Anus nahiyəsinin ağrıları

Əsas məqamlar​

• Diaqnoz qoymaq üşün diqqətlə toplanmış anamnez və klinik müayinə əsasən kifayət edir.
• Əlavə müayinələrin aparılması əsasən xərçəngönü vəziyyətləri və xərçəng xəstəliyini, habelə bağırsağın iltihabi xəstəliklərini istisina etmək məqsədini daşıyır.

Epidemiologiyası​

• Anus ağrıları çox geniş şəkildə yayılan simptomdur. Bu vəziyyət adətən xoşxassəli səbəblərdən baş verir, çox vaxtlar isə onları anal çatlar törədir.
• Çox nadir hallarda anal ağrının səbəbi şişlər olur.
• Pasiyentlər çox zaman reseptsiz satılan məlhəmlərlə özlərini müalicə etməyə cəhd edirlər və anal problemin həlli üçün həkimə müraciət etməni gecikdirirlər.

Anus ağrılarının səbələri

• Anus ağrılarının daha çox rast gəlinən mənşələri
  Simptomlar və əlamətlər	Ehtimal edilən mənşə
  Çəki itkisi ilə gedən anal qanxma	Xərçəng və kolitləri istisna etmək
  Yaxın zaman ərzində baş vermiş ağrı (daimi artan, hərarətlə və ya hərarətsiz gedən)	Absess
  Ağrının qəflətən başlanması	Tromblaşmış hemorroy
  Defekasiya aktı ilə əlaqədar yaranan xronik qısa, keçib gedən və qayıdan ağrılar	Anal dəlik ətrafında çatların olması
  Tenezmlər və ya spastik ağrılar (qanaxma və ya diarreya ilə birlikdə gedən)	Proktit, kolit
  Defekasiya ilə əlaqədar olmayan dərin, dəyişkən ağrı	Anusun levator əzələsinin spazmı
  Defekasiyadan sonra kiçik çanaqda ağrı və daxildə təzyiq hiss edilir.	Düz bağırsağın invaginasiyası
  Heç bir simptomla bağlı olmayan xronik qaşınma	Anal qaşınma
  Qaşınma və diarreya	Proktit
  Qaşınma və selikli qişanın sallanması	Hemorroy
  Qanaxma	Hemorroy, xərçəng, kolit
  Palpasiya edilə bilən kütlənin olması	Sallanmış hemorroy, çatlarla əlaqədəar olan “gözətçi budkasının” olması, şiş, kondiloma, absess, xarici cisim.

• Çox nadir hallarda olan klinik tapıntılara aiddirlər:
  • Kron xəstəliyi
  • Anusun xərçəngi
  • Düz bağırsağın xərçəngi
  • Digər anorektal bədxassəli törəmələr
  • Düz bağırsağın sallanması
  • Anal selikli qişanın sallanması
  • Anal fistulanın olması
  • Leykemiya
  • İrinli hidroadenitin olması
  • Anal ağırının səbələri əsasən ilkin səhiyyə xidməti səviyyəsində müalicə edilə bilir.

Anamnez toplanması və müayinə aparılması

• Diaqnoz qoymağa kömək edə biləcək digər simptomlar barədə suallar vermək çox mühümdür. Pasiyent, adətən simptomların həqiqi səbəblərindən deyil, hemorroy olduğundan şikayət edir. Digər və daha çox rast gəlinən proktoloji simptomlara qanaxma, qaşınma, ifrazat olması və selikli qişanın sallanması aid edilir.
• Proktoloji müayinə etdikdə abdominal nahiyənin və qasıq limfa düyünlərinin müayinəsi və palpasiyası həyata keçirilir. Anusun müayinəsi pasiyent sol yanı üstə uzandıqda (aşağı ətraflarını çanaq - bud oynağında və diz oynağında bükərək) daha asan olur. Müayinə sahəsinin yerinin işıqlandırılması və müayinə otağının ümumi işıqlandırılması zəruridir.
• Pasiyentin müayinəsi tələsmədən və ardıcıl olaraq elə aparılır ki, onun narahatçılığına heç bir əsas olmasın və sakitləşsin; belə olduqda həkim daha çox məlumat toplaya bilir. Müayinə zamanı pasiyentə müayinənin gedişi barədə məlumat verilir, çünki, pasiyent onun arxa tərəfində nə baş verdiyini görə bilməyir.

Baxışın  həyata keçirilməsi

• Baxış zamanı pasiyentdən defekasiya aktında olduğuna bənzər gücənməyi xahiş edirlər.
• Ağrı şikayətləri olduqda pasiyentin aralıq nahiyəsi palpasiya edilir ki, mümkün olan gizli absess mövcudluğu yəqinləşdirilir.
• Əgər sağrı nahiyəsinin böyük olması səbəbindən anus görünmürsə, sağ sağrı anus görünənə qədər yuxarı qaldırılır.
• Baxış zamanı aşağıdakı vəziyyətlərin olmasının diaqnozu qoyula bilər:
  • Hemorroy düyünlərinin boğulması
  • Perianal hematomanın olması
  • Anal qaşınma olması
  • Anal fistula
  • Anal çat
  • Hemorroyun sallanması
  • Düz bağırsaq sallanması
  • Anal bədxassəli törəmələr
  • Anal kondilomaların olması

 Düz bağırsağın barmaqla müayinə edilməsi 

• Əksər hallarda  düz bağırsağı barmaqla müayinə etmək olur, lakin bəzi hallarda məs. boğulmuş hemorroid düyünləri, anal çatlar və perianal absess yarandıqda bu müayinə istisna edilir.
• Barmaqla müayinənin strukturası:
  • Düz bağırsağın selikli qişasının vəziyyəti,
  • Anal kanalın vəziyyəti
  • Daxili və xarici sfinkterlərin vəziyyəti,
  • Anal dəliyi qaldıran (anorektal üzük) əzələnin vəziyyəti,
  • Anovaqinal arakəsmənin vəziyyəti;
  • Oma sümüyü nahiyəsi və oma önü sahənin vəziyyəti,
  • Ağrı nahiyələri,
  • Palpasiya edilən kütlələr (uşaqlıq boynu və prostat vəzisi),
  • Sonda isə əlcək baxışdan keçirilməlidir, xüsusən orada qanın olub - olmaması yoxlanılır.
• Barmaqla müayinə zamanı aşağıdakı vəziyyətlərin diaqnostika edilməsi  mümkündür:
  • Anal absess
  • Anal stenoz
    • Anal stenoz Kron xəstəliyinin yaxud da əməliyyatdan sonrakı yaranmış çapıq toxumasının nəticəsi ola bilər.
  • Anal çatlar
  • Düz bağırsaq şişləri
  • Anal kanalda yerləşən şişlər
• Çanaq əzələlərinin spazmı sindromunda (ona həmçinin, anizmus və ya qasıq - düz bağırsaq əzələlərinin boşalmasının pozulması da deyirlər) anusu qaldıran əzələnin palpasiyası zamanı ağrı olması meydana çıxa bilər, qasıq düz bağırsaq əzələsini anusdan büzdüm sümüyünə qədər orta xətt üzrə palpasiya etdikdə onun ağrılı olması meydana çıxır.

Proktoskopiya

• Proktoskopiya (anuskopiya) sadə bir müayinədir və normal surətdə həyata keçirilən proktoloji praktikanın bir hissəsidir. Düz bağırsağın boşaldılması zəruridir. Proktoskopiya zamanı ən çox rast gəlinən tapıntı hemorroydur, lakin anal kanalın və düz bağırsağın distal hissəsinin vəziyyəti aydınlaşdırılmalıdır.
• Proktoskopiya zamanı aşağıdakı vəzyiyyətlərin diaqnostikası həyata keçirilir:
  • Hemorroy
  • Anal çatlar
  • Anal stenoz
  • Anal kanalın polipləri
  • Anal məməciklərin hipertrofiyası

 Əlavə müayinələr

• Yuxarıda qeyd edilən müayinələr heç bir hazırlıq tələb etmirlər. Fibrooptik siqmoidoskopiya və kolonoskopiya, həmçinin, kolonoqrafiya bağırsaq tam olaraq boşaldıqdan sonra edilə bilər.
• Bütün müayinələr ilkin səhiyyə xidməti səviyyəsində edilə bilər, lakin həm bu proseduralar, həm də klinik tapıntıların izah edilməsi təcrübə tələb edir.
• Əgər ağrının səbəbi aydın deyilsə və bədxassəli şişlər edilmədisə əlavə müayinə olaraq kolonoskopiyadan istifadə edilməsi məsləhət bilinir.

Müalicəsi

• Proktoloji xəstəliklərin müalicəsi üçün adətən müxtəlif cür müdaxilələrin edilməsi  tələb olunur. Terapevtik müdaxilə nadir hallarda kifayət olur, yalnız anal çatların müalicəsində qliseriltrinitrat  (glyceryl trinitrate ) və ya kalsium kanalı bolkatorları olan məlhəm istifadə edilir.
• Hemorroy əleyhinə olan topik məlhəmlər geniş istifadə edilir, onlar simptomları yüngülləşdirir, lakin xəstəliyi sağaltmırlar. Topikal preparatların proktoloji xəstəliklərin müalicəsində olan effektliliyinə dair sübut edici tədqiqat işləri yoxdur.
• Dəqiq proktoloji müayinə aparmadan və bədxassəli törəmələri istisna etmədən hemorroy məlhəmlərini təyin etməyin.
• İdiopatik proktoalgiyanın müalicəsi üçün əzələ relaksantlarından və ağrıkəsici dərmanlardan istifadəyə cəhd edilə bilər. Benzodiazepenlərin istifadəsi sual altındadır.
• Həddindən artıq sinir gərginliyi nəticəsində yaranan ağrıların terapiyası üçün geriyə dönən bioloji rabitə tipli metod fizioterpiya mütəxəssiləri tərəfindən təmin edilir.
• Yerli anestetiklərlə qlükokortikoidlərin birgə inyeksiyasının tipik olan insersion tendinit ağrı nöqtəsinə vurulmasına cəhd edilə bilər. İnyeksiya qasıq sümüyünün kənarına edilir (əgər ağrı nöqtəsi anal dəlik üzərindən palpasiya ilə təyin edilirsə). İnyeksayanın edilməsi düz bağırsağa yerləşdirilmiş barmağın palpator nəzarəti altında və aralıq nahiyəsinin dərisindən keçərək həyata keçirilir.
• Bəzən ağrılar üzrə xüsusiləşdirilmiş klinikaların mütəxəssisləri məsləhətləşmələr aparıla bilər.

Müxtəlif xəstəliklərə dair təlimatlar

Spesifik  olan xəstəliklər üçün təlimatlar

• Hemorroy
•  Anal çatlar
• Anusun qaşınması
• Çanaq əzələlərinin spazmı sindromu
• Anal absess

Müşahidə

• Müalicənin nəticəsinə nəzarət et / yoxla və pasiyenti əgər simptomlar bir də baş verərsə tibbi yardıma müraciət etməyə dəvət et.
• Lazımı hallarda müayinə təkrarən edilir.