Uşaqlarda bud - çanaq oynağı nahiyəsində ağrı

Əsas müddəalar

• Uşaqlarda bud - çanaq oynağı nahiyəsində ağrının ən çox rast gəlinən səbəbləri bud - çanaq oynağının sinoviti, Pertes xəstəliyi və bud başı epifizinin sürüşməsidir.
• Bud - çanaq oynağı nahiyəsində ağrının daha nadir rast gəlinən səbəbləri leykemiya, yuvenil idiopatik artrit və enteropatik reaktiv artritdir.

Bud - çanaq oynağının sinoviti

Əlamət və simptomları

• 3 - 10 yaşlı uşaqlar arasında qəfil axsama və yeriməkdən imtina edilməsinin ən geniş rast gəlinən səbəbidir.
• Bud - çanaq oynağının sinovial membranının kəskin aseptik iltihabıdır.
• Uşaq bud - çanaq oynağı nahiyəsi, bud və ya dizdə güclü ağrıdan şikayət edir və diz bükülü olmaqla, budu bükülmüş və xaricə rotasiya olunmuş vəziyyətdə saxlayır. Bud - çanaq oynağında rotasiya və açılma məhdudlaşmışdır.
• EÇS yüngül dərəcədə arta bilər.
• Bud - çanaq oynağının ultrasəs müayinəsində oynaq boşluğunda mayenin aşkar edilməsi mümkündür.
• Radioqrafiya nəticələri adətən normal olsa da, rentgen müayinəsinin aparılması, xüsusən simptomlar persistə etdikdə və ya klinik mənzərə atipik olduqda, həmçinin pasiyentin 10 yaşdan böyük olduğu bütün hallarda göstərişdir.

Diferensial diaqnoz

• Aşağıdakı hallarda digər diaqnoz ehtimalı daha böyükdür (və mütəxəssisə göndəriş tələb olunur):
  • simptomlar iki həftədən çoxdur ki, davam edir
  • pasiyent 2 yaşdan kiçik və ya 10 yaşdan böyükdür
  • pasiyentdə qızdırma qeyd edilir və ya
  • C-reaktiv zülal 20 mq/l-dən yuxarı və ya EÇS 35 mm/saat səviyyəsindən yuxarıdır.
• Diferensial diaqnoz, xüsusi olaraq, Pertes xəstəliyi, bud başı epifizinin sürüşməsi, septik artrit, osteomielit, yuvenil idiopatik artrit, osteoid osteoma və neoplaziyalar ilə aparılır.
• Bud sümüyü başının sinoviti bəzi hallarda ikitərəflidir, lakin prosesə digər oynaqların da qoşulması, uşaqdakı patologiyanın başqa olmasını göstərir.

Müalicəsi

• Digər xəstəliklərin əminliklə istisna edilməsi mümkün olduğu halda, müalicə bütövlüklə tibbi xidmətin birincili həlqəsi səviyyəsində həyata keçirilə bilər.
• Müalicə sakitlik verilməsindən ibarətdir; uşağa budu, onun üçün ən rahat olan vəziyyətdə saxlamasına imkan verilməlidir.
• Bəzi hallarda ağrı güclü ola bilir. Simptomatik müalicə iltihab əleyhinə dərman preparatları və ya parasetamol ilə aparılır.
• Bakterial infeksiyanın istisna edilməsi üçün diaqnostik artrosentez (ümumi anesteziya tələb edilir) aparılmasına ehtiyac yarana bilər.
• Proqnoz, hətta müalicə aparılmadığı halda belə yaxşıdır.

Pertes xəstəliyi

Açıqlaması

• Bud başı epifizində naməlum etiologiyalı osteonekrozdur ki, bu simptomatik subxondral stress - sınığa səbəb ola bilir. Sınıq və bud başı qığırdağının gecikmiş ossifikasiyası epifizin yumşalmasına səbəb olur, bu da öz növbəsində bud sümüyü başının geridönməz yastılaşmasına gətirib çıxara bilər.

Yayılması və simptomları

• Adətən 5 - 9 yaş arasında olan oğlanlarda baş verir (oğlanlar : qızlar = 4 : 1).
• Pasiyentlərin 10%-də, xəstəlik ikitərəflidir, lakin adətən zədələnmə hər iki tərəfdə eyni vaxtda olmur.
• Əsas simptom axsamadır. Klinik mənzərə bud - çanaq oynağı sinoviti zamanı olan ilə oxşardır, lakin simptomlar adətən tədricən başlayır və uzun müddət davam edən və ya residivləşən olur.
• Ağrı çox zaman qasıq və diz arasındakı sahə ilə məhdudlaşır.
• EÇS, C-reaktiv zülal və leykositlərin sayı normaldır.

Diaqnostikası

• Hədəf - Pertes xəstəliyinin erkən diaqnostikasıdır.
• Diaqnoz rentgen müayinəsinə əsaslanır: ilkin olaraq subxondral sümük strukturunun qeyri requlyarlığı və oynaq sahəsinin genişlənməsi, daha sonralar epifizin yastılaşması qeyd olunur. Zədələnməmiş bud - çanaq oynağı da, müqayisənin aparılması üçün rentgen vasitəsilə müayinə edilməlidir.
• Pertes xəstəliyi ilə əlaqədar şübhə yaranması, bir neçə həftə ərzində ortoped və ya pediatrik cərraha göndərişin verilməsi üçün göstərişdir.
• Qaranlıq qalan hallarda MRT müayinəsi göstəriş ola bilər.

Müalicəsi, müşahidə və proqnozu

• Müalicənin məqsədi yarımçıxığı korreksiya etmək və  bud sümüyü başının yumşalmış və yastılaşmış qığırdağının sferik quruluşuna qayıtması üçün, budun başını sirkə kasası sərhədləri hüdudunda saxlamaqdır.
  • Buna uzaqlaşdırıcı breys və ya bud yaxud çanaq osteotomiyası (və ya hər ikisi) vasitəsilə nail oluna bilər.
• Hərəkətlərin miqyasının kiçilməsi (xüsusi olaraq, bud - çanaq oynağının açıq vəziyyətində uzaqlaşmanın 30º-dən az olması və ya budu bükən zaman bud - çanaq oynağında passiv uzaqlaşdırıcı rotasiyada məhdudiyyət) və radiologi müayinədə yarımçıxığın görünməsi bud sümüyü başında ciddi deformasiyanın olmasını göstərir.
• Ümumi anesteziya altında artroqrafiya hərəkətlərin həcminin kiçilməsinin etiologiyasının müəyyən edilməsi və potensial cərrahi müdaxilənin planlaşdırılması üçün göstəriş ola bilər. MRT müayinəsi yalnız xüsusi hallarda göstərişdir.
• Bütün hallarda Pertes xəstəliyi nəticəsində zədələnmiş bud - çanaq oynaqları kəskin faza müddətində sıx nəzarət altında olmalıdır. Nəzarət hər üç aydan bir fiziki müayinə və rentgen müayinəsindən ibarətdir.
• Adətən proqnoz kiçik yaşlı uşaqlar (6 yaşdan kiçik) üçün yaxşıdır və spesifik müalicəyə ehtiyac yoxdur.
• Pasiyentin yaşından asılı olaraq, xəstəlik 2 - 4 il davam edir.

Bud başı epifizinin sürüşməsi (bud sümüyü başının epifiziolizi)

Açıqlaması

• Bud başı epifizinin sürüşməsi (BBES), eyni zamanda bud sümüyünün yuxarı epifizinin sürüşməsi (BYES) və bud - çanaq oynağının epifiziolizi adlandırılır və bud sümüyü epifizinin budun boynuna münasibətdə yerdəyişməsi ilə xarakterizə olunur.
• Sürüşmənin ardınca metafizeal remodelləşmənin baş verdiyi və epifizin yeni vəziyyətdə fiksasiya olunduğu halda, bu patologiya sabit olaraq dəyərləndirilir. Pasiyentin yerimək qabiliyyəti saxlanılır. Remodelləşmə baş vermədiyi halda, patologiya qeyri - sabit kimi qiymətləndirilir. Qeyri - sabit BBES çox ağrılıdır və bu zaman pasiyent müstəqil gəzmək qabiliyyətini itirir.
• Erkən diaqnostika və cərrahi müalicə tələb olunur. Müalicə edilmədiyi halda epifizin medial və arxa sürüşməsi artır və bu bud - çanaq oynağı funksiyasının getdikcə daha da pisləşməsinə gətirir. Mötədil və ağır dərəcəli hallarda böyük yaş dövrünün erkən mərhələsində osteoartrit riski artır.

Xəstələnmə halları və simptomlar

• 10 - 16 yаşlarda meydana çıxır (qızlarda bir qədər erkən), çox zaman piylənmə ilə assosiasiya olunur (oğlanlar : qızlar = 2.5 : 1).
• Pasiyentlərin 20 - 30%-da ikitərəfli proses qeyd olunur.
• Klinik əlamətlərə həmişə axsama və hərəkətlərin miqyasının kiçilməsi daxildir.
• Ağrının intensivliyi xeyli dərəcədə fərqlənir; ağrısız patologiyadan tutmuş ağrı ilə əlaqədar yerimək qabiliyyətinin itirilməsinə qədər. Yük götürdükdə və hərəkət zamanı dizdə, budda və qasıq nahiyəsində ağrının olması tipikdir. Ağrının diz nahiyəsinə irradiasiyası, ağrı mənbəyinin lokalizasiyasının təyin edilməsinə cəhd zamanı çaşqınlığa səbəb ola bilər.
• Pasiyent aşağı ətrafı adətən yüngül xarici rotasiya vəziyyətində saxlayır.

Diaqnostikası

• BBES ilə bağlı şübhə yarandıqda (tipik yaş dövrü və bud - çanaq oynağı simptomları), gecikdirilmədən hər iki bud - çanaq oynağının həm ön - arxa, həm də Launşteyn proyeksiyalarında görüntüsü əldə edilməlidir. Epifizin arxaya yerdəyişməsi rentgen müayinəsində təyin edilir.
• Epifizin sürüşməsi yaxın vaxtlarda baş veribsə, ultrasəs müayinəsində böyümə zonasında aydın şəkildə "pillə" ayırd edilir. Ultrasəs müayinəsində oynağa effuziya əlamətləri varsa, patologiya qeyri - sabit hesab edilə bilər.

Müalicəsi

• Pasiyentin təcili olaraq ortoped - mütəxəssisə yönləndirilməsi tələb olunur.
• Müalicə həmişə cərrahi yolladır. Epifizin stabilləşdirilməsi üçün tək vintlə perkutan fiksasiya istifadə edilir. Əksər hallarda, yerdəyişmə nə qədər kiçik olarsa, yekun nəticə bir o qədər yaxşıdır. Ağır dərəcəli yerdəyişmədə, bud sümüyünün boynu və ya burmasının osteotomiyası göstəriş ola bilər.
• Pasiyent çox cavandırsa və ya patologiyanın birincili səbəbi olaraq endokrin və ya metabolik problemlərin mövcudluğu halında (təxminən 7% hallarda), əks tərəfdəki asimptomatik bud - çanaq oynağının profilaktik fiksasiyası nəzərdən keçirilməlidir.

Oturaq - qasıq sinxondrozu (Van Nek osteoxondrozu)

• Çanaq sümükləri qığırdaq strukturlardan inkişaf edir ki, bunlar tədricən ossifikasiyaya uğrayaraq, bütöv çanaq sümüyünü formalaşdırır. Oturaq - qasıq sinxondrozu oturaq və qasıq sümüklərinin bir - birilə yekun birləşməsindən öncə qeyd olunan qığırdaq bitişməsidir. Bu qığırdaq bitişməsinin ossifikasiyası ağrılı proses ola bilər.
• Ağrılı axsamanın nadir səbəbidir.
• 6 və 10 yaş arasında uşaqlarda rast gəlinir.
• Simptomlar bir neçə ay ərzində saxlanılır və sağalma öz - özünə baş verir.
• Digər patologiyaların istisna edilməsi vacibdir.
• Çanağın sadə (obzor) rentgenoqramması və bəzi hallarda MRT müayinəsi göstərişdir.
• Ehtiyac olduqda, idman aktivliyinin məhdudlaşdırılması nəzərdən keçirilməlidir.

Bud - çanaq oynağının gərilmə nəticəsində meydana çıxan osteoxondrozları

• Bu patologiyalar yeniyetmə dövrünün böyümə sıçrayışı müddətində, bəzən daha erkən meydana çıxır.
• Zədələnmə iri əzələlərin birləşmə sahələrindədir, belə ki, uşaqlarda bunlar qığırdaq strukturlardan təşkil olunub.
• Dizdə Osqud - Şlyatter xəstəliyi ilə analojidir.
• Tipik lokalizasiyaları aşağıdakılardır:
  • budun arxa əzələsinin oturaq qabarına birləşmə yeri
  • çanağın ön hissəsində, dərzi əzələsinin ön yuxarı qalça tininə birləşmə yeri
  • bud - çanaq oynağının ön hissəsində, budun düz əzələsinin ön aşağı qalça tininə birləşmə yeri
  • qasıqda, qalça - bel əzələsinin kiçik burmaya birləşmə yeri.
• Diqqətli klinik müayinənin aparılması vacibdir. Digər patologiyaların istisna edilməsi üçün əsas etibarilə rentgen müayinə istifadə edilir.
• Müalicə simptomatikdir və tibbi xidmətin birincili həlqəsi səviyyəsində həyata keçirilə bilər.
  • Ağrıya səbəb olan idman hərəkətləri müəyyən müddət üçün dayandırılmalıdır.
  • Xüsusi olaraq, oturaq qabarının apofiziti zamanı qaçış və tullanma hərəkətlərinə 6 aya qədər fasilə verilməsi tələb edilə bilər.

Müvafiq resurslar

• Digər internet resursları
• Ədəbiyyat

Kermond S, Fink M, Graham K, Carlin JB, Barnett P. A randomized clinical trial: should the child with transient synovitis of the hip be treated with nonsteroidal anti-inflammatory drugs? Ann Emerg Med 2002 Sep;40(3):294-9. .