Boyunda şişkinlik

Əsas məqamlar

• Etiologiyanı qiymətləndirdikdə infeksiyanın mümkün simptomlarını, pasiyentin yaşını və şişkinliyin lokalizasiyasını nəzərə alın. 
• Kəskin infeksiyadan sonra boyunda limfa düyünləri çox zaman iki tərəfli böyüyür. Bu məqalədə şişkinliyin 2-4 həftə ərzində çəkilmədiyi və ya yerli infeksiya ilə aydın surətdə əlaqəli olmadığı vəziyyətlərdən bəhs edilir. 
• Həmçinin, normal limfa düyünləri də (< 1 sm) çox zaman palpasiya edilə bilir. Bundan başqa hətta azca böyümüş simmetrik palpasiya edilə bilən limfa düyünləri də çənə bucaqları nahiyəsində çox rast gəlinir və nadir hallarda əlavə müayinələr tələb edilir.

Uşaqlar və yeniyetmələr

• İnfeksion etiologiya çox rast gəlinir (limfa düyünlərinin reaktiv böyüməsi), baxın .
• Digərləri arasında EBV infeksiyasını (mononukleoz) və uzan müddət davam edən bir tərəfli böyümüş limfa düyünləri hallarında xüsusilə toksoplazma və tulyaremiyanı nəzərdən keçirin.
• Çənə bucaqları nahiyəsində simmetrik böyümüş limfa düyünlərinə tez-tez rast gəlinir və adətən daha sonrakı müayinələr tələb olunmur.
• Boyun sistləri adətən döş-körpücük-məməyəbənzər əzələdən öndə (lateral boyun sisti) və ya dilaltı sümük nahiyəsində (medial boyun sisti) olmaqla çox zaman yeniyetməlik və ya  gənc yetkinlik dövründə meydana çıxır.
• Limfa damarlarının inkişaf qüsurları kifayət qədər nadir olub yumşaq və xəmirə bənzər dəyişikliklər kimi qeyd edilir. Həmçinin, onlar da yeniyetməlik və ya gənc yetkinlik dövründə meydana çıxır. Nadir hallarda isə yenidoğulmuşda aşkar edilə bilər.
• Şişlər nadirdir; bədxassəli şişlər xoşxassəli şişlərə nisbətən daha çox rast gəlinir.

Cavan yaşlı böyüklər (< 40 yaş)

• İltihabi dəyişikliklər uşaqlar və yeniyətmələrə oxşardır, lakin şişlərin nisbəti daha yüksəkdir.
• Boyun sistləri çox zaman erkən yetkin dövrdən öncə meydana çıxır. 
• Tüpürcək vəziləri və qalxanabənzər vəzilərdə olan şişlərin əksəriyyəti xoşxassəlidir. Diaqnoz cərrahiyyə ilə təsdiqlənir; görüntüləmə müayinələri və sitoloji müayinə yardım edə bilər.
• Ən çox rast gəlinən bədxassəli şişlər limfomalardır. Tezliyinə görə daha az hallarda qalxanabənzər və ya tüpürcək vəzilərinin xərçəngləri, bəzi hallarda isə başın və boynun epidermoid karsinomasının metastazları qeyd edilir.

 >40 yaşlı böyüklər

• Boyunda şişkinliyin bədxassəli olmasını mütləq həmişə nəzərdən keçirmək lazımdır; qalxanabənzər vəzi və ya tüpürcək vəziləri nahiyəsindən kənarda yerləşən törəmələrin əhəmiyyətli dərəcədə çoxu bədxassəlidir. 
• Ən çox rast gəlinən bədxassəli şişlər epidermoid (yastı hüceyrə) karsinomaların metastazları və limfomalardır. Epidermoid karsinoma adətən başın və boynun selikli qişalarından qaynaqlanır. 
• Bu nahiyədə digər çox rast gəlinən bədxassəli şişlər qalxanabənzər və ya tüpürcək vəzilərinin karsinomalarıdır.
• Körpücüküstü çüxurda olan şişkinlik adətən digər bir nahiyədə yerləşmiş bədxassəli şişin metastazıdır.

Müayinələr

• Patoloji və ya qeyri-normal olan şişlərin hamısı detallı müayinə olunmalıdır
• Əgər şiş böyümüş limfa düyününə uyğundursa və boğazda bir infeksiya ilə əlaqədar olaraq meydana çıxıbsa, onlar daha sonrakı müayinələr olmadan bir aya qədər təqib edilə bilər.
• Uşaq və yeniyetmələrdə diametri 2 sm-dən az olan şişlər aydın surətdə kiçilənə və ya itənə kimi təqib oluna bilər.
• Şişin və ya böyümüş limfa düyününün lokalizasiyası müxtəlif diaqnostik seçimlərin nəzərdən keçirilməsində mühüm rol oynayır.

Qeyd olunmalıdır: 

• Yerli ağrı 
• Udma zamanı çətinliklər və ya ağrı 
• Xırıltılı səs 
• Mümkün erkən bədxassəli şişlər, xaric edilmiş nevuslar (xallar) və ya dodaqlarda şişlər"?>
  • Ümumi simptomlar (qızdırma, yorğunluq, çəki itirilməsi, gecə tərləmələri, iştahasızlıq) 
  • Səyahət tarixçəsi (vərəm, göbələk infeksiyaları) 
  • Heyvanlarla kontaktlar (toksoplazma, tulyaremiya)
  • Mümkün erkən bədxassəli şişlər, xaric edilmiş nevuslar və ya dodaqlarda şişlər 
  • Böyüklərdə: siqaret çəkmək və ifrat alkohol istifadəsi 

Fiziki müayinə

• Boynun və üzün palpasiyası (ağız dibinin bimanual palpasiyası daxil olmaqla)
• Otorinolarinqoloji müayinə 
• Əgər pasiyentdə çoxsaylı lokal şişlər varsa digər limfa düyünləri nahiyələrini (körpücüküstü çüxurlar, qoltuq çıxurları, qasıq nahiyələri və dalaq) müayinə edin.

Daha sonrakı müayinələr 

• Ultrasonoqrafiya + incə iynə ilə biopsiya 
  • İncə iynə ilə biopsiya yalnız təxmini nəticələr verir; yanlış mənfi nəticələr çox rast gəlinir (incə iynə biopsiyasının nəticəsinin neqativ olması, xərçəng xəstəliyini birmənalı inkar etmir).
  • İncə iynə biopsiyasının mənfi nəticəsinə baxmayaraq, bədxassəli prosesə klinik şübhəsi olan xəstələrdə əlavə müayinələrin aparılması gərəklidir. 
• Çox zaman artıq ilkin mərhələdə daha geniş cərrahi əməliyyata göstəriş olduğu üçün, xəstələrdə açıq biopsiya və ya şişin xaric edilməsi əməliyyatını həyata keçirməyin.
• Ehtiyac olduqda mütəxəssisin baxışından sonra digər görüntüləmə müayinələri aparıla bilər.