Mikroskopik kolit

Əsas məqamlar 

• Mikroskopik  kolit  xronik diarreyaya görə kolonoskopiya icra edilən pasientlərin təqribən 10%-da  aşkarlanır. 
• Diaqnozu kolonoskopiya zamanı əldə edilmiş  histoloji biopsiya nümunələrinə əsaslanır.
• Ən çox rast gəlinən yarımtipləri: kollagenoz kolit və limfositik kolit 
• Etiologiya və patogenezi naməlumdur.
• Xoşxassəli xəstəlik olub, müxtəlif klinik gedişata malikdir, medikamentoz müalicə yalnız vacib olduqda.

Epidemiologiyası 

• ildə təqribən,  100 000 şəxsə 10 yeni xəstələnmə hadisəsi.
• Qadınlarda kişilərdən daha çox rast gəlinir.
• 50 yaşdan sonra daha çox təsadüf olunur və yaş artdıqca rastgəlinmə tezliyi  artır, lakin, xəstəlik uşaqlarda da, həmçinin baş verə bilər. 

Simptomları 

• Xronik və qansız diarreya
  • Uzunmüddətli və ya yenidən təzahür etməsi.
• Qarının köpməsi, bağırsaq evakuasiyasının sürətlənməsi,  nəcis saxlamamazlığı. 
• Çəkinin itirilməsi, letargiya.

Diaqnozu 

• Uzunsürən diarreyanın təyini: bax
• Kolonoskopiya 
  •  Endoskopik mənzərəsi çox zaman normal görünüşlüdür. 
  • Əgər diarreya əsas simptom olarsa, toxuma biopsiyası hər zaman götürülməlidir.
• Histoloji müayinə  digər şeylərlə yanaşı selikli qişanın iltihabi dəyişikliklərini və epitelinin degenerasiyasını aşkar edəcəkdir. 
  • Kollagenoz kolit: qalınlaşmış  subepitelial kollagen qatı 
  • Limfositik kolit : intraepitelial  hüceyrələrin, əsasən də limfositlərin  sayının artması. 
  • Bütün yoğun bağırsaq boyu, ən çox da, başlanğıc və orta hissədə əhəmiyyətli dərəcədə, bəzən isə qalça bağırsaqda iltihabi dəyişikliklər.
• Laborator müayinələr  istənilən diarreyalı pasientin əsas müayinələridir; məqaləyə bax: "Böyüklərin uzunmüddətli diarreyası"
  •  Trombosit sayı ilə, qanın ümumi analizi  EÇS,CRZ, natrium, kalium kreatinin 
  • Tiroid-stimullaşdırıcı  hormon (TSH), transqlutaminaza anticisimləri 
  •  Normal yaxud yüksəlmiş fekal kalprotektin
• Qanın ümumi analizi , EÇS,  CRZ, elektrolitlər və kreatinin, qalxanabənzər vəzinin funksional  sınaqları, seliakiya xəstəliyi ilə əlaqəli anticisimlər və fekal kalprotektin

Differensial diaqnostikası 

• Xroniki qanlı olmayan ishalın differensial diaqnostikası  (bax )

Əlaqəli xəstəliklər və preparatlar.

• Pasientlər arasında autoimmun xəstəliklərin rast gəlmə tezliyi yüksəkdir,xüsusilə, seliakiya xəstəliyi   istisna olunmalıdır. 
• Revmatik xəstəliklər, kollagenozlar müxtəlif ağrı sindromları, fibromialgiya 
• Dərmanlarla mümkün əlaqəsi: aspirin, digər QSİƏM-lər  proton nasosu inhibitorları  (PNİ) və ya H₂-reseptorlarının blokatorları; Serotonin Geriyə udulmasının Selektiv İngibitorları SGSİ

Müalicə.

• Simptomatik; müntəzəm dərman müalicəsinə çox zaman ehtiyac olmur.
• Qıcıqlanmış Bağırsaq Sindromu (QBS)  üçün olan pəhriz tövsiyyəsi.
• Xəstəliyin yüngül formalarında dietik lifli qidalar   faydalı ola bilər. 
• Loperamid: müntəzəm qaydada yaxud ehtiyac olduqda, kifayət qədər yüksək dozada.

  Simptomatik preparatlar və müalicə yetərli olmazsa, digər preparatlar.

• Xolestiramin bəzi xəstələrdə hətta, öd turşusu malabsorbsiyası olduqda belə, effektivdir.  : (½–1 paket gündə1–3 dəfə  )
  • Pasient  asimptomatik dövrdə preparatın kəsilməsinə cəhd edə bilər. 
  • Qeyd!  Xolestitramin digər dərmanların sorulmasına təsir edir.
• Qıcıqlanmış Bağırsaq Sindromunun müalicəsində istifadə edilən dərmanlar sınana bilər. 5-ASA preparatları  (mesalazin), məsələn  400x2-3;1 600 mq gündə iki dəfə  və ya sulfasalazin 1-2 q peroral olaraq gündə 2 dəfə. Təqribən pasientlərin  50% -də  effektlidir. Preparatlar asimptomatik fazada dayandırıla bilər. 
• Qlükokortikoidlər (mənfi təsirlərinin nəzərə alın.)
  • Budesonid SIR
    • Tədricən azalan dozalarda təyin olunur.
      • Məsələn, 9 mq  1–2 ay ərzində,  6 mq 1–2 ay ərzində, 3 mq 1–2 ay ərzində
    • Ən yaxşı sübuta yetirilmiş effektivlik, lakin, preparat kəsilən kimi simptomlar yenidən təzahür edir.
  • Budesonid MMS
    • Budesonid yoğun bağırsaqda ifraz olunur.
    •   Xoralı kolitlərdə istifadə edilir.
    • Mikroskopik kolit zamanı istifadəsinin sübutları azdır. 
  • Yuxarıdakı dərmanların  təsirsiz olduğu məlum olduqda, prednizolonla müalicə kursu.   
  •  Kortikosteroid preparatları istifadə edərkən qlükokortikoidlərin yan təsirləri nəzərə alınmalıdır. 
  • Xoralı kolitdə olduğu kimi 5-ASA preparatları 
    • Mesalazin yaxud  sulfasalazin
    •  Pasientlərin  təqribən, 50%-də kömək edəcəkdir.  
    • Asimptomatik fazada  preparatlar kəsilə bilər. 
• Bəzən azatiopirin, metiotreksat vəTNF-alfa ingibitorları
  • Çox ağır simptomlar olduqda, ixtisaslaşmış yardım zamanı  qlükokortikoidlərin davamlı istifadəsinə ehtiyac!
• Dərmanların sərfiyyatı ilə əlaqədar  milli qanunvericilik tətbiq edilir. 

Proqnozu  və müşahidə

• Proqnozu yaxşıdır.
  • Spontan remissiyalar və bir neçə il simptomların olmaması mümkündür. 
• Məsələn, bağırsaq xərçənginin riskini artırması məlum deyil.
  • Endoskopik müşahidiyəyə ehtiyac yoxdur.
• Əgər simptomlar narahatlıq doğurarsa və pasientin təkrari budenosid müalicəsinə ehtiyacı olarsa, mütəxəssis tərəfindən müayinə və müalicə göstərişdir.

Müvafiq mənbələr 

• Digər   Internet  resursları
• Ədəbiyyat

Stewart MJ, Seow CH, Storr MA. Prednisolone and budesonide for short- and long-term treatment of microscopic colitis: systematic review and meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol 2011;9(10):881-90. "?>