Yetkinlərdə yuxu apneası

• Yatarkən nəfəs çatışmazlığının olması yuxusuzluğa və gün ərzində əzginliyə səbəb olur."?>
• Müalicə edilməmiş yuxu apneası ürək-damar sistemi üçün əhəmiyyətli risk faktorudur "?>.
• Müalicə edilməmiş yuxu apneasının ürək-damar sistemi üçün risk faktoru olduğu bütün artıq çəkili insanlarda ən əsas müalicə yolu çəkinin azaldılmasıdır.
• Müalicə edilməmiş yuxu apneası ürək-damar üçün əhəmiyyətli risk faktorudur "?>.
• Obstruktiv yuxu apneası sindromu olan bütün artıq çəkili insanlarda ən əsas müalicə yolu çəkinin azaldılmasıdır. ".>.
• Diaqnoz yuxu apneası üçün edilən müayinələr vasitəsilə təsdiqlənir (evdə həyata keçirilən yuxu apneası testi [HSAT] və ya laborator yuxu müayinəsi metodları [PSQ, polisomoqrafiya]).
• Yuxu apneası olan xəstələr ixtisaslaşdırılmış tibb məntəqələri əvəzinə ilkin tibb məntəqələrində daha çox müayinə olunur və nəzarət altında saxlanılır.

İzahlar

Yuxu apneasının növləri

• Apnea: Yuxuda olan zaman 10 saniyədən çox müddət ərzində tənəffüsün dayanması
• Hipopnea: 10 saniyədən çox müddət ərzində tənəffüs zamanı hava axınının 30% -ə qədər azalması və oksigen saturasiyasının  ≥ 3% azalması və ya yuxudan oyanan zaman tənəffüsdə çətinlik
• "Obstruktiv apnea / hipopnea: yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yollarının tıxanması nəticəsində yaranan apnea / hipopnoe.  Apneanın bu növü/ hipopnea zamanı tənəffüs borusunun yuxarı hissəsində toxanma yaranır.
• Mərkəzi apnea / hipopnea: mərkəzi tənəffüs nəzarəti sisteminin pozulmasına səbəb olan apnea / hipopnea. Apneanın bu növündə / hipopnea zamanı heç bir tənəffüs hərəkəti baş vermir.
• Qarışıq apnea: yuxarıda göstərilənlərin kombinasiyası
• Yuxu apneası sindromu
• Yuxuda olarkən Apnea və Hipoapneanın təkrarlanan epizodları səbəbindən özünü büruzə verən klinik simptomlar və nəticələr (≥ hər saatbaşı 5 dəfə)

Yuxu Apneasını təsvir edən indekslər

• AI = apnea indeksi: yuxuda olan zaman saatbaşı baş verən apnea epizodlarının sayı
• AHI = apnea / hipopnea indeksi: yuxuda olan zaman saatbaşı apnea və hipopnea epizodlarının ümumi sayı. AHI <5 olduqda,  normal hesab olunur.
• Obstruktiv yuxu apneası: yuxuda olan zaman apnea və ya hipopneanın təkrarlanan epizodları;  Saatbaşı AHI ≥  5 olduqda və yuxu apneasının kliniki əlamətləri mövcud olduqda və ya simptomlardan asılı olmayaraq hər saatbaşı AHI ≥ 15 olduqda.
• AI= apnea indeksi: yuxuda olarkən saatbaşı apnea epizodlarının sayı. AHI= Apnea\hipapnea indeksi: yuxuda olarkən hər saatbaşı apnea\hipapnea epizodları. AHI &lt; 5 epizodun müşahidə olunması normal hesab olunur. "?>
• RDI = Tənəffüsdə çətinlik indeksi: AHI indeksinə oxşardır, ancaq buraya eyni zamanda tənəffüs almaq üçün yuxudan oyanma epizodları da daxildir. (RERA)"?>
•  
•  ODI3 və ya ODI4 = oksigenin desaturasiya indeksi: yuxuda olan zaman oksigen saturasiyası (SaO2) epizodlarının ≥ 3% və ya ≥ 4% azalması.
•  

Zəmin

• İşləyən kişilərin təxminən 4% -i qadınların isə 2% -i obstruktiv yuxu apnea sindromundan (OSAS) "?> əziyyət çəkir. Bu sindroma hər yaşda rast gəlinir, lakin xəstələrin əksəriyyəti orta yaşlı kişilər və ya menopoz dövrünü keçirmiş qadınlardır? ".
• OSAS gündüz qeyri-normal şəkildə özünü yuxulu hiss etməyin ən ümumi səbəbidir.
• Sindrom nəticəsində yol qəzaları və iş yerlərində bədbəxt hadisələr riskinin artması gözlənilir"?>. Zehni fəaliyyətində problemlə əlaqədar olaraq müalicə edilməmiş obstruktiv yuxu apneası olan bir şəxsin avtonəqliyyat vasitələrdə peşəkar operator qismində işləməsinə icazə verilməməlidir. "?>.
• Mərkəzi yuxu apnea sindromu nadir hallarda rast gəlinən bir sindromdur və ümumiyyətlə, mərkəzi sinir sisteminin pozğunluqları və ya ürək və böyrək çatışmazlığı (Cheyne-Stokes tənəffüsü) ilə əlaqələndirilir.

Simptomlar

• Yüksək səsli xoruldama
• Yuxu zamanı apnea epizodları
• Gün ərzində həddindən artıq yorğunluq, narkolepsiya
• Nokturiya, gecəboyu tərləmə, gecə yuxunun pozulması, gücsüzlük, yuxusuzluq, əsəbilik və tələsgənlik, yaddaşın zəifləməsi və konsentrasiyanın zəifləmədi
• Nokturnal aritmiya, gecə şiddətli sinə ağrıları
• Səhərlər baş ağrısı

Əlamətlər

• Kliniki müayinədə əldə olunan nəticələr normal olsa da, xəstədə yuxu apneası meydana bilər. Artıqçəkililik (xəstələrin 50-70% -i artıqçəkilidir)
• Udlağın dar olması; damaq çıxıntısının sallaq olması ; şişmiş, dilə qədər çatan damaq dilçəyi; qalxanabənzər vəzinin şişməsi; burunun tutulması; alt çənənin geriyə doğru yığılması; dilin şişməsi; boğazın qısa  və qalın
• Yüksək qan təzyiqi

Differensial diaqnozlar

• Gündüz yorğunluğa səbəb olan digər xəstəliklərə nəzər salın.

Müayinələr

• Xəstəlik tarixçəsi (simptomların təsviri, məşğuliyyət, siqaret çəkmək), fiziki müayinə,çəki, ümumi bədən çəkisi indeksi, qan təzyiqi, trombosit sayı ilə əsas qan sayımı, qan şəkəri, tiroid vəzinin funksiyası üçün analizlər, EKQ. Xəstənin ağzı və dişləri, çənənin hərəkətliliyi mandibular irəliləmə cihazının uyğunluğunu nəzərə alaraq yoxlanılır.
• Artıqçəkili xəstələrdə metabolik sindrom üçün əsas müayinələr də edilir.
• Xəstədə əlavə müayinələr edilmədən əvvəl aşağıdakılardan ən azı ikisi müşahidə olunmalıdır:
  • Gün ərzində yorğunluq
  • Qeyri-normal yuxu tutmaları
  • Uzun müddət ərzində yüksək səslə xoruldama
  • Başqa bir şəxs tərəfindən müşahidə olunduğu kimi  apnea epizodları
  • Səhər baş ağrısı
  • Boğulma hissi səbəbindən gecə ərzində təkrar-təkrar yuxudan oyanma
  • Obstruktiv yuxu pozğunluğu ilə əlaqədar olaraq yaddaş zəifləməsi və ya əhval-ruhiyyənin pozulması
  • Artıqçəkililiklə əlaqədar olaraq hipoventilyasiya şübhəsi

Digər müayinələr

• Ekstensiv gecə polisomnoqrafiyası standart metoddur. Ekstensiv yuxu tətqiqatlarında ən azı burun təzyiqinin profili, tənəffüs hərəkətləri və oksimetriya ilə oksigen saturasiyanın qeydə alınması adətən obstruktiv yuxu apneasının diaqnozu üçün kifayət edir, hətta, hipopneanın sıx-sıx baş verməsinə etinasız yanaşılsa belə, bu müayinələr mütləqdir.
• Müayinələr zamanı yuxuda alınan ekstensiv qeydlər yuxu mərhələlərini və yuxu keyfiyyətini də ortaya çıxarır.
• Xəstə yatan zaman əldə olunan qeydlərin diaqnozu müəyyən etmək üçün yetərli olmadığı  hallarda differensial diaqnoz üçün genişmiqyaslı polisomoqrafiya tələb olunur. Bu cür hallara müxtəlif parasomniyalar, hipersomniyalar və yüngül yuxu apneası eizodları daxildir.

Konservativ müalicə

• Yuxu apneasının artıq çəkili insanlarda ən əsas və ilkin müalicə yolu çəkinin azaldılması və idarə edilməsidir.
• Yatarkən olduğumuz pozisiyadan asılı olaraq yüngül obstruktiv yuxu apneası baş verirsə, beli üstə yatmaqdan yayınmaq lazımdır. "?".
• Hipnotiklərdən və sedativ dərmanlardan, həmçinin yatmadan əvvəl spirtli içki qəbul etməkdən yayınmaq lazımdır (bunlar apnea epizodlarının tezliyini və müddətini artırır).
• Burun tutulmasının müalicəsi
• İkinci dərəcəli diabet, yüksək təzyiq, hipotiroidizm və obstruktiv ağciyər xəstəliyi kimi əsas xəstəliklərin optimal müalicəsi

Mexaniki vasitələr

• Bu problemi davamlı müsbət hava yolu təzyiqi (nazal CPAP cihazı) ilə müalicə etmək effektiv hesab olunur. Bu, hal-hazırda kliniki olaraq əhəmiyyətli obstruktiv yuxu apneasının ilkin müalicəsidir.
  • Nazal CPAP cihazından istifadə edərkən yuxu zamanı hava yollarının tıxanmasının qarşısını almaq üçün müsbət təzyiqli burun maskası taxılır.
  • Bu müalicə ümumiyyətlə pulmoner tibb sahəsində mövcuddur. Xəstələrin yarıdan çoxu uzun müddətli CPAP müalicəsinə rahat şəkildə uyğunlaşır "?>.
  • Müalicə ilə əlaqədar yaran bilən problemlərə isə burun tutulması, burunun axması, təzyiq ölçərkən cihazdan səsin eşidilməsi, epistaksiya və ağızın quruması"?> daxildir.
  • Xəstənin simptomları, gündəlik vəziyyəti, digər xəstəlikləri, yuxu apneası ilə əlaqədar risklər və polisomnoqrafik nəticələr müalicəyə ehtiyacın olub-olmadığını qiymətləndirərkən nəzərə alınmalıdır.
  • Gün ərzində yuxululuq dərəcəsi Epworth Yuxu Şkalası ilə qiymətləndirilə bilər.
  • CPAP aparatları reabilitasiya vasitələri kimi təsnif edilir.
  • Xəstə bir ildən iki ilə qədər müddət intervalında müayinələrdən keçməlidir. Xəstə təqibi ən azı xəstəliyin ilkin mərhələsində ixtisaslaşdırılmış tibbi məntəqədə aparılmalıdır. CPAP müalicəsi alan və işlərini davam etdirən peşəkar sürücülər isə xüsusi tibbi baxım vasitəsilə daima təqib edilməlidir.
• Xəstə arıqlayarsa və ya  yuxu apneasından ötrü əməliyyat olunarsa, nazal CPAP müalicəsini tələb edən göstəricilər yenidən qiymətləndirilməlidir.
• Mandibular irəliləmə cihazları bəzi xəstələrdə, xüsusən  yüngül obstruktiv yuxu apneası olan xəstələrdə apnea və gündüz yuxululuq hallarını xeyli azaldır"?>. Eyni zamanda, xəstələrin yalnız yarı hissəsi bu cihazdan düzgün qaydada istifadə edir. Bu vasitələrlə edilən müalicəyə müraciətlər adətən xəstəni müalicə edən diş həkimləri və ya aağız və üz- çənə cərrahları tərəfindən edilir.

Cərrahi müalicə

İlkin Tibbi baxımın rolu

• Xəstədə yuxu apneasının olduğuna dair şübhələr varsa, yerli sağlamlıq planlarına əsasən ilkin tibbi yardım məntəqələrində yuxu ilə bağlı məhdud müayinələr edilə bilər. Kəskin yuxu apneası olan və riskli işlərdə çalışan xəstələr üçün xüsusi olaraq, nazal CPAP müalicəsi və yuxu apneası əməliyyatının edildiyi xüsusi tibbi məntəqələrdə qiymətləndirmələr aparılır.
• Yuxu apneasının uzaqdan nəzarət olunması, xüsusilə də, CPAP müalicəsinin daimi monitorinqi baxımından ilkin tibbi yardımdan istifadə geniş yayılmışdır.
• Yuxu apneasının olduğuna dair şübhələr varsa, xəstənin işləmə qabiliyyəti daima qiymətləndirilməlidir. Lazım gələrsə, apneaya olan həssaslığını yoxlamaq üçün xəstə xüsusi tibbi məntəqəyə göndərilməlidir. 
• Reabilitasiya yuxu apneası müalicəsinin bir hissəsini təşkil edir. Çəkinin nəzarət altında saxlanılması, içki və siqaretdən yayınmaq və yuxu ritmini düzəltmək üçün həyat tərzində bəzi dəyişikliklər edilməlidir.  Ehtiyac olduğu təqdirdə, xəstələr yuxu apneası olan insanlar üçün qurulmuş  reabilitasiya mərkəzinə göndərilməlidir.

Müvafiq mənbələr

• Cochrane icmalları
• Digər dəlillərin icmalı 
• Klinik təlimatlar
• Ədəbiyyat

Gənc T, Palta M, Dempsey J, Skatrud J, Weber S, Badr S. Orta yaşlı yetkinlərdə yatarkən tənəffüs pozğunluğunun baş verməsi. N Engl J Med 1993 29 aprel; 328 (17): 1230-5. "?> Gənc T, Blustein J, Finn L, Palta M. Əsasən işləyən yetkin şəxslərdə yatarkən tənəffüs pozğunluğunun yaranması və nəqliyyat qəzaları Yuxu 1997 Avqust; 20 (8): 608-13."?> Sahlman J, Pukkila M, Seppä J, Tuomilehto H. Müxtəlif müalicələrdən sonra yüngül obstruktiv yuxu apneasının təkamülü. Larinqoskop 2007 İyun; 117 (6): 1107-11. Buchner NJ, Sanner BM, Borgel J, Rump LC. Yüngül və orta dərəcəli obstruktiv yuxu apneasının aradan qaldırılması üçün həyata keçirilən davamlı müsbət hava yolu təzyiqi müalicəsi ürək-damar sistemi üçün apneanın yaratdığı riski azaldır. Am J Respir Crit Care Med 2007 dekabr 15; 176 (12): 1274-80. Hoekema A, Stegenga B, De Bont LG. Obstruktiv yuxu apnea-hipopnea müalicəsində ağız vasitəsilə istifadə olunan cihazlarının effektivliyi və apnea ilə birgə mövcud olan digər xəstəliklər: sistematik baxış. Crit Rev Oral Biol Med 2004 Jun 4; 15 (3): 137-55. Robinson S, Chia M, Carney AS, Chawla S, Harris P, Esterman A. Yuxarı hava yollarının rekonstruktiv əməliyyatı, böyüklərdə obstruktiv yuxu apneası üçün CPAP müalicəsi nəticəsində əldə olunmuş keyfiyyətli nəticələrin müqayisəsi Otolaringol baş boyun cərrahiyyəsi 2009 avqust; 141 (2): 257-263. Franklin KA, Anttila H, Axelsson S, Gislason T, Maasilta P, Myhre KI, Rehnqvist N. Xoruldama və obstruktiv yuxu apneası ilə əlaqədar edilən əməliyyatların təsiriləri və əks təsirləri - sistematik baxış. Yuxu 2009 Jan 1; 32 (1): 27-36. Farrar J, Ryan J, Oliver E, Gillespie MB. Obstruktiv yuxu apneasının müalicəsi üçün radiotezlik ablasiyası: meta analiz. Larinqoskop 2008 Okt; 118 (10): 1878-83. Bäck LJ, Hytönen ML, Roine RP, Malmivaara AO. Xoruldayan xəstələr üçün yumşaq damağın radiotezlik ablasiyası müalicəsi: effektivliyin və mənfi təsirlərin sistematik şəkildə nəzərdən keçirilməsi. Larinqoskop 2009 İyun; 119 (6): 1241-50. Pahkala R, Seppä J, Ikonen A et al. Faringeal yağ toxumasının obstruktiv yuxu apneası  patogenezinə təsiri. Yuxuda olarkən tənəffüs 2013; ():. Berry RB, Brooks R, Gamaldo CE və digərləri; Yuxu üzrə Amerika Tibbi Akademiyası. Yuxu və onunla əlaqəli vəziyyətlərin qiymətləndirilməsi üçün AASM Təlimatı: Qaydalar, terminologiya və texniki şərtlər. Versiya 2.0. Darien, İllinoys: Yuxu üzrə Amerika Tibbi Akademiyası. 2012. Muraja-Murro A, Eskola K, Kolari T et al. Finlandiyada obstruktiv yuxu apneası olan orta yaşlı kişilərdə ölüm. Yuxuda olarkən tənəffüs 2013; 17 (3): 1047-53. Bachour A, Maasilta P. Davamlı pozitiv nazal hava yolları təzyiq terapiyasında nəfəs ağızdan alınıb verilməlidir. Döş qəfəsi 2004; 126 (4): 1248-54. Kreivi HR, Maasilta P, Bachour A. Qısamüddətli CPAP müayinələrindən sonra əldə edilən nəticəCPAP vasitəsindən 1 il ərzində istifadə ediləcəyini proqnozlaşdırır. Yuxuda olarkən tənəffüs  2013; ():. Kreivi HR, Virkkula P, Lehto J et al. Obstruktiv yuxu apneası sindromu olan xəstələrdə müsbət hava yolları təzyiqi müalicəsindən əvvəl və müalicə müddəti ərzində simptomların ortaya çıxması. Tənəffüs 2010; 80 (6): 488-94. Ingman T, Arte S, Bachour A et al. 96 obstruktiv yuxu apneası xəstəsinin məcburi şəkildə sabitləyicilərdən istifadə edərək müalicə edilməsi proqnozlaşdırılır. Eur J Orthod 2013; 35 (6): 752-7. Fox N, Hirsch-Allen AJ, Goodfellow E et al. Obstruktiv yuxu apneası olan xəstələrdə Telemedisin monitorinq sisteminin müsbət hava yolları təzyiqinə təsiri. Təsadüfi şəkildə edilən sınaq. Yuxu 2012; 35 (4): 477-81. Strollo PJ Jr, Soose RJ, Maurer JT et al. Obstruktiv yuxu apneası üçün yuxarı hava yollarının stimullaşdırılması. N Engl J Med 2014; 370 (2): 139-49.