarışıq daxilə qəbul edilən hamiləliyə qarşı vasitələr uyğun deyilsə bu yaxşı alternativdir.
  • Ləkə və ya amenoreya (aybaşının kəsilməsi) səbəb ola bilər.
  • Ovulyasiyanın qismən qarşısının alınması.
  • Endometriumu nazikləşdirir və prostaqlandinlərin sintezini azaldır
• Hormonal uşaqlıq yolu spiralı
  • Endometriumu nazikləşdirir və prostaqlandinlərin sintezini azaldır
  • Aybaşı qanaxmasını azaldın.
  • Ağrını aradan qaldırın. 
  • Adi bir uşaqlıq yoluspirlı dismenoreyanı pisləşdirəcəkdir.
• Digər müalicə rejimləri
  • Fiziki fəaliyyət, istilik, akupuktur(iynələmə) ,TNS (dəri yolu ilə sinirlərin stimullaşdırılması) ağrıları yüngülləşdirə bilər.

İkinci dərəcəli dismenoreya

Simptomları

• Əvvəlki ağrısız aybaşılar ağrılı aybaşı ilə əvəz olunur.
• Ağrı mensturasiya başlamazdan əvvəl ortaya çıxır.
• Ağrı bütün aybaşı müddətində davam edir.
• Maksimum yayılma daha çox 30-40 yaşlarında müşahidə olunur.
• Ginekoloji vəziyyətdir.
• Ağrılar ismən prostaqlandinlərlə əlaqələndirilir.

Etiologiya (səbəblər)

• Adenomyoz, 30% hallarda ağrıya səbəb olur
• Endometrioz, 50-90%hallarda ağrıya səbəb olur.
• Miyoma, 20-80% hallarda ağrıya səbəb olur.
• İnfeksiyanəticələri, 10-50% hallarda ağrıya səbəb olur.
• Menorragiya(aybaşı qanaxmasının normadan artıq olması), 20-3-% hallarda ağrıya səbəb olur.
• Spiral 0-20% hallarda ağrıya səbəb olur

Diaqnoz

• İnfeksiya və uşaqlıq yolu boyunu müəyyən etmək üçün ginekoloji müayinə, yaxma və qan testləri alınır.
• Genekoloji xəstəlik şüphəsi varsa, ultrasəs müayinəsi və şiddətli ağrı zamanı laparoskopiya müayinəsi 

Müalicə

• Səbəbindən aslı olaraq müalicə edilməlidir.
• Spiral dismenoreyaya səbəb olarsa çıxarılmalıdır.
• Prostaqlandin sintezinin qarşısını alan, hamiləliyə qarşı vasitələr və ya hormon ifraz edən spiralı yoxlamaq lazımdır.

Əlaqəli mənbələr

• rəylər
• Ədəbiyyat

Proctor M, Farquhar C. Diagnosis and management of dysmenorrhoea. BMJ 2006 May 13;332(7550):1134-8. Dawood MY, Khan-Dawood FS. Clinical efficacy and differential inhibition of menstrual fluid prostaglandin F2alpha in a randomized, double-blind, crossover treatment with placebo, acetaminophen, and ibuprofen in primary dysmenorrhea. Am J Obstet Gynecol 2007 Jan;196(1):35.e1-5. Davis AR, Westhoff C, O'Connell K, Gallagher N. Oral contraceptives for dysmenorrhea in adolescent girls: a randomized trial. Obstet Gynecol 2005 Jul;106(1):97-104. Dmitrovic R, Kunselman AR, Legro RS. Continuous compared with cyclic oral contraceptives for the treatment of primary dysmenorrhea: a randomized controlled trial. Obstet Gynecol 2012;119(6):1143-50. Iacovides S, Avidon I, Baker FC. What we know about primary dysmenorrhea today: a critical review. Hum Reprod Update 2015;21(6):762-78. Zahradnik HP, Hanjalic-Beck A, Groth K. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs and hormonal contraceptives for pain relief from dysmenorrhea: a review. Contraception 2010;81(3):185-96.