Xroniki pankreatit

EBM Klinik protokolları

15.05.2017 • Sonuncu dəyişiklik 15.05.2017

PauliPuolakkainen

Əsasları

Xəstəlik ortaya çıxmadan alkoqoldan imtina etmək.
Xroniki pankreatiti residivləşən yuxarı abdominal ağrının, çəki itkisinin və ishalın səbəbi olaraq nəzərdən keçirin.
Xroniki pankreatitdən əziyyət çəkən xəstələrdə diabet xəstəliyini erkən mərhələdə aşkara çıxarın. İnsulində olan xəstələrdə hipoqlikemiyanı induksiya etməmək üçün diqqətli olun.
Xroniki pankreatit, pankreatik xərçəngin artmış riski ilə müşahidə edilir.

Residivləşən kəskin pankreatit xroniki pankreatitin yaranmasına səbəb ola bilər.
90%-ə qədər hallarda alkoqol, səbəb amili hesab edilir.
- Bəzi istisna hallarda pasiyent, xəstəlik başlamazdan əvvəl 10 - 15 ildən çox bir müddət ərzində gündəlik olaraq 150 - 175 q təmiz spirt qəbul edən bir spirtli içki alüdəçisi olur.
Öd daşı xəstəliyi
Metabolik xəstəliklər (hipertriqliseridemiya, hiperparatiroidizm)
İrsi xroniki pankreatit (irsi pankreatik klassifikasiya)
Xroniki pankreatitin autoimmun forması birincili sklerozlaşan xolangit, birincili biliar sirroz və Şeqren sindromu ilə əlaqədar olur.

Yuxarı abdominal nahiyədən başlayıb kürək nahiyəsinə ötürülən ağrı, əksər hallarda ürəkbulanma və qusma ilə müşahidə edilir.
Ağrı, artmış duktal təzyiq və nevrit səbəbilə meydana gəlir.
Təxminən 8 il ərzində xəstələrin 50%-də steatorreya, çəki itkisi və diabet şəklində özünü biruzə verən endokrin və ekzokrin pankreas çatışmazlığı inkişaf edir.

Ağrı həmlələri zamanı plazma / sidikdə amilaza, sidikdə tripsinogen-2, qanda leykositlərin miqdarı və CRZ yüksələ bilər.
Alkalin fosfatazanın və bilirubinin plazmadakı konsentrasiyası biliar obstruksiya zamanı yüksəlmiş olur.
Diabetin aşkarlanması məqsədilə acqarına qanda qlükoza təyin edilməlidir.
Diferensial diaqnostik analiz olaraq CA 19-9 antigeni təyin edilir.
Fekal elastazan-1 təyin edilməsi xroniki pankreatitdən şübhələnildiyi zaman tətbiq edilən ən asan müayinə üsulu hesab edilir.
Ekzokrin pankreatik funksiyanın yoxlanılması məqsədilə həyata keçirilən analizlər üçün nəzər yetirin.
Mədəaltı vəzidə kalsifikasiyanı aşkar etmək və mədəaltı vəzin axacağının vəziyyətini qiymətləndirmək məqsədilə ultrasonoqrafiya həyata keçirilir. KT və maqnit rezonans xolangiopankreatoqrafiya (MRXP) isə sonrakı müayinələr zamanı tətbiq edilir.

Xəstə, spirtli içki qəbulunu dərhal və tamamilə dayandırmalıdır.
Diabetin müalicəsi
- İnsulinin dozası adətən aşağı olmalıdır (hipoqlikemiya asanlıqla inkişaf etməyə meyilli bir haldır).
Ağrının olması və steatorreya hallarında yemək porsiyalarının kiçildilməsi faydalıdır. Pəhriz, lifsiz və yağsız olmalıdır. MCT-yağlar (orta zəncirli triqliseridlər) istifadə edilə bilər. 24 saatlıq nəcisdə yağ > 15 q olduqda ferment əvəzləyicisi təyin edilir. Ferment əvəzlənməsinin ağrı üzərindəki təsiri öz təsdiqini tapmamışdır.
Müvafiq analgeziklər
Xroniki pankreatit zamanı kəskin həmlələr
- Birinci yüngül kəskin pankreatit kimi müalicə edilir, nəzər salın.
- Konservativ müalicə kifayət miqdar rehidratasiyadan ibarət olur.
- Analgeziklər.
Residivləşən şiddətli ağrı və psevdokista kimi ağırlaşmalar xroniki pankreatit zamanı endoskopik və ya cərrahi müalicə üçün göstəriş hesab edilir.

Xroniki pankreatitin diaqnostikası vizualizasiya metodlarının (KT, MRXP, ERXP (endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya), PET (pozitron emission tomoqrafiya), endoskopik ultrasəs müayinə) tətbiqinə əsaslanır.
Şiddətli ağrının təkrarlanan həmlələri
- Xəstəxana şəraitində müalicə: ERXP və stendləmə / Puestovun lateral virsungojejunostomiyası (eng. Puestow's lateral virsungojejunostomy)
Şübhələnilən ağırlaşmalar
- Pankreatik psevdokista
  - Simptomlar: ağrı, bağırsaq obstruksiyası, biliar obstruksiya
  - Müalicə: ERXP və stendləmə / endoskopik və ya operativ psevdokista / pankreatik rezeksiya
- Pankreatik psevdokista / qanayan psevdoanevrizma
  - Müalicə: endovaskulyar spiral və ya cərrahi müalicə
- Pankreatik fistula
  - Müalicə: endoskopik / cərrahi
- İnfeksiyaya yoluxmuş pankreatik psevdokista
  - Müalicə: drenaj və antibiotik
- Biliar obstruksiya
  - Müalicə: ERXP və stendləmə