Burun tutqunluğu

Ümumi məlumatlar

• Burun tutqunluğu tez-tez rast gəlinən və narahatlığa səbəb olan bir şikayətdir. Ağızla nəfəs almağa, ağız qurulaşmasına və yuxu pozğunluğuna səbəb ola bilər.
• Tutqunluq burunun selikli qişasının allergik və ya allergik olmayan iltihabı, burun ciblərinin və ya yuxarı udlağın infeksiyası və ya xarici burun və ya burun çəpərinin forması ilə tıxanma nəticəsində ola bilər. Burun tutqunluğu bir diaqnoz deyil və səbəbi müəyyən edilməlidir.

Burunun funksiyası

• Burun filtr və regenerator rolunu oynayır. Burunla nəfəs alarkən hava isti, nəmləndirən 2-4 mm diametrli dar kanallardan keçir və filtrdən keçir. 24 saatda təxminən 20 000 litr hava burunla nəfəs alınır.
•  Burun, davamlı olaraq burun ətini mühitə uyğunlaşdırır və udlağa gedən selik ifraz etməklə özünü hava axınının quruducu təsirindən qoruyur.
• Məşq zamanı burun konkusu büzülür (tutqunluq açılır) və süni şəkildə, məsələn, damcıları seyreltərək açıla bilər.
• Tamamilə açılan burun keçidləri əvvəlcə xoş hiss verə bilər, ancaq bu fizioloji hal deyil və selikli qişalara yük olur.
• Qoxu və ləzzətin azalması hissi burun kanallarının yuxarı hissələrinin hava keçidlərində selikli ödemin olduğunu göstərir.
• Burun boşluğunun sol və sağ tərəfi təxminən 3 saatdan bir nəfəs almaq üçün növbə dəyişirlər, bunun sayəsində daha çox tıxanan tərəf hava axınının yaratdığı gərginlikdən qurtarır. Yanal (yan) vəziyyətdə, aşağı tərəf daha çox tıxanmaq üçün tənzimlənir. Yuxu zamanı ağız və burunla nəfəs almaq adi haldır. Baş tərəfinin qaldırılması burun kanalında tıxanıqlığı azaldır.

Müayinə

• Burun boşluğuna, adətən, yalnız burun əti büzüldükdən (tutqunluğun açılması) sonra düzgün baxıla bilər. Yuxarı udlaq kiçik bir güzgü (post rinoskopiya) və ya endoskopla müayinə edilə bilər.
  • Pambıq tamponlar (iplərlə) 4% lidokain həllində isladılır və hər tampona 4 damcı adrenalin (1 mq / ml) əlavə olunur. Tamponlar bir neçə dəqiqəlik burun boşluğuna daxil edilir.
  • Burun boşluğunun tutqunluğunu həmçinin burun ətinin selikli qişalarını adrenalinə (1 mq / ml) batırılmış pambıq uclu çubuqlarla silməklə aradan qaldırıla bilər.
  • Burun tutqunluğunu aça bilən spreylərin istifadəsi də mümkündür. 

İltihab və ya vazomotor rinit

Allergiya

• Əlamətlərinə qaşınma, gözlərin sulanması və asqırmaq daxildir.
• Ən çox rast gəlinən səbəbləri toz və heyvanlardır. 
• Diaqnoz diqqətli xəstəlik tarixçəsinə və allergenə xas olan IgE antigenləri və ya allergik dəri testlərinə əsaslanır. Müxtəlif peşələr səbəbindən yarana biləcək xəstəlik ehtimalı da nəzərə alınmalıdır (məsələn, inək, buğda unu).
• Problemli hallarda xəstə mütəxəssisə müraciət edilməlidir: məsələn, işlə əlaqəli bir allergiya, allergen immunoterapiyası diaqnozu üçün.
• Həmçinin bax.

Eozinofilik allergik olmayan rinit və xroniki sinüsit 

• Əlamətlərinə tutqun burun və udlaqda bəlğəm daxildir.
• Testlərdə xüsusi allergiya görünmür. Astma və ya Aspirinə qarşı həssaslıq ilə əlaqələndirilə bilər.
• Xəstədə tez-tez burun polipləri, paranazal sinuslarda və burun ətlərində selikli ödem və bunun nəticəsində xoş olmayan qoxu hissi müşahidə olunur.
• Müalicə, müvafiq təlimat və izləmə ilə birlikdə uzun topikal glukokortikoidlər kursundan ibarətdir. Beləliklə, burunun ön hissəsindəki selik müalicənin quruducu təsirindən çox əziyyət çəkmir.
  • Polipin çıxarılması və bəzi hallarda daha geniş paranazal sinus əməliyyatı (əsasən naviqator köməyi ilə)

Vazomotor rinit

• Xəstənin ətraf mühitdəki temperatur dəyişikliyinə, qoxu və ya toza kəskin reaksiya verdiyi burundaxili tənzimləmə pozğunluğu. Bu da burun tutqunluğuna və ya burunun axmasına səbəb olur.
• Əlamətlərə şişkin, əsasən mavi rəngə çalan (bənövşəyi) burun əti də daxildir; selikli qişalar sağlam görünür.
• Qoxu hissi yaxşı (hətta "çox yaxşı" ola bilər). Heç bir diaqnostik nəticə olmazsa, qoxu həssaslığı (MCS, birdən çox orqana təsir edən kimyəvi həssaslıq) adlandırılan bir vəziyyətlə əlaqələndirilə bilər.

Qıcıqlandırıcı rinit, xroniki mukozanın qıcıqlanması

• Mümkün səbəblər
  
  • Hava çirkləri, məsələn metal hissəcikləri olan sənaye tozu
  • Topikal qlükokortikoidin həddindən artıq yüksək baxım dozası səbəbindən, burunun ön hissəsindəki seliyin quruluğu, burun qanaması və hətta septal perforasiya kimi ağırlaşmalar
  • Septal perforasiya nəticəsində yaranan selik quruması və qabıqlanması, əsasən, qanlı qabıqlarla.
  • Siqaret çəkmək
  • Dekonjestantların davamlı istifadəsi
  • Əməliyyat nəticəsində yaranmış çox geniş burun boşluqları (boş burun deyilir)
  • Bütün bədənə təsir edən xəstəliklər, bədən suyunun azalması
  • Radioterapiyadan sonra xəstəlik qalıntısı 
• Hava çirkləri, məsələn metal hissəcikləri olan sənaye tozu daxildir. Quruma səbəbilə septal perforasiyaya və mukozal membranlarda yara əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər."?>

İnfeksiyalar

Xroniki sinusit

• Əlamətlər arasında udlaqda iltihablı irin və ya buruna üfürdükdə, təsirlənmiş sinus bölgəsində təzyiq və ya ağrı hissi və xoşagəlməz qoxu hissi var.
• Diaqnoz radioloji görüntüyə əsaslanır (rentgen ışınları və ya KT müayinəsi).
• Birtərəfli xroniki sinüzitdə müəyyən bir etiologiyaya (məsələn, diş mənşəli) diqqət yetirilməlidir.
• Həmçinin bax .

Xroniki burunun selikli qişa iltihabı və ya Faringit

• Əlamətlərə burun ətləri və ya burun-udlaqda qızartı, qaşınmış və ya qabıqlı selikli qişa ehtimalı da daxildir.
• Mümkün səbəblər
  • Təmiz olmayan irriqasiya mayesinin səbəb olduğu mukozit (məsələn, qalın bağırsaqda infeksiyaya səbə olan bakteriya); burun çəpəri və ətində sarımtıl boşalmış laxtalanma (bakterial biofilm)
  • həddindən artıq siqaret çəkməklə bağlı sistemli xəstəlik, əməliyyatdan sonra çox geniş burun boşluğunun quruması, ” boş burun sindromu” dekonjestant spreylərin uzunmüddətli istifadəsi "?>
    
  • Vegener granülomatozu
  • Radioterapiyadan sonra xəstəlik qalıntısı "?>
  • Atrofik rinit / ozaena (törədici mikrob Klebsiella ozaenae)
  • Burun-udlqada irinli limfa toxuması və ya adenoidlər
  lokal kortikosteroidin çox böyük baxım dozası "?" 
• Zərdab antineytrofil sitoplazmik antibodilərin varlığı müəyyənləşdirilməlidir və Vegener granülomatozunun şübhəli hallarında selikli qişa biopsiyası götürülür və burun boşalmasının bakterial əkimi ozena və selikli qişa iltihabında göstərilir. İrinli nazofaringial toxumadan bakterial mikrobioqram və ya biopsiya götürülə bilər və ya yoluxmuş adenoid çıxarıla bilər (patoloji müayinə üçün göndərilir). 
• Yerli müalicə, steril duzlu sprey ilə təmizlənmədən və antimikrob məlhəmin sürülməsi və ya buruna / nazofarenksə tərkibində həm qlükokortikoid həm də antimikrob burun damlalarının tətbiq edilməsindən ibarətdir.
• Meylli amillərin mümkün qədər aradan qaldırılması. Steril duzlu məhlul, antibiotik məlhəmi və ya yerli müalicə kimi damcılarla antiseptik təmizləmə"?>

Vestibulyar dərinin iltihabı

• Burun içərisindəki dəridə aşkar bir ağrılı xora/yara, bakterial infeksiya
• Müalicə, hər hansı toxumadakı pataloji dəyişikliyi müəyyən etmək üçün tüklərin kəsilməsindən ibarətdir, xəstədən həmin nahiyəyə toxunmaması istənilir, antimikrob (/ kortikosteroid) krem; lazım gələrsə, biopsiya.
  

Mexaniki okklyuziya

• Digər tərəfdən, nazofaringial müayinə edilməlidir. Birtərəfli tıxanıqlığın səbəbi həmişə müəyyən edilməlidir.

Burun çəpəri əyriliyi

• Ən obstruktiv əyriliklər, adətən, septumun ön üçdə birində meydana gəlir; xarici burunun anormal yerləşməsi də ola bilər. Əyrilik travmanın nəticəsi ola bilər və ya insan böyüdükcə inkişaf edə bilər.
• Burun dekonjestiyadan əvvəl və sonra müayinə olunur: çəpər yan divarla təmasdadırmı? Akustik rinometriya və ya rinomanometriya, əməliyyatın planlaşdırılmasına kömək etmək məqsədilə burun hava axını ölçmək üçün istifadə olunur.
• Çəpər əməliyyatı bir günlük adi əməliyyatdır.

Böyümüş adenoidlər

• Uşaqlarda (və yeniyetmələrdə) burun tıxanıqlığının və ağızla nəfəs almanın əsas səbəbi
• Ağızla nəfəs alan bir uşaq bir qulaq mütəxəssisinə müraciət edilməlidir.
• Ağızla nəfəs alan uşaq qulaq mütəxəssisinə göstəilməlidir.
• Lazım olarsa, adenoidlər güzgü müayinəsi (posterior rinoskopiya) və ya burun endoskopiyası ilə görüntülənə bilər.
• Adenoid əməliyyatı ümumi anesteziya altında həyata keçirilən sadə, bir günlük əməliyyatdır.

Burun polipləri

• Burun ətlərinə yayılan selikli ödem səbəbilə yaranan selikli qişaların şişməsi.
• Onlar ümumiyyətlə etmoid hüceyrələrdə və ya onların əhatəsində yaranırlar.
• Əlamətləri arasında tıxanmış, tutqun burun, xoşagəlmə qoxu hissi və udlaq bəlğəmi var.
• Dekonjestondan sonra ön rinoskopiya diaqnostik araşdırmadır; lazım olarsa burun endoskopiyası.
• Xüsusilə poliplər birtərəfli olduqda biopsiya edilməlidir (tərs papilloma və ya başqa bir şiş polipə bənzəyə bilər).
• Samter triadası hallarında (burun polipləri, astma, aspirinə qarşı həssaslıq), vəziyyətin xüsusilə təkrarlanma ehtimalı var.
• Eozinofilik qeyri-allergik rinit kimi müalicə olunur (yuxarıya bax).
• Həmçinin bax .

Burun qapaqcığı və ya vestibulyar çatışmazlıq

• Burunun qığırdaq tonozu və ya burun boşluğu nəfəs alma zamanı büzüşür.
• Diaqnoz: rinologiyanı yaxşı bilən mütəxəssis tərəfindən müayinə. Burun bandı (Breathe Right^®, 3M^®) və burun dilatorları (Nozovent^®) faydalıdır. 
• Müalicə cərrahi əməliyyatdan ibarətdir. Cərrahiyyə rinoloji ekspertiza tələb edir.

Burun və ya nazofaringial şiş

• Əlamətləri arasında birtərəfli tıxanıqlıq, bəzən qanlı irin, bəzən də infeksiyaya və yanağın şişməsinə işarədir.
• Xoşxassəli (məsələn, tərs papilloma, yuvenil angiofibroma) və ya bədxassəli (məsələn, estezioneyroblastoma, adenokarsinoma, limfoma və ya nazofarenksin karsinomu) ola bilər.

Burunda yad cisim

• Birtərəfli tıxanıqlıq, pis qoxulu irin
• Xüsusilə uşaqlarda və əqli qüsurlu insanlarda nəzərə alınmalıdır.
• Həmçinin bax .