Diabetik ketoasidoz

Ümumi müddəalar 

• Çox vaxt anlaşılmayan simptomlar olan xəstələrdə plazma/qanda qlükozanın miqdarını ölçmək
• Plazmada qlükozanın artması səbəbi ilə müalicəyə ehtiyacı olan kəskin xəstəlikləri yoxlamaq .
• Ketoasidoz həmişə xəstəxana şəraitində müalicə olunmalıdır. Hiperqlikemiya , nonketotik xəstəliklər müşahidə üçün xəstəxanaya yerləşdirilməsinə icazə verilmir; aşağıdakılardan əmin olmaq lazımdır
  • xəstəyə insulin və maye verilir 
  • plazma qlükozası azalmağa başlayır
  • əgər xəstə özünü daha pis hiss edirsə, dərhal yardım ala bilər.
• Ketoasidozun səbəbi çox vaxt gizli əlamətlər və xəstənin verdiyi bilgilərlərlə araşdırılmalıdır
• Ketoasidozun ən çox rast gəlinən səbəbləri 
• Diabetik ketoasidoza aşağıdakılarla əlaqədar olaraq , insulun çatışmazlığı səbəb ola bilər.
  • diabetin erkən əlamətləri
  • hər hansı səbəbdən insulinin kəsilməsi
  • kəskin infeksiya 
  • miokard infarktı kimi (qəfil) ciddi xəstəlik   
  • insulin pompasının nasazlığı. Əgər pompa yaxşı işləmirsə və dərhal alternativ üsullardan istifadə edilmirsə, xəstə ketotik ola bilər , çünki pompada istifadə olunan insulin cəld təsir edir və dərialtı toxumada qalmır."?> 
• Pompa insulin terapiyası alan xəstələrdə insulin pompasının funksiyası pozulduqda , alternativ insulin müalicə üsullarından dərhal istifadə edilməzsə , dərialtı toxumada insulin olmur , belə  olan halda ketoasidoz bir neçə saat ərzində yarana bilər .

Simptomlar və tapıntılar 

• Susuzluq 
• Diurez
• Mədə bulanması
• Mədə ağrısı 
• Döş qəfəsində ağrılar 
• Taxikardia 
• Çəki azalması (çox az rast gəlinən)
• Hərarət (infeksiya)
• Yaddaşın zəifləməsi
• Yüksək hiperventilyasiya (Kussmaul tənəffüzü) 
• Tənəffüz zamanı aseton dad hissiyyatı

Laborator tapıntılar

• Plazma qlükoza norması >15mmol/l . QEYD: Hamilə və ya sağlamlığı zəif olan xəstələrdə qlükoza səviyyəsinin aşağı düşməsi müşahidə edilən hallarda artıq ketoasidoz şübhəsi yaradır .
• Qanda keton hissəciklər müəyyən qədər artır ( təcili yoxlamaqla  müəyyənetmək mümükündür) . Sidik keton hissəciklərinin müəyyən edilməsi artıq məsləhət görülmür .
• Keton hissəciklərinin müəyyən edilməsi üçün sidik test çubuğu yeterlidir. QEYD: karbohidratların lazımi qədər qəbul edilməməsi analizlərdə (+) müsbət cavab alınmasına gətirib çıxarır ;beləliklə zəif pozitiv sidik testi ketoasidozun diaqnozu üçün kifayət etmir. Artmış keton hissəcikləri "?>  
• Qan qazı analizində metabolik asidoz (Astrup) . QEYD: Kompensasiya edilmiş asidozda pH normaldır, ancaq BE < - 2.5 

DİFERENSİAL DİAQNOZ

• Hipoqlikemiya
• Hiperqlikemik hiperosmolar sindrom
• Laktik asidoz
• Uremik koma
• İntoksikasiya, travma, serebral sirkulyasiya xəstəlikləri, kardioloji səbəblər
• Alkaqoliklərdə hiperqlikemiyasız ketoasidoz ( alkoqol qəbulunun dayandırlmasından sonra) 

MÜAYİNƏ VƏ MÜALİCƏ

İnfeksiya yerinin müəyyən edilməsi üçün keçirilən kliniki yoxlamalar

• Ağ ciyərlərin auskultasiyası
• Dəri, xüsusən ayaq barmaqları və qıçlarda ( erysipel - qızıl yel)

Laborator müayinələr

• Plasma qlükoza 
• Plazmada sodium və potassium 
• Sidik ifrazı və yaranması testləri
• Infeksiya əlamətləri varsa, RPT ( Reaktiv Protein Testləri) və leykositlər 
• Əgər varsa , turşu baza balansı 
• Plazma kreatinin
• Plazma ionlaşdırılmış kalsium, magnezium, fosfor
• Lazım olduqda elektrokardioqramma və troponin
• Döş qəfəsinin rentgen müayinəsi

MƏHLULLARLA MÜALİCƏ

• İzotonik  (0.9%) NaCl və ya Ringer məhlulu verin. Əgər xəstədə hipernatremiyaya rast gəlinərsə, (plazma sodium > 155 mmol/l), a 0.45% NaCl məhlulu verilməlidir 
• ilk 30 -60  dəqiqə ərzində 1000 ml 
• 5 %-li qlükoza məhlulu ilə daVam etdikdən sonra qanda qlükoza <12 mmol/l olana qədər təxminən 500 ml/saat ( dehidratlaşmanın ciddiliyindən asılı olaraq  4- 14 ml/kq/saat )
• Yaşlı və ürək xəstəlikləri olan xəstələrdə dozaların təyin edilməsi diqqətlə aparılmalı və xəstənin vəziyyətinə uyğun doza seçilməlidir ki, xəstə də müəyyən edilmiş dozanın 50%- nə cavab verməlidir. Qanda qlükoza &lt olana qədər 30&#x2013;60 dəq 0.9 %-li NaCl  500 ml /saat ərzində 0.9 %-li NaCl 1000 ml ; 5%-li qlükoza 15 mmol/500 ml, dehidratlaşma tənzimlənənə qədər "?>

İnsulinlə Müalicə 

• Tez təsir göstərən insulin venadaxili infuziya kimi yeridilir,əzələ daxilinə yeridildikdə isə 1 saat ərzində sovrulur (dərialtı sovrulmanın effektivliyi qeyri - müəyyəndir) 
• İlkin olaraq venadaxili infuziya istifadə olunur (insulinin yarılama müddəti  qısa olduğu üçün şırnaqla olmaz) 
  • İlkin doza 0.1 vahid/kq
  • 0.1 vahid/kq/saat venadaxili infuziya ilə davam etmək
  • Lazım olarsa, infuziya ölçüsü təyin edilə bilər , bununla da plazma qlükoza konsentrasiyası 2mmol/l/saat  qədər azalır 
  • İnsulin aşağıdakı kimi yönləndirilə bilər:
    • İnfuziya pompasında insulin məhlulu : 49.5 ml 0.9 % NaCl + 50 vahid (0.5 ml) 1 vahid/ 1ml insulin konsentrasiyası ilə nəticələnən teztəsirli  insulin
    • İnsulin nizamlayıcıda insulin məhlulu : 1vahid/ml (1 ml=20 gtt) insulin konsentrasiyasında meydana gələn   99 ml 0.9 % NaCl + 100 vahid (1 ml) teztəsirli insulin 
• Əgər venadaxili infuziya mümkün deyilsə insulin əzələ daxilinə yeridilir 
  • Başlanğıc doza  10–20 vahid
  • Hər saat 0.1 vahid/kq 
• Bir saatdan bir plazma qlükozanın izlənilməsi 

Asidozun müalicəsi 

• Asidoz adətən insulin və məhlul terapiyası ilə bərpa edilir. Bikarbonatla kəskin asidozun müalicəsi (pH < 7.0) dozalanmanın yoxlanılması və turşu balansının izlənilməsinin nəticələrinin müşahidə edilməsini tələb edir (Astrup).

Potassium azalmasının müalicəsi və qarşısının alınması 

• Plazma potassium < 3.3 mmol/l ;  15 mmol/30 dəq potassium əvəzləyicini infuziyaya əlavə etməklə verin 
• Plazma potassium 3.3–5.1 mmol/l: 20–30 mmol/l  potassiumu infuziyaya əlavə edin 
• Plazma potassium > 5.1 mmol/l: potassium əvəzləyicisi olmaz  İlk 1 saat ərzində duz məhlulu əlavə edilmiş 20 mmol potassium xlorid &lt; 3 mmol/l olur,  KCl  35 mmol/h 3&#x2013 qədər artır ;4 mmol/l, KCl  25 mmol/h 4&#x2013;5 mmol/l qədər artır , KCl  20 mmol/h &gt; 5 mmol/l qədər azalır, potassium verməyin  "?>
• Elekteolit konsentrasiyası hər 1- 2 saat müşahidə edilir 
• Diqqət: Aritmiya riski olan xəstələrdə potassium sadə konsentrat kimi yeridilməməlidir. 
• Potassium əvəzləyicisinin  1-3 q/gün qəbulunun davam edilməsi infuziyanın dayandırlmasından sonra bir neçə gün ərzində oral qəbulu  lazım olur 

• A