Kəskin psixoz

Əsas məqamlar

• Psixotik davranış reallıq hissinin təhrif olunması və xüsusi sensor funksiyalar və ya təfəkkür prosesinin daxil olduğu simptom kimi qəbul olunur. Həqiqətdə psixotik pozuntuların daha geniş simptomatologiyası və həmçinin vəziyyətin müddətinə dair dəqiq meyarları vardır.
• Kəskin psixoz psixi və ya fiziki xəstəliyə, dərman və ya kəsilmə simptomuna ikincili olaraq inkişaf edə bilər.
• Proqnoz baxımından müalicəyə riayət etmək psixotik simptomların aradan qaldırılmasının sürətinə nisbətən daha vacib faktordur. 
• İntoksikasiya xəstənin müayinə və ya yönəldilməsi və yaxud müayinə üçün qəbul olunmasının qarşısını almır. 

Psixozun birinci epizodu

• Psixozun mümkün somatik etiologiyası ilkin səhiyyə sistemi daxilində müayinə olunur.
• Həqiqi psixozun müalicəsi həmişə psixi xəstəliklər üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssis tərəfindən həyata keçirilməlidir. Psixozun birinci epizodunun menecmentində ixtisaslaşmış psixi sağlamlıq komandası vardır. Bu komandaların xəstəni qiymətləndirmək üçün çevik metodları və müalicəyə ehtiyacın təcililiyini qiymətləndirməkdə təcrübələri vardır. 
• Xəstənin ailəsi və sosial əhatəsində olan digər üzvlərilə görüşlər vacibdir, həmçinin etiologiyanı düşünərkən və müalicəni düzgünləşdirərkən. Məqsəd aşağıdakılardır:
  • xəstənin dünyagörüşü və simptomları haqqında məlumat əldə etmək
  • müalicənin təyin edilməsi və ona riayət etməyə kömək etmək
  • psixotəhsil vermək. 
• Bütün qeyri - psixi patologiyalar istisna edilməlidir.

Psixozun birinci epizodunda somatik müayinələr

• Həddindən çox sistemli simptomlar (qızdırma, başağrı, ağrılar, prodromal simptomlar olmadan sürətli proqressivləşmə və ya simptomların sürətli fluktuasiyası, görmə simptomları, qoxu hallüsinasiyaları, hərəki pozuntular (spastiklik, ataksiya), katatonik simptomlar, şiddətli ajitasiya, təkrari kəllə zədələnmələri (əlbəyaxa döyüş, buz xokkeyi), huşun dəyişiklikləri,  koqnitiv qabiliyyətin sürətli azalması və nitqin əlaqəsizliyi somatik etiologiyanı düşünürür.
• İlkin səhiyyə sistemində nevroloji vəziyyət, psixoaktiv maddə asılılığı (AUDİT, DAST kimi strukturlaşmış sorğular), təyin edilmiş dərmanların sui-istifadəsi, zəhərlənmə, infeksiyalar və paraneoplastik simptomları istisna etmək üçün ümumi müayinə aparılmalıdır.
• Hər hansı somatik simptomları olmayan yetkin xəstələrdə ilkin əsas müayinələrə daxildir: qanın ümumi analizi + neytrofillərin sayı, C-reaktiv zülal, təmiz ifraz edilmiş sidik, plazma kalium, natrium, kalsium və qlükoza miqdarı, ALT, karbohidrat defisient transferrrin, plazma kreatinin, psixoaktiv maddə skrininqi, plazma TnT, EKQ və döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası. 
• Metabolik yan təsirləri ola biləcək dərmanları başlamazdan öncə boy - çəki indeksi, qan təzyiqi və qan lipid səviyyəsi yoxlanılmalıdır. 
• Somatik etiologiyadan şübhələnməyə xüsusi səbəb olduqda ensefalitin mümkünlüyünə görə nevroloq, endokrinoloji və sistem autoimmun xəstəliklər üçün terapevtlə konsultasiya edin.
• Xəstənin davranışı sürətlə dəyişdikdə və ya psixozun 12 həftədən az inkişaf etdiyi hallarda anti-NMDA reseptor antitelləri və anti-VGKC antitellərinin təyin edilməsini düşünmək məntiqlidir.
• Əgər psixozun birinci epizodu katatonik simptomlarla assosiasiya olunursa, psixiatrik simptomlar saatlar və ya günlər ərzində inkişaf edirsə və ya yarımkəskin psixiatrik simptomlar, hətta limbik ensefaliti xatırladan mülayim simptomlarla assosiasiya olunduqda nevroloqla konsultasiya edilməlidir. Bu vəziyyətlərdə ensefaliti istisna etmək üçün normal MRT və ya EEQ kifayət deyildir.
• Ailə anamnezi, qan analizlərində anormallıqlar, xarici görünüşdə yüngül dəyişikliklər (ksantoma, marfanoid görünüş) nadir rast gəlinən irsi xəstəliklərin təyin edilməsində köməklik edir. 
• Yaşlı şəxslərdə yaddaş xəstəlikləri və beyin qan dövranı pozuntuları xüsusilə istisna edilməlidir (MMSE - mini psixi vəziyyətin müayinəsi, MRT).

Psixiatrik çalışma

• İşdən kənar şəraitdə xüsusilə xəstənin öz xəstəliyi barəsində məlumatının olmasını və müalicə motivasiyasını, somatik etiologiyanı qiymətləndirin; mümkün olduqda dəstəkləyici əhatə ilə birlikdə, növbəti iş gününə qədər ajitasiya, narahatlıq səviyyəsi, potensial aqressivlik və özünə zərər yetirməni təhlükəsiz idarə edin.
• Daha spesifik diaqnoz ixtisaslaşmış tibb mərkəzində öyrənilir.

1. Psixotik simptomların tam şəkli qeyd olunmalıdır.
   • Xəstə səs və ya işığa həssasdırmı? 
   • Xəstə digər insanların eşitmədiyi səsləri, xarici stimul olmadan damcılama, tək qaldıqda səslər eşidirmi?
   • Xəstə işıq, səslər, canlılar/həşəratlar, hər hansı qeyri - normal şeylər görürmü? 
   • Xəstə izah edilə bilinməyən qoxular hiss edirmi? 
   • Qəribə bədən hissiyyatları varmı?
   • Xəstə qorxurmu? Xəstə onun kimsə tərəfindən izləndiyini və ya kiminsə ona ziyan verməyə cəhd etdiyini düşünürmü?
   • Xəstə özünün xüsusi vacib insan olduğunu düşünürmü? O xüsusi gücə malik olduğunu hiss edirmi?
   • Fövqəltəbii təcrübələr (hislər) varmı?
   • Psixozun etiologiyası adətən yalnız psixotik simptomların şəklinə əsaslana bilməz. 
2. Psixotik simptomların müddəti və yaranma vaxtı ilə yanaşı provokasiyaedici faktorlar da təyin edilməlidir. 
   • Bir aydan çox davam etməyən qısamüddətli psixotik pozuntular adətən böyük stresli hadisələr tətəfindən provokasiya edilir. 
   • Şizofreniya diaqnozu psixotik simptomları bir aydan çox davam etdikdə, xəstəliyin özünün və onun istisna meyarlarının hər ikisi ödənildikdə qoyula bilər. 
   • Psixoaktiv maddə təsirindən yaranmış psixoz bir həftədən çox davam etmir, adətən bir neçə gün və psixoaktiv maddə istifadəsi qəflətən dayandırıldıqdan sonra. Əgər psixotik simptomlar psixoaktiv maddənin qəbulunun dayandırılmasından sonra 2 həftədən çox davam edirsə, hətta ilkin provokasiyaedici faktorların psixoaktiv maddə asılılığı və ya yanaşı gedən yuxu pozuntusu olmasına baxmayaraq diaqnoz ilkin psixotik pozuntudur.
   • Deliriy: baxın .
   • Titrəməli deliriy və ya ağ isitmə (alkoqol kəsilmə deliriyi) bir neçə gün ərzində ağır dərəcəli alkoqol qəbulu nəticəsində yaranan təcili yardım tələb edən vəziyyətdir. 
   • Sayıqlama pozuntusu uzunmüddətli, lakin məhdud psixotik düşüncədir; simptomun başlanmasının dəqiq vaxtı naməlum olaraq qalır. 
     • Nümunə üçün, mövcud olmayan bədən deformasiyası və ya xəstəlik qorxusu, patoloji qısqanclıq, zəhərlənmə və ya şüaya məruz qalma şübhəsi 
     • Əksinə dair hər hansı sübutun olmasına baxmayaraq yalançı inanclar uzunmüddətli və davamlı olur; buna baxmayaraq digər psixotik simptomlar olmur. 
     • Hallüsinasiyalar yoxdur.
   • Paranoid şəxsiyyət pozuntusunun simptomlarına tənhalıq, qəribə fikirlər və ya vərdişlər və həyati üfüqlərinin daralması daxildir. Bu xarakterlər xəstənin cavanlığından mövcuddur və bütün həyat sahələrinə yayılır. 
   • Dissosiativ pozuntu psixozu xatırlada bilər və o, xüsusilə xəstənin ciddi psixi travmaya məruz qaldığı və simptomların emosional stressə, axşam vaxtına və tək qalmaqla əlaqəli olduğu hallarda yadda saxlanmalıdır.  Həqiqi psixotik simptomlarla müqayisədə simptomların davametmə müddəti qısadır. Eşitmə hallüsinasiyaları tipik olaraq təyin edilməmiş pıçıltılar, ayaq səsləri, şıqqıltı və ya çırtma və sairdən ibarətdir. 
3. Xəstənin əhvalı təyin edilməlidir.
   • Maniakal əhval və simptomlar həm bipolyar affektiv pozuntular, həm də şizoaffektiv pozuntularda müşahidə oluna bilər. 
   • Psixotik depressiya irrasional günahkarlıq hissi, hipoxondriyaya qədər gedən somatik ağrıların çoxluğu və bəzi hallarda xəstənin günahlandırıcı səslər eşitməsi ilə xarakterizə olunur. Belə hallarda xəstədən həmişə intihara ruhlandıran səslər haqqında soruşulmalıdır. Psixotik depressiya böyük depressiya, bipolyar affektiv pozuntu və ya şizoaffektiv pozuntu ilə assosiasiya olunur. 

Qiymətləndirmə şkalaları

• Maniakal epizodlar şiddəti nümunə üçün, Yanqın Manianı qiymətləndirmə şkalası ilə ölçülə bilər. 
• Depressiv simptomların qiymətləndirilməsi üçün uyğun olan depressiya şkalaları Bek Depressiya İnventarı (BDİ), Kalqari Depressiya şkalası, Montqomeri-Asberq Depressiya qiymətlənrimə şkalası və CUDOS-dur. 
• Əhval Pozuntusu Sorğusu (MDQ - ƏPS) depressiv şəxsin bipolyar affektiv pozuntu üçün skrininqində istifadə oluna bilər. Əgər skrininq nəticəsi pozitivdirsə diqqətli diaqnostik söhbət və adətən həmçinin əhvalın izlənməsi tələb olunur.

Psixotik simptomlar

• Şizofrenoform psixoza xarakter olan simptomlara eşitmə hallüsinasiyaları daxildir, hansı ki, nitq başa düşünülən cümlələr və xəstənin etdiklərinə dair şərhlər və ya xəstənin eşitmə cihazları vasitəsilə izlənməsi kimi özünəməxsus, qəribə fikirlərdən ibarətdir.
• Özünüqiymətləndirmənin yüksəlməsi və möhtəşəmlik xəstənin maniakal ola bilməsini düşündürür.
• Ardıcıllığın olmaması: xəstənin nitqi əlaqəsiz və ya qarışıqdır. 
• Sərbəst assosiasiyalar: xəstənin nitqi əlaqəsiz ideyaların yığımıdır, hekayəni izləmək çətindir və ideyalar arasında əlaqələr dinləyici üçün aşkar deyildir. 
• Katatoniya: hərəkətsizlik vəziyyəti, harada ki, xəstənin vəziyyəti dəyişdirilə bilməz və xəstə nitqə cavab verməyən halda olur. Kəskin ajitasiya şəklində təzahür edə bilər, harada ki, bu zaman xəstə öz yerində hərəkət edir.
• Yanakı baxışlar, ehtiyatlılıq, şübhəlilik, sakitlik və ya pıçıltı sayıqlama və ya eşitmə hallüsinasiyaları üçün göstərici ola bilər.
• Konkret düşüncə: xəstə öz emosiyalarına deyil, hadisə və ya əşyalara istinad edir.
• Psixoz həmçinin xəstəni müayinə edən şəxsin sualına yenidən qayıtması və ya "mən bilmirəm" kimi və ya qısa və naməlum cavablar verilməsi ilə xarakterizə olunur. 
• Çürümə qoxusunun qəbul edilməsi psixotik depressiya və ya epileptik tutmanın əlamətidir.
• Həşəratların dəri üzərində gəzməsi hissi və onların ardınca qaçmaq deliriyi düşündürür.
• Yaşlı şəxslərdə şiddətli depressiya tez - tez somatik sayıqlamalarla müşayiət olunur.

Qarşılıqlı əlaqə və təfəkkürün pozuntuları. Ardıcıllığın olmaması: xəstənin nitqi əlaqəsiz və ya qarışıqdır. Sərbəst assosiasiyalar: xəstənin nitqi əlaqəaiz ideyaların yığımıdır, hekayəni izləmək çətindir və ideyalar arasında əlaqələr dinləyici üçün aşkar deyildir. ​ Katatoniya: hərəkətsizlik vəziyyəti, harada ki, xəstənin vəziyyəti dəyişdirilə bilməz və xəstə nitqə cavab verməyən halda olur. Kəskin ajitasiya şəklində təzahür edə bilər, harada ki, bu zaman xəstə öz yerində hərəkət edir. Yanakı baxışlar, ehtiyatlılıq, şübhəlilik, sakitlik və ya pıçıltı sayıqlama və ya eşitmə hallüsinasiyaları üçün göstərici ola bilər. Konkret düşüncə: xəstə öz emosiyalarına deyil, hadisə və ya əşyalara istinad edir. Psixoz həmçinin xəstəni müayinə edən şəxsin sualına yenidən qayıtması və ya "mən bilmirəm" kimi və ya qısa və naməlum cavablar verilməsi ilə xarakterizə olunur. 

Psixotik simptomlar üçün ilkin dərman terapiyası

• Metabolik yan təsirləri olan dərman müalicəsi başlamazdan öncə xəstənin boy - çəki indeksi, qan təzyiqi  və qanın lipid səviyyəsi də həmçinin yoxlanmalıdır
• Ən vacib məqsəd yuxunu təmin etmək və təşvişi azaltmaqdır; antipsixotiklər xəstənin onları qəbul etməkdən imtina etdikdə bu məqsədlərə təcili çatmaq üçün lazım deyildir.  
• Antipsixotik dərmanlar ilkin səhiyyə sistemi səviyyəsində diqqətli monitorinq altında başlanmalıdır.
• Antipsixotiklər xəstənin hipnotik dərmanlara baxmayaraq yata bilməməsi və ya narahat, ajitasiyalı və ya potensial olaraq aqressiv və ya suisidal olduğu hallarda dərhal başlanmalıdır. 
• İlkin dərman terapiyası nisbətən az metabolik yan təsirləri olan atipik antipsixotiklərdən (ikinci nəsil antipsixotiklər) ibarətdir.
  • Onların yan təsir effektləri daha əlverişlidir.
  • Onlar neqativ simptomlar və koqnitiv pozuntular üçün daha effektivdirlər.
• Tələb olunan doza və yan təsirlərə  həssaslıq baxımından uşaq, yeniyetmə, yaşlı və inkişaf əlilliyi olan şəxslərdə farmakoterapiyanın özünəməxsus xüsusiyyətləri vardır. Psixotik depressiya zamanı onlar üçün antidepressant kifayət edə bilər.

Mövcud olan psixotik pozuntunun kəskin pisləşməsi

• Psixozu olan xəstələrdə somatik xəstəlik, ağrı və ya məsələn, qəbizlik psixotik simptomların pisləşməsi kimi təzahür edə bilər. Xəstə üçün simptomları təsvir etmək çətin ola bilər və nəticədə diqqətli somatik müayinə hər zaman lazımdır.
• Əgər xəstə artıq antipsixotik dərman qəbul edirsə pisləşmənin dərmanın qəbulunda çatışmazlıq  və ya onun effektinin zəif olmasına görə olduğu təyin edilməlidir.
• Anamnezində antipsixotik dərmanlar qəbul etmiş xəstə adətən ilkin psixotik epizodu olan xəstəyə nisbətən daha yüksək dozaya ehtiyac duyacaqdır.  
• Psixozun təkrari epizodları adətən əvvəllər faydalı olmuş dərmanla müalicə olunur. 
• Uzunmüddətli dərman terapiyası yalnız ambulator şəraitdə xəstələri müalicə edən mütəxəssislə konsultasiyadan sonra dəyişdirilməlidir. 

İlkin səhiyyə sistemində dərman müalicəsi

• İlkin müalicə
  • Risperidone gündəlik 2 mq, saxlayıcı doza 6 mq-a qədər Kvetiapin gündəlik 100 mq, saxlayıcı doza 800 mq-a qədər.
  • Aripiprazol gündə bir dəfə 7.5 mq, saxlayıcı doza  30 mq-a qədər
  • Olanzapin gündəlik 10 mq, saxlayıcı doza 20 mq-a qədər
  • Ziprasidon gündə iki dəfə 40 mq, saxlayıcı doza gündə iki dəfə olmaqla 80 mq
  • Sertindol gündə bir dəfə 8 mq, saxlayıcı doza 20 mq-a qədər.
• Daha sedativ preparatlar, lakin metabolik yan təsirlərinə görə saxlayıcı terapiya üçün ilkin seçim preparatı deyil
  • Risperidon gündə bir dəfə 0.5 – 2 mq, saxlayıcı doza 6 mq-a qədər
  • Quetiapin gündə bir dəfə 25 – 100 mq, saxlayıcı doza 800 mq-a qədər
  • Olanzapin gündə bir dəfə 5 – 10 mq, saxlayıcı doza 20 mq-a qədər
• Yuxarıdakı iki dərmanın istifadə edilməsinə baxmayaraq vəziyyət qeyri - adekvat olaraq qalırsa klozapin düşünülməlidir: ilkin doza gündəlik 25 mq, saxlayıcı doza 900 mq-a qədər.
• Perazin ilkin olaraq gündə 1 və ya 2 dəfə 4 - 8 mq, sayıqlama pozuntusu və ya psixotik depressiyada effektiv ola bilər.
• Əhval pozuntularında litium və ya valproy turşusu, bipolyar affektiv pozuntunun psixotik depressiya epizodunda lamotrigin dərmanlara əlavə edilməlidir.
• Əgər xəstə dərman qəbulundan əvvəl artıq çəkilidirsə və ya onun ürək - damar sistemi xəstəliyi riski yüksəlmişdirsə müalicənin başlanğıcında çəki idarə edilməsi müdaxilələri daxil edilməlidir. Çəki qazanılmasının qarşısının alınmasına çalışmaq faydalıdır; çəkini azaltmaq çox çətindir.
• Baxın. Saxlayıcı doza və müalicənin müddəti: baxın. Uşaq və yeniyetmələrdə dərman müalicəsi: baxın .

Xəstəxanada dərman müalicəsi

• Narahatlıq və təşvişi idarə etək üçün
  • Diazepam gündə 3 dəfə 5 –10 mq və ya lorazepam gündə 3 dəfə 1 – 2 mq 1 ay
  • Daha yüksək dozalar əgər xəstənin anamnezində həddindən artıq alkoqol qəbulu və ya benzodiazepinlərdən asılılıq varsa lazım ola bilər.
• Yuxusuzluğu idarə etmək üçün
  • Seçim dərmanı yuxugətirici təsiri olan antipsixotikdir. 
  • Əgər antipsixotik dərmanlar dərhal başlanması mümkün deyilsə və ya müvafiq cavab əldə olunmayıbsa, melatonin 0.5 – 4 mq, zopiclon 7.5 mq, temazepam 20 – 40 mq və ya promazin 50 – 200 mq rejimə əlavə oluna bilər.
• Birinci psixotik epizodun menecmenti üçün terapevtik dərmanın seçilməsi meyarları ilkin səhiyyə sistemində olduğu kimidir.
• Əgər lazımdırsa maye və ya ağızda əriyən dərmanlar istifadə oluna bilər.
• İnyeksiya şəklində dərmana aşağıdakı hallarda ehtiyac olacaq: 
  • xəstə  ağızdan verilmiş dərmanları tüpürür və  ya qusursa
  • izolyasiya zamanı sürətli sedasiya lazım olduqda və ya izolyasiyadan çəkinmək məqsədilə. 
• Kəskin vəziyyətlərdə inyeksiya vasitəsilə dərman təyinatı:
  • Olanzapin 2.5 – 10 mq
    • Maksimum 3 inyeksiya/24 saat, total doza 20 mq/24 saat (olanzapinin ağızla qəbulu da daxildir)
    • İnyeksiya şəklində təyinat 3 ardıcıl gündən artıq olmamalıdır
    • Xüsusilə maniakal və ya şizofreniform psixozda.
  • Haloperidol ən azı 1 saat intervalla 5 - 10 mq, 60 mq/24 saat dozaya qədər.
    • Xüsusilə amfetamin psixozunda; əlavə olaraq benzodiazepinlər və beta - blokatorlar sübut - əsaslı terapiyalardır.
  • Aripiprazol 5.25 – 30 mq/24 saat (3 inyeksiya / 24 saata qədər)
  • Ziprasidon 10 – 40 mq/24 saat (3 ardıcıl gündən artıq olmayaraq inyeksiya)
  • Zuklopentiksol asetat 50 - 150 mq şiddətli aqressiv xəstələrin menecmenti üçün göstərişdir. Mümkün yan təsirlərinə görə 2 - 3 günlük intervalla dozalanır.
• Əgər izolyasiya istifadə edilirsə antipsixotik dərmana tez - tez lorazepam 2 - 4 mq əzələdaxili əlavə olunur.
• İnyeksiya şəklində dərmanın xəstənin istəyinin əksinə olaraq təyin edilməsi onun hüquqlarının əksinə olan hərəkətdir və buna görə də istisna olan bir prosedur kimi tibbi məlumatlarda əsaslı şəkildə qeyd olunmalıdır.
• Deliriyli maniada yalnız atipik antipsixotiklər istifadə olunmalıdır. Ənənəvi atipsixotiklər bələdliliyi və narahatlığı pisləşdirəcəkdir.
• Ağ isitmə xəstə yatana qədər hər 1 - 2 saatdan bir benzodiazepinlərin təyin edilməsilə idarə olunur. Diazepamın maksimum dozası 200 mq-dır. Əgər xəstə çox narahat və ya delirioz vəziyyətdədirsə əlavə olaraq haloperidol həmçinin 2.5 - 5.0 mq dozada əzələdaxili və ya venadaxili  təyin oluna bilər.
• Beyin elektroterapiyası katatonik xəstənin və ya psixotik depressiyalı xəstənin müalicəsində düşünülməlidir.
• Dərmanların yan təsirlərinə həssas olan şəxslərə inkişaf əlilliyi olan və psixoheriatrik xəstələrlə yanaşı davamlı beyin zədələnməsi olan xəstələr daxildir. Bu xəstə qrupunda aşağı dozalar və əgər mümkündürsə ekstrapiramid smptomlara səbəb olmayan dərmanlar istifadə edilməlidir. Baxın  .  

Kəskin vəziyyətdə əlaqə

• Yaşadığı şəraitin kifayət qədər sakit və təhlükəsiz olduğuna əmin olun.
• Xəstənin təhlükəsizlik hissini yüksəltmək üçün onun ailə üzvləri və ya dostlarını müşayiət etməsi üçün dəvət edin. Həddindən artıq çoxlu insan xəstəni narahat edə bilər.
• Həddindən artıq fiziki yaxınlıq və qəfləti hərəkətlərdən yayının: psixotik xəstə bunu təhlükə kimi görəcəkdir.
• Əgər xəstə  ehtiyat edirsə və daim ətrafa nəzər salırsa, ondan nədənsə qorxması haqqında soruşun və ona deyin ki, bu otaqdan kənarda bu müzakirə eşidilmir, otaqda olanların hamısı məxfiliyi qoruyurlar və s.
• Bütün naməlum və qarışıq məqamları dəqiqləşdirin. Əgər nə isə qəribə səslənirsə, bunun necə mümkün olması barəsində soruşun. Xəstənin izlənməsi üçün nə xüsusilə onu vacib biri edir?
• Xəstə ilə onun təcrübələri haqqında müzakirəyə daxil olmayın; təcrübə həmişə subyektivdir. Siz xəstəyə vəziyyəti təcrübə olduğunu  və onun interpretasiyasının beyin tərəfində törədilmiş və emosional bir vəziyyət olduğunu izah etməyə çalışa bilərsiniz. Bunlardan interpretasiya və emosiyalar qəbul edilə və xəstəni dəstəkləyə bilər.
  • Təcrübə: Xəstəyə insomniyanın adətən hislərin həssaslaşması və yalançı qavramalar ilə assosiasiya olunduğunu söyləyin, hansı ki, beyindən yaranır və real hiss olunur, lakin onların xarici stimulu yoxdur. Psixotik simptomların mövcudluğu və xarakteri haqqında məlumat ümumi səviyyədə xəstənin beynində qarışıqlıq və utancı azaldır və ona öz simptomlarını ortaya çıxartmağa kömək edir.
  • İnterpretasiya: insan üçün qəribə hisləri hansısa üsulla izah etməyə cəh təbiidir, psixotik izahat psixoz tərəfindən təhrif olunmuşdur. Buna baxmayaraq siz xəstənin interpretasiyası sizin müşahidə etdiyiniz və ya gördüyünüz şəklə uyğun olmadığını izah edə bilərsiniz.
  • Emosiya: Əgər xəstənin emosional təcrübəsi məsələn, qorxudursa siz deyə bilərsiniz ki, siz bu təcrübələrin xəstə üçün doğru olduğunu bilirsiniz və o çox qorxulu olmasını hiss etməlidir, buna görə də siz onun təhlükəsiz hiss etməsinə yardım etmək istədiyinizi bildirə bilərsiniz.
• Xəstəyə insomniyanın adətən hislərin həssaslaşması və yalançı qavramalar ilə assosiasiya olunduğunu söyləyin, hansı ki, beyindən yaranır və real hiss olunur, lakin onların xarici stimulu yoxdur. Psixotik simptomların mövcudluğu və xarakteri haqqında məlumat ümumi səviyyədə xəstənin beynində qarışıqlıq və utancı azaldır, ona öz simptomlarını ortaya çıxartmağa kömək edir.
• Əgər siz xəstənin gərgin olmağa və ya səsini yüksəltməyə başladığını hiss etsəniz müzakirəyə dostcasına ara verin. Xəstəni sakitləşməyə və özünün hazırki emosional vəziyyətini ("siz dediklərimdən məyus oldunuzmu") izah etməyə ruhlandırın və müzakirəni vəziyyətin sakitləşməsinə qədər davam etdirməyin. Əgər vəziyyyət sakitləşmirsə bütün görüşmələrə müəyyən vaxta qədər ara verin.

Müvafiq resurslar

• Ədəbiyyat

Hasan A, Falkai P, Wobrock T et al. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) Guidelines for Biological Treatment of Schizophrenia, part 1: update 2012 on the acute treatment of schizophrenia and the management of treatment resistance. World J Biol Psychiatry 2012;13(5):318-78. Hasan A, Falkai P, Wobrock T et al. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) guidelines for biological treatment of schizophrenia, part 2: update 2012 on the long-term treatment of schizophrenia and management of antipsychotic-induced side effects. World J Biol Psychiatry 2013;14(1):2-44. Kreyenbuhl J, Buchanan RW, Dickerson FB, Dixon LB, Schizophrenia Patient Outcomes Research Team (PORT). The Schizophrenia Patient Outcomes Research Team (PORT): updated treatment recommendations 2009. Schizophr Bull 2010 Jan;36(1):94-103. Buchanan RW, Kreyenbuhl J, Kelly DL, Noel JM, Boggs DL, Fischer BA, Himelhoch S, Fang B, Peterson E, Aquino PR, Keller W, Schizophrenia Patient Outcomes Research Team (PORT). The 2009 schizophrenia PORT psychopharmacological treatment recommendations and summary statements. Schizophr Bull 2010 Jan;36(1):71-93. Takeuchi H, Suzuki T, Uchida H et al. Antipsychotic treatment for schizophrenia in the maintenance phase: a systematic review of the guidelines and algorithms. Schizophr Res 2012;134(2-3):219-25. Carlisle LL, McClellan J. Psychopharmacology of schizophrenia in children and adolescents. Pediatr Clin North Am 2011;58(1):205-18, xii. Rosenbaum B, Harder S. Psychosis and the dynamics of the psychotherapy process. Int Rev Psychiatry 2007;19(1):13-23. Rathod S, Phiri P, Kingdon D. Cognitive behavioral therapy for schizophrenia. Psychiatr Clin North Am 2010;33(3):527-36. "?>Ross S, Peselow E. Co-occurring psychotic and addictive disorders: neurobiology and diagnosis. Clin Neuropharmacol 2012;35(5):235-43. Gournellis R, Oulis P, Howard R. Psychotic major depression in older people: a systematic review. Int J Geriatr Psychiatry 2014;29(8):789-96. Demily C, Sedel F. Psychiatric manifestations of treatable hereditary metabolic disorders in adults. Ann Gen Psychiatry 2014;13():27. Deal N, Hong M, Matorin A et al. Stabilization and Management of the Acutely Agitated or Psychotic Patient. Emerg Med Clin North Am 2015;33(4):739-52. Richards JR, Albertson TE, Derlet RW et al. Treatment of toxicity from amphetamines, related derivatives, and analogues: a systematic clinical review. Drug Alcohol Depend 2015;150():1-13. Canadian agency for drugs and technologies in health. Use of Antipsychotics and/or Benzodiazepines as Rapid Tranquilization in Patients of Mental Facilities and Emergency Departments: A Review of the Clinical Effectiveness and Guidelines. 2015

Lindenmayer JP, Kaur A. Antipsychotic Management of Schizoaffective Disorder: A Review. Drugs 2016;76(5):589-604. Stafford MR, Mayo-Wilson E, Loucas CE et al. Efficacy and safety of pharmacological and psychological interventions for the treatment of psychosis and schizophrenia in children, adolescents and young adults: a systematic review and meta-analysis. PLoS One 2015;10(2):e0117166. Suvisaari J, Keinänen J, Eskelinen S et al. Diabetes and Schizophrenia. Curr Diab Rep 2016;16(2):16.