Katarakta

Əsas məqamlar

• Katarakta (mirvari suyu) göz büllurunun bulanması ilə əlaqədar görmənin zəifləməsi ilə xarakterizə edilir.
• Ümumi praktika həkimi katarakta simptomlarını ayırd etməli, görmə itiliyini yoxlamalı və katarakta şübhəsi yarandıqda, sonrakı müayinələr üçün pasiyenti oftalmoloqa yönləndirməlidir. Göndərişdə pasiyentin ümumi vəziyyəti, xroniki xəstəlikləri və qəbul etdiyi dərman preparatları ilə bağlı məlumatlar əksini tapmalıdır.
• Görmənin zəifləməsi ciddi mənfi təsirlərə gətirə biləcəyi halda, katarakta cərrahi yolla müalicə edilməlidir. Cərrahi əməliyyatın gərəkliliyi həmişə fərdi dəyərləndirilir.

Risk amilləri

• Kataraktanın inkişafı üçün zəmin təşkil edən risk amillərinə aiddir
  • yaşlılıq dönəmi
  • şəkərli diabet
  • bədən kütləsi indeksinin yuxarı olması, aşırı alkoqol qəbulu, siqaret çəkmə
  • qlükokortikoidlər (sistem və ya inhalyasiya olunan preparatlar, həmçinin yerli istifadə edilən göz damcıları; risk fərdidir və dozadan-asılı deyil)
  • gözün kimyəvi və ya fiziki zədələnmələri, oftalmoloji cərrahi əməliyyatlar, şüalanmanın təsiri (günəş şüaları, ionlaşdırıcı radiasiya)
  • infeksiyalar (məs., xroniki üveit).

Simptomlar

• Görmənin tədricən zəifləyərək, eynəklə korreksiya edilə bilməməsi
  • Katarakta çox zaman ikitərəflidir.
• Gözün büllurunun sındırma qüvvəsinin dəyişməsi
• Parlaq işığa həssaslığın artması
• Kontrast həssaslığının zəifləməsi
• Monokulyar ikigörmə
• Rənglərə həssaslığın dəyişməsi

Müayinələr

• Məsafədən görmə itiliyi həm eynəksiz, həm də pasiyentin gündəlik istifadə etdiyi uzağı görmə üçün eynək ilə təyin olunur.
• Qələm-fənərlə müayinədə bəbək solğun, bozumtul və ya yaşımtıl-qəhvəyi ola bilər (şəkillər   ).
• Bəbək işığa reaksiya verir.
• Oftalmoskopiyada çəhrayı refleks tutqundur, alınmır və ya kölgəlidir (şəkil  ).
• Göz dibi zəif vizualizasiya olunur və ya heç görünmür.
• Gözdaxili təzyiq normadadır (bununla yanaşı, yetişmiş, şişkinləşən katarakta, gözdaxili təzyiqin kəskin artmasına səbəb ola bilər.)

Müalicəyə ehtiyacın dəyərləndirilməsi

• Cərrahi müalicə üçün göstərişlər fərdi olaraq nəzərdən keçirilir.
• Səhiyyə orqanları kataraktanın planlı cərrahi əməliyyatı üçün meyarlar təyin edə bilər. Cərrahi əməliyyat üçün göstərişlər nəzərdən keçirilən zaman, misal olaraq, aşağıdakı qaydalar tətbiq edilə bilər:
  • daha yaxşı görən gözdə  eynəklə ən yaxşı korreksiya vasitəsilə görmə itiliyi 0.5 və ya daha zəifdir
  • daha yaxşı görən gözdə görmə itiliyi 0.5-dən yuxarıdırsa, zəif görən göz cərrahi əməliyyatın göstəriş olması üçün 0.3 və ya daha aşağı  (eynəklə ən yaxşı korreksiya vasitəsilə) görmə itiliyinə malik olmalıdır .
• Bununla birlikdə, daha sərbəst meyarlar tətbiq edilə və  cərrahi əməliyyat aşağıdakı hallarda göstəriş sayıla bilər
  • arxa subkapsulyar katarakta gündəlik yaşam aktivliyinə əhəmiyyətli dərəcədə mənfi təsir göstərir
  • birinci gözün cərrahi əməliyyatından sonra, pasiyentdə gözlərin refraksiyası arasında əhəmiyyətli fərq ilə anizometropiya (2 dioptriyadan yuxarı) qeyd olunur
  • katarakta gözün başqa bir xəstəliyinin gedişinə nəzarət edilməsinə maneə törədir (məs., diabetik retinopatiya və ya qlaukoma).
• Bununla bərabər, meyarlar uyğun olsa belə, cərrahi əməliyyat aşağıdakı hallarda aparılmamalıdır
  • pasiyent ondan imtina edir
  • eynək və ya yardımçı cihazlar pasiyentin ehtiyacları üçün yetərlidir və ya
  • pasiyentin yanaşı xəstəliklərini və həyat keyfiyyətinə təsir edən digər amilləri nəzərə alaraq, əməliyyatın ona fayda gətirəcəyi gözlənilmir.
• Aşağıdakı vəziyyətlərdə oftalmoloqun qəbulu üçün təxirəsalınmaz göndəriş verilir:
  • pasiyent yalnız əlin hərəkətlərini və ya işığı görə bilir
  • bəbək açıq boz rəngdədir (şəkil  )
  • ön kamera, digər gözlə müqayisədə dayazdır, və ya gözdaxili təzyiq əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmişdir (> 30 mm c.s.).
• Digər hallarda adi göndəriş verilir. Pasiyentin ümumi vəziyyəti, uzun-sürən xəstəlikləri və qəbul etdiyi dərman preparatları haqda məlumat göndərişdə qeydə alınır. Həmçinin, pasiyentin cərrahi əməliyyat edilməsinə istəyinin olub-olmadığını əvvəlcədən öyrənmək olar.
• Pasiyentin gündəlik aktivliklərin öhdəsindən gəlməsi, görmə itiliyinin zəifliyi səbəbindən, artıq mütəxəssis müayinəsi üçün gözləmə vərəqində ikən əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdikdə, ehtiyac olduqda həkim-mütəxəssis qəbuluna düşmə prosesi sürətləndirilməlidir.

Müalicə

• Bulanmış büllur yerli anesteziya altında bir-günlük cərrahiyyə əməliyyatı prosedurunda süni linza ilə əvəz edilə bilər .
• Pasiyent arxası üstə uzana bildiyi halda (məs., ciddi təngnəfəslik olmadan), operabeldir.
• Başın tremoru və ya narahatlıq ümumi anesteziya üçün göstəriş ola bilər.

Cərrahi əməliyyatdan sonra

• Əməliyyat sonrası baxım üçün müvafiq dəstək digər formada təşkil edilməmişsə, bu vəzifəni tibbi xidmətin birincili həlqəsi üzərinə götürməlidir.
• Yerli müalicə adətən 2-4 postoperativ həftə ərzində gündə 4-5 dəfə istifadə edilən geniş-spektrli antimikrob göz damcılarından ibarətdir. Yerli qlükokortikoid damcıları gözdaxili iltihab və gözün qıcıqlanmasını azaltmaq üçün 4 həftə müddətində tövsiyə edilir. Yerli QSİƏP göz damcılarının istifadəsi, postoperativ sistoid makulyar ödemi azalda bilər.
  • Göz damcılarının yeridilməsi, apteklərdən əldə edilə bilən göz damcılarının salınması üçün cihaz vasitəsilə asanlaşdırıla bilər.
• Əməliyyatdan öncə pasiyent gözdaxili təzyiqin aşağı salınması üçün dərman preparatından istifadə edirdisə, adətən bu kontrol müayinəyə qədər davam etdirilir ki, o zaman dərman preparatına ehtiyac olub-olmadığı yenidən dəyərləndirilir.
• Yad cisim hissi narahat etdiyi halda (tikişlərlə əlaqədar meydana çıxan; hal-hazırda tikişlər nadir istifadə olunur), pasiyenti oftalmoloqa yönləndirin.
• Görmə itiliyi sürətlə azaldığı halda və ya pasiyent gözdə ağrı hiss etdikdə (pasiyentdə endoftalmit və ya yüksək gözdaxili təzyiq ola bilər), o dərhal xəstəxanaya yönləndirilməlidir.
• Əməliyyatdan sonrakı dövrdə oftalmoloq tərəfindən kontrol müayinənin aparılması tibbi baxımdan özünü doğruldur, çünki ağırlaşmaların yaranması ayrı-ayrı pasiyentlərdə öncədən təxmin edilə bilmir. Kontrol müayinə cərrahi əməliyyatdan təxminən bir ay sonra, postoperativ ağırlaşmaların istisna edilməsi məqsədilə həyata keçirilir. Müayinəyə cərrahi çapıqlara, buynuz qişaya, ön kameraya, gözdaxili linzaya və göz dibinə baxış keçirilməsi, həmçinin gözdaxili təzyiqin ölçülməsi aiddir.
• Adətən katarakta əməliyyatı ilə gözün sındırma qabiliyyəti dəyişir və bu da eynəyə olan ehtiyaca, həmçinin eynəyin optik gücünə təsir edə bilər. Postoperativ dövrdə eynək təyinatının təxminən bir ay sonra verilməsi tövsiyə edilir.
• Katarakta əməliyyatından bir neçə aylar və ya illər sonra görmə itiliyinin ağrısız tədricən zəifləməsi, adətən linza kapsulunun ikincili bulanması nəticəsində olur . Çəhrayı refleks bulanıq görünür. Bu durum ambulator şəraitdə, linza kapsulunda YAG lazer vasitəsilə dəlik açılması ilə müalicə edilir.

Müvafiq resurslar

• Koxreyn icmalları