Radikulopatiya

Əsaslar

• Təsirə məruz qalmış (zədələnmiş) sinir kökündən innervasiya olunub onurğadan  ətraf nahiyəyə yayılan ağrı sinir kökü kompressiyasının ən səciyyəvi  əlamətidir.
• Sinir kökü sıxılmasının ən geniş yayılmış səbəbinə lumbar və ya servikal nahiyələrdə disk sürüşmələri və onurğanın degenerativ dəyişiklikləri aid edilir.
• Təcili müdaxilənin tələb oluna biləcəyi halları nəzərdə saxlayın: cauda equina sindromu, onurğa beyni kompressiyası sindromu və qəfil başlayan paraneal sinirin L5-kökunə aid parezlər

Simptomlar və əlamətlər

• Sinir köklərinin sıxılması nəticəsində yaranmış yayılan ağrılarda artmış kompressiya ağrının daha da güclənməsinə, azalmış kompressiya isə ağrının azalmasına səbəb olur.
• Yüngül hallarda təsirlənmiş sinir kökləri tərəfindən innervasiya olunan nahiyələrdə ağrı əvəzinə yayılmış paresteziyanı müşahidə etmək mümkündür.
• Müxtəlif sinir kökləri tərəfindən innervasiya olunan sahələr arasında müəyyən fərqlilik və oxşarlıqlar olur. Buna görə də hətta bir sinir kökünün tamamilə itməsi  belə hissiyyatın tamamilə itməsinə səbəb ola bilməz.
• Sinir köklərinin innervasiya etdiyi əzələlərin zəifliyi və xronik mərhələdə atrofiyası. Əzələlər həmçinin bir neçə kök tərəfindən də innervasiya oluna bilər. Xronik kök anomaliyaları özündə fasikulyasiyanı ehtiva edə bilər. 
• Sinir köklərinin innervasiya etdiyi reflekslər saatlar içində azala və yaxud da itə bilər.
• Sinir kökü anomaliyalarında klinik tapıntılar: cədvələ nəzər yetirin

 Kontrol siyahısı . 

Səbəblər

Kompressiya 

• Disk sürüşməsi
  • Lumbar sahədə ən çox rast gəlinən səbəb
  • Aşağı ətrafların zəifliyi ilə gedən kök-səbəbli hallarda ağrı, adətən kürəkdə və/və ya yayılmış ağrı aşağı ətraflarda hiss olunur. Əgər zəifliklə yanaşı gedən ağrıya təsadüf edilmirsə radikulopatiyadan başqa səbəblərdən də şübhələnmək lazımdır (onurğa beyni pozğunluqları və ya yeriş pozğunluqları). 
  • Onurğanın servikal (boyun) nahiyəsində disk sürüşməsi.
    • Simptomlar adətən başın hərəkət etdirilməsi zamanı meydana gələn kəskin boyun ağrısıyla başlayır.
    • Ağrı, yuxarı ətrafa yayılır və başın ağrı istiqamətinə çevirilməsi zamanı intensivləşir.
    • Boyun adətən gərgin olur.
    • Ən çox təsirlənən nahiyyə C5 - C6; növbəti ən çox təsirlənən nahiyyə isə C4 - C5 və C6 - C7.
  • Medial sürüşmə, onurğa beynini sıxa bilər və səviyyədən asılı olaraq yuxarı və aşağı ətrafın və yaxud yalnız aşağı ətrafın zəifliyinə səbəb ola bilər; bu hallarda müalicəyə təcili olaraq başlamaq lazımdır.
  • Yüngül hallar üçün müalicə konservativ yolla aparılır. Cərrahi müalicə: parezlər, ağır hissiyyat pozğunluqları, davamlı ağrı.
• Şişlər
  • Simptomlar yavaş - yavaş proqressivləşib bir neçə kökə qədər yayıla bilər.
  • Əgər şiş boyunda və ya onurğanın döş nahiyəsində yerləşibsə, bu halda da onurğa beyni kompressiyasına xas simptomlara rast gəlmək olar.
  • Neyronoma (sinir toxumasında inkişaf edən xoşxassəli şişlər), sinir kökü kanalında, hətta sadə rentgenoqramda görülə bilən genişlənmələrə səbəb olur (C2 kök kanalı adətən digərlərindən daha geniş olur; hər iki sahə müqayisə olunmalıdır).
• Degenerativ dəyişikliklər
  • Kök kanalının, xüsusilə onurğanın servikal (boyun) nahiyəsində daralması köklərin qıcıqlanmasına xas simptomların yaranmasına səbəb ola bilər.
  • Funksional diaqnostika metodlarının və klinik əlamətlərin ikisinin də eyni seqment səviyyəsini göstərib göstərmədiyini qeyd etmək lazımdır.
  • Funksional diaqnostika üsullarından əldə edilmiş nəticələr əksər hallarda asimptomatk daralmış fəqərəarası dəliyi meydana çıxardır.

İltihab

• Herpes zoster. 
• Radikulit
  • Etiologiyası adətən bilinməyən bir və ya bir neçə sinir kökünə təsir edən radikulitlər, həm servikal, həm də lumbar nahiyələri əhatə edir. "Lyme" xəstəliyi kimi hallar mümkün səbəbə aid edilə bilər.
• Poliradikulitlər
  • Bir neçə gün içində inkişaf edir və artan simmetrik əzələ zəifliyinə səbəb olur. Müalicəyə təcili olaraq başlamaq lazımdır.

Diabet

• Toratik nahiyənin diabetik radikulopatiyası unilateral əhatə olunmuş ağrıya, hissiyatın pozulmasına və lokallaşmış əzələ zəifliyinə səbəb olur.

Diaqnoz

• Diaqnoz, qorxulu "qırmızı bayraq" əlamətlərinin möcud olmadığı  kəskin mərhələnin klinik təzahürünə əsaslanır.
• Funksional diaqnostika üsullarının aparılması lazım bilinərsə adi rengenoqram digərlərindən öncə aparılmalıdır.
• Daha sonrakı müayinələr üçün isə MRT aparılması gərəkən ilkin müayinə üsulu sayılır. Simptomların səviyyəsindən asılı olaraq ya bütünlükdə onurğa beyninin, ya da onurğanın lumbar nahiyəsinin MRT-si həyata keçirilir.
• ENMG, kök və digər periferik sinir pozğunluqları arasında diferensiasiyanın aparılmasında və pozğunluğun davam etmə müddəti barəsində məlumatın əldə edilə bilməsində yardımçı olur.
• Denervasiya 2 - 3 həftə sonraya qədər inkişaf etmir; buna görə də ENMG-nin, təcili müalicənin gərəkdiyi hallarda heç bir yardımı toxunmur.

Müalicənin aktuallığı

• Təcili hallar
  • "Cauda equina" sindromu
  • İncik sinirinin (lat. pereneus) qəfil başlanğıclı L5-kökünə aid tam parezi
  • Onurğa beynin kompressiyası simptomları (gövdənin hissi demarqasiya xətti, aşağı ətrafların bilateral zəifliyi və ya tetraplegiyası).
• Təcili
  • Sinir kökü-asılı paralitik simptomlar
  • Dözülməyən ağrı

Referans

• Konservativ müalicə
  • 6 həftədən daha az davam edən ağrı simptomların qorxulu olmadığına işarə edir.
  • Əgər bel ağrısı 6 həftədən daha çox bir müddətdə davam edərsə, diaqnozu  qoymaq və reabilitasiya planını tərtib etmək üçün adətən əlavə müayinələrə ehtiyac duyulur.
• Cərrahi müalicə
  • Ortopediya: lumbar nahiyə
  • Neyrocərrahiyyə: servikal nahiyə, onurğanın döş nahiyəsi, şişlər
• Qeyri - müəyyən halların diaqnostikası
  • Nevrologiya