Psoriaz

Əsas maddələr (müddəalar)

• Skandinaviyada və Qərbi Avropada yaşlı əhalidə psoriazın qarşısının alınması 2%-dir "?>.  O gənc uşaqlarda nadir hallarda olur (şəkil ).
  • Başlanğıcın iki pik nöqtəsi var və onların hər ikisi müxtəlif genetik (irsi) mənbəyə malikdir. 
    • Erkən başlayan psoriaz 40 yaşdan əvvəl artır, irsidir və orta hesabla gecikməyə başlayan növə nisbətən daha ciddidir"?>.
  • Erkən başlayan psoriaza, xüsusilə gözyaşardıcı psoriaza səbəb olan amil tez-tez streptokok (iltihab törədən bakteriya) infeksiyadır, buna baxmayaraq, gecikməyə başlayan psoriaz yüksək səviyyədə streslə dolu və ya gərgin həyat hadisələrinin qarşısını almaqla əlaqələndirilir"?>.
  • Piylənmə, siqaret çəkmə və həddindən çox alkoqol qəbulu məlum olan risk meyarlarıdır.
• Psoriaz həyat keyfiyyətinə və xəstənin imajına (görünüşünə)  əks təsir göstərə bilən kroniki, çirkinləşdirici (fiziki nöqsan) rüsvayedici xəstəlikdir"?>. O mühüm olan qorxu və ya narahatlıq və depressiya ilə əlaqələndirilə bilər"?>.
• Psoriaz nümunə üçün piylənmənin artması riski, diabet xəstəliyi və dislipidemia, eləcə də, hipertansiyon və ürək-damar sistemi xəstəlikləri ilə əlaqədardır"?>. Bunlar tez-tez diaqnoz qoyulmadan və ya dəqiq müalicə olmadan gedirlər"?>.
• Xəstələrin əhəmiyyətli şəkildə bölgüsü illər ərzində psoriatik artriti artıracaqdır, erkən diaqnoz qoyulması və müalicə daima oynağın zədələnmə riskini azalda bilər.

Kliniki göstəricilər

• Psoriaz (sədəf xəstəliyi) diaqnozunun qoyulması kliniki şəkilə əsaslanır.
  • Xüsusi hallarda biopsiya nümunəsi  faydalı ola bilər. Nümunəni 4-6 mm dermatomdan (dəri üçün biopsiya iynəsi) istifadə etməklə müalicəni edilməyən trombositin ortasından götürmək lazımdır.
• Trombasit psoriazı (pullu psoriaz, adi psoriaz: şəkil) ən geniş yayılan növdür (bütün hallarda təxminən 90%). Xarakteristik trombositlər simptomatikdir və dirsəklərdə (şəkillər), dizlərdə (şəkillər), ayaqlarda kürəyin aşağı hissəsində (şəkil) və baş dərisində (şəkillər) simmetrik şəkildə yayılır.
  • Trombositlər qəti surətdə məhdudlaşdırılan qırmızı və diametri 0.5 sm-dən (şəkillər) aşağı olmayan sıxlaşan ləkələrdir. Trombositlər müalicəyə əsasən xüsusi və fərqli baş dərisinin sıx parlaq olan qatı ilə örtülür.
    • Xalların yumşaq şəkildə kəsilib götürülməsi qanayan nöqtələrdə kiçik kapilyarı aşkar etməyə verir (Auspitz imza; şəkil ).
    • Trombosit psoriazı daha çox böyük trombosit psoriazına (trombositlər 3 sm-dən çoxdur, şəkil) və kiçik trombosit psoriazına (trombositlər 3 sm-dən azdır, şəkil) bölünür. 
  • Trombositlər tətbiq edilən dəri səthinə, döş qəfəsinin altına yerləşdirilən zaman göbəyə (şəkil), qasığa (şəkil), anal çata (şəkil), qoltuqaltı çuxura (şəkil) -ləkəyə nadir halda rast gəlinir (elastiki psoriaz, əks psoriaz). 
• Gözyaşardıcı psoriaz geniş şəkildə yayılan dəri səpkisidir (şəkil): tipik olaraq streptokokal tonzilitdən (badamcıqların iltihabı) sonra gənc adamlarda səciyyəvi olur. Patoloji vəziyyət adətən yenidən yox olur (çəkilir), ancaq o daha sonra kiçik ayrı ləkələr şəklində yenidən qızarmağa başlayır.
• Psoriazın irinli formaları daha nadir hallarda olur. Bunlara akral psoriaz (şəkillər), palmar-plantar və ümumiləşdirilən psoriaz (şəkil) və bütöv dərini özünə daxil edən (şəkillər) eritrodermik psoriaz daxildir. 
• Dırnaq dəyişiklikləri, o cümlədən çopur yeri və ya ləkə (şəkil) , yağlı ləkələr (şəkillər ), periferik onikoliz (şəkil), dırnaqaltı hiperkeratoza (şəkil) və dırnaq üçün metallik lövhənin kövrəkliyi tez-tez differensial diaqnozda faydalı olur. Onlara ən çox psoriatik artritdə rast gəlinir. 

Differensial Diaqnoz

Baş dərisi

• Seboreik dermatit (şəkil) lopalar nazik, "daha yağlı"-dır və patoloji vəziyyət müalicəyə daha yaxşı cavab verir. Tez-tez əlavə məlumat təklif edən digər dəri sahələri olmadan psoriazdan seboreik dermatiti seçib fərqləndirmək çətin olur. 
• Qərb əhalisində baş dərisinin göbələk infeksiyasına nadir hallarda rast gəlinir. O ən çox uşaqlara təsir göstərir. Bu diaqnoz neqativ göbələk törəməsi vasitəsilə təcrid edilə bilər.
• Boyun dermatiti (dəmirovun boyun arxasındakı birtərəfli posterioru) nazik baş dərisi ilə örtülən, təcrid edilən, qaşınan ləkə ilə xarakterizə edilir. 

Birləşdirilən dəri səthinin əyilmələri

• Seboreik dermatit (şəkil ) əyilən psoriaza oxşaya bilər. Digər dəri sahələrini yoxlayın. Bu iki vəziyyət arasında olan fərqi həmişə ayırd etmək lazım olmur, çünki müalicə eynidir.
• Göbələk infeksiyası (dəmirova baxın) psoriaza oxşaya bilər; buna baxmayaraq, o adətən mərkəzdə sağalır və xüsusi şəkildə uzanır. Pozitiv (müsbət) göbələk törəməsi diaqnostikdir. 
• Əyilən sahələrdə Kandidoz psoriaz vasitəsilə təsir göstərilən yaş qruplarında (nümunə üçün gənc və ya orta yaşlı xəstələr) tez-tez rast gəlinir. O eritmanın rütübətli ərazisi və "müşayiət olunan xəstəlik"  ilə kənar edilmiş islanma dərmanı kimi mövcud olur. Kandidoz diaqnozu törəmə ilə təsdiq edilə bilər.
• Eritrazma ən çox qoltuqda və ya xaçın qabırğasında tapılan kiçik simptomlu qəhvəyi ləkəli sahədir. O normal dəri florasında çox sürətlə böyüyən difteroid vasitəsilə yaranır.  Bu sahələr uzundalğalı ultrabənövşəyi şüa altında (meşə işığı) mərcani çəhrayı rənglə işıqlanır. 

Ovuclar,ayaq pəncələri

• Şəkillər və
• Ovucların hiperkeratotik ekzemasını və palmar-plantar pustulozu (şəkillər) psoriazdan ayırd etmək çətin ola bilər. Bütün dərini yoxlayın. 
• Göbələk infeksiyası adətən birtərəfli olur və birbaşa şəkildə mikroskop vasitəsilə yüksək keyfiyyətli nümunə götürməklə asan şəkildə mikroskop vasitəsilə yüksək keyfiyyətli nümunə götürməklə asan şəkildə diaqnoz qoyulur. 

Müalicə

• Müalicə simptomları və xəstənin həyat keyfiyyətini aşağı salan hər hansı xəstəlik-törədən travmanı azaltmağa nail olmalıdır.
• • Çox məhdudlaşdırıcı sahəyə təsir göstərən psoriazı müalicə etmək lazım olmur və xəstəni bezdirmir. 
  • Ümumi olaraq simptomsuz vəziyyətə cari müalicə dəyişiklikləri ilə nadir hallarda nail olunur."?>
    • Psoriaz narahatlıq və ya depressiya, eləcə də daha çox idarəetmə tələb edən digər birləşmiş xəstəlik ilə əlaqədar ola bilər.  
  • Cari müallicəyə əməl etmə təcrübələri cədvəldə qeyd edilir. Müalicələr yerli müalicə, işıq terapiyası və sistematik müalicəyə bölünür və onlar sağlamlığın qorunmasının müxtəlif səviyyələri ilə təmin olunurlar. 
  • Müalicə seçimi aşağıdakılardan asılıdır (şəkil )
    • psoriazın alt növü və onun xəstənin həyatına olan təsiri 
    • lezyonların uzunluq ölçüsü, sərtliyi və yerləşməsi
    • müalicə dəyişikliklərinin uyğunluğu, həyata keçirilə bilməsi və qiyməti
    • xəstənin yaşı və həyat vəziyyəti, eləcə də, erkən müalicəyə cavab vermə və yoluxucu xəstəliklər mümkün olan mövcudluğu
  • Psoriaz xroniki vəziyyətdir və ağır müalicə mərhələsinə əlavə olaraq uzunmüddətli müalicə planı hesaba alınmalıdır.
  • Xəstəlikləri və psoriazla əlaqədar olan riskləri (nümunə üçün, metobolik sindrom və birləşmiş pozulmalar), eləcə də psoriaza təsir göstərən zərərli həyat tərzini (alkoqol qəbulu, siqaret çəkmə) nəzərə almaq lazımdır. Ümumi ürək-damar xəstəliyi riskini vaxtaşırı olaraq qiymətləndirmək lazımdır (SCORE-qiymətləndirmə və risk diaqramından istifafə etmək) somatik və ya sistematik müalicə və ya işıq terapiyası alan bütün xəstələrdə və 40 yaşından yuxarı bütün xəstələrdə

  Classification of psoriasis treatments

  	Yerli müalicə	İşıq Terapiyası (müalicəsi)	Sistematik müalicə
  * = Lisenziyalaşdırılmamış göstəriş (nümunə üçün bir neçə ölkədə uyğun olmayan kompensasiya)
  Özünə-xidmət	Yumşaldıcı maddələr Keratolitik maddələr Kəpək şampunları Hidrokortizon Okkluziv sarğı	Təbii günəş işığı Ev üçün UVB (ultrabənövşəyi işıq B) işıq qutusu UVB (ultrabənövşəyi işıq B) işıq qutusu
  Terapevt və ya ilk yardım	Vitamin D3 birləşmələri (kalsipotriol, kalsitriol) Qlükokortikoid Məhsul birləşməsi	Helioterapiya üzrə təlim kurslarının səlistliklə tənzimlənməsi Ultrabənövşəyi şüa B
  Mütəxəssis və  ya  ixtisaslaşmış xidmət	Kalsineurin maddələri* (takrolimus, pimekrolimus)	Ultrabənövşəyi şüa B, geniş sahəli Ultrabənövşəyi şüa B, dar sahəli PUVA (Psoralen ultrabənövşəyi şüa A), yerli	Asitretin Metotreksat Ciclosporin PUVA (Psoralen ultrabənövşəyi şüa A), sistematik Apremilast Bioloji

  Yerli Müalicə

  • Yerli müalicə terapevt üçün uyğun olan əsas müalicə formasıdır və əksər hallarda onların hamısı psoriazın idarəedilməsi üçün lazımdır.
  • Məlhəm və kremlər həmçinin digər müalicə rejimlərinin təsirini artıra bilər"?>.

  Trombosit psoriazı

  • Əgər lezyonlar pulların qalın qatı ilə örtülərsə, müalicəyə pulun (xalın) təmizlənməsi ilə başlamaq uyğun ola bilər. Salisil Turşusunun preparatları 5%) piştaxta üzrə uyğundurlar və onları bir neçə gün üçün tətbiq etmək lazımdır. Pullar (xallar) sürtmə və ya qaşıma ilə təmizlənməməlidir.
  • Yumşaldıcı maddələr eyni zamanda ya digər müalicə, ya da həkimin son dəfə müşahidə etdiyi müalicə ilə istifadə edilə bilər. Çox yumşaq hallarda onlar ayaq pəncəsinin müalicə forması kimi yerinə yetirə bilər.
  • Vitamin D-nin (kalsitriol) yerli preparatları və onun birləşmələri (kalsipotriol xüsusi lisenziya tələb edə bilər) effektivdir və trombosit psoriazın uzunmüddətli şəkildə idarə edilməsi təhlükəsizdir.  Yerli dəri reaksiyaları baş verə bilər. Yerli vitamin D-nin istifadəsi tam effektivliyin əldə olunmasına əsasən mütəmadi olaraq gündə iki dəfə preparata müraciət etməyi tələb etmək vasitəsilə maneəçilik törədə bilər və bundan başqa, müalicəyə cavab vermə 4-6 həftəyə qədər aydın olmayacaqdır. Bu ən təhlükəsiz və tövsiyyə olunan formadır, ancaq bir neçə xəstə mütəmadi istifadə ilə uzun müddət davam etdirmək qabiliyyətinə malikdir. 
  • Yerli qlükokortikoid (çox güclü, nümunə üçün III-IV qrup) sürətli hərəkət başlanğıcına malikdir və həmçinin təxminən xəstələrin 70%-də mövcud olan qaşınmanı yüngülləşdiriləcəkdir"?>. Onlar başlanğıcda fasilə verməklə və dozanı tədricən azaltmaqla izlənən 2-4 həftə üçün davamlı şəkildə istifadə olunmalıdır. Qəflətən fasilə verməkdən qaçmaq lazımdır, çünki o erkən şəkildə təkrar geri qayıtmağa gətirib çıxaracaqdır. Uzunmüddətli istifadənin məlum olan əks təsirlərinin baş verməsindən qaçmağa cəhd göstərilməlidir və xəstə uyğun şəkildə yoxlanılmalıdır. Kalsipotriol məlhəminin və betametazon dipropionatın birləşməsi trombosit psoriazı üçün sürətli və ən effektiv yerli müalicədir. 
  • Kalsipotriol məlhəminin və betametazon dipropionatın birləşməsi trombosit psoriazı üçün sürətli və ən effektiv yerli müalicədir. Gündə bir dəfə istifadə kifayətdir. Başlanğıc müalicə dövrü 4 həftə davam edir və aşağıdakı əsaslı saxlama rejimlərindən biri vasitəsilə müşaiyət edilməlidir: 
    • kalsitriol uzun müddət gündə bir və ya iki dəfə
    • həftə sonlarında məlhəm birləşməsi və ya
    • tələb edilən zaman məlhəm birləşməsi.
      • 52 həftəlik tədqiqat zamanı istifadəçilərin 4.8%-də artan qlükokortikoidi təhrik edən  əks təsirlər.
    • Tamamlanmayan müalicə ilə tək şəkildə istifadə olunan okkluziv sarğı yerləşdirilən trombosit psoriazına effektiv şəkildə hesabat verilmişdir. Onlar xüsusilə təcrid edilən dayanıqlı trombositlərin müalicə edilməsi zamanı qlükokortikoid preparatlarının effektivliyini artıra bilər. 

  Xüsusi sahələrdə trombosit psoriazı 

  • Baş dərisinin psoriazı (şəkillər) tez-tez şampun ilə müalicə edilir (mütəmadi olaraq, kəpəyə qarşı şampundan istifadə etmək). Əgər lazım gələrsə, salisilik turşusunun aşınması birləşmiş preparat və ya qlükokortikoidin məhlulu vasitəsilə başlanğıc mərhələdə izlənilməklə istifadə edilə bilər. 
    • Baş dərisi qatı müalicə preparatlarının nüfuz etməsinin qarşısını alacaqdır. 
    • Salisilik turşusu tez-tez makroqol məlhəm bazasında və ya kastor yağında, kremdə 5%–10%-li qarışım kimi (aptekdə hazırlanan) istifadə olunur.
  • Üzdəki psoriaz aşağıdakılar ilə müalicə oluna bilər.
    • ehtiyatla saxlanılan güclü qlükokortikoid preparatları
    • pimekrolimus və takrolimus (kompensasiya vəziyyətinin yoxlanması)
  • Elastiki psoriaz üzdə istifadə olunan eyni preparatlar ilə idarə edilə bilər. Bəzi xəstələr həmçinin elastiki sahələrdə vitamin D (kalsitriol) məlhəminə davam gətirə bilərlər.
  • Ovuclarda və ayaq pəncələrində olan psoriazın müalicəsi trombosit psoriazında istifadə olunan yuxarıda xatırladılan dərmanlardan ibarətdir. Hiperkeratoz, salisilik turşusu müalicə etmək üçün 20% güc ilə qarışdırıla bilər. Çox ciddi hallarda somatik dərman (asitretin, metotreksat) tələb edilir.

  Gözyaşardıcı Psoriaz

  • Gözyaşardıcı psoriaz geniş yayılan deyil, Trombosit psoriazı üçün təsvir edilən yerli müalicə formaları xüsusilə yerli qlükokortikoidlərdə istifadə edilə bilər. 
    • UVB (ultrabənövşəyi B şüası) işıq müalicəsi geniş yayılan psoriaz üçün seçilən müalicədir.

  Göbələk psoriazı və eritrodermik psoriaz

  • Əsas müalicə rejimi yerli qlükokortikoid və yumşaldıcı maddəilə əlavə edilə bilən somatik (sistemik) dərmanlardan ibarətdir. 

İşıq Müalicəsi (İşıq Terapiyası)

• İşıq müalicəsi dərisi sürətlə qaralan və dərisi günəşə məruz qalmağa dayanıqlı olan xəstələrdə trombosit psoriazda və həddindən çox artan gözyaşardıcı psoriazda istifadə edilə bilər. 
• Müəyyən edilən işığa həssas müalicə işıq müalicəsi üçün əks göstəriş ola bilər.
• Təbii günəş işığı altında vaxt keçirilməsi psoriazı yüngülləşdirəcəkdir.
  • Yaxşı müalicəyə cavab reaksiyası əldə etmək üçün günəş işığı altında gündəlik işığa həssaslıq 3 həftə davam etdirilməlidir.
  • Təşkil edilən helioterapiya (iqlim terapiyası) effektivdir, ancaq itirilmiş işləmə günləri müalicə kateqoriyasına əsasən nisbi dərəcədə artandır. "?>
  • Helioterapiya üzrə səlistliklə aparılan tənzimləyici təlim kursları milli sağlamlıq sığorta cədvəlləri vasitəsilə qoruna bilər. Sığorta üzrə qoruma ölkədən ölkəyə dəyişir. İtirilmiş qazancların həmçinin əvəzi ödənilə bilər.
• Ultrabənövşəyi B Şüası (UVB müalicəsi). Göstəriş verən həkim xüsusi dərisi, eləcə də, şüa spektri olan xəstəyə məlum olmalıdır və dozanın dərəcəsi işıq şüası terapiyası avadanlığı vasitəsilə ifraz edilməlidir. Bundan başqa məruz qalınan radiasiyanın miqdarı və ümumi doza qeyd edilməməlidir. Əgər müalicənin xəstəyə xeyiri dəyərsə, terapevt təkrar seansa başlanılması barədə göstəriş verə bilər.
  • Adi genişsahəli UVB (Ultrabənövşəyi B Şüası) terapiyası gözyaşardıcı psoriazda və yumşaq trombosit psoriazında effektivdir. Terapiya artan xərçəng (törəmə) riski ilə bağlı deyil "?>.
    • O xəstənin evində işıq terapiyasını təşkil etmək mümkün ola bilər. Evdə UVB (ultrabənövşəyi B şüası) işıq terapiyası gəlir gətirən müalicə kateqoriyasıdır "?>
  • Darsahəli UVB terapiyası (311–313 nm-dəniz ölçü vahidi) genişsahəli terapiyaya nisbətən daha effektivdir və psoriazda işıq terapiyasının seçilməsidir-"?>. Əksər xəstəxanalar öz köhnə genişsahəli ölçü vahidlərini yeni darsahəli ölçü vahidlərinə dəyişmişdir.
    • Müalicənin effektivliyi əldə edilən vanna otağı-PUVA (psoralen ultrabənövşəyi A şüası); Terapiyasına nisbətən yaxşı və ya daha yaxşıdır"?>.
    • Bu vaxta qədər uzunmüddətli istifadəyə əsasən dəqiq məlumat yoxdur. 
• PUVA (psoralen ultrabənövşəyi A şüası) terapiyasında xəstənin dərisi yerli olaraq idarə olunan ya (vanna otağı-PUVA və ya krem-PUVA) və ya ağız vasitəsilə (ağız boşluğu-PUVA) yerli olaraq idarə olunan psoralen ilə işığa həssasdır. PUVA terapiyası indiki zamanda nadir hallarda istifadə olunur və onlar ancaq peşəkar həkim tərəfindən göstəriş verməklə həyata keçirilə bilər.

Somatik dərman terapiyası

• Asitretin, metotreksat və dermatoloq tərəfindən ciddi psoriaz olan xəstələrə yazılan adi dərmandır. Bunlardan metotreksat uzunmüddətli müalicə üçün ən uyğun hesab edillir. O eyni zamanda xəstələrin artan ürək-damar riskini azaldır.
• Apremilast yeni dərman vasitəsidir. Onun istifadəsi yüksək qiymətlə məhdudlaşdırılması və daxili effektivliyk yüksək molekulyar çəkidə olan dərman ilə müqayisə edilir. 
• Yüksək molekulyar çəkisi olan dərman digər müalicəyə əsasən müalicəsi çətin olan ciddi psoriazı azaldan və ya digər müalicələrə əks təsir göstərən və dayanıqlı olmayan zamana müalicə üçün nəzərə alına bilər.
  • Adalimumab, etanersept, infliksimab, sekukinumab və ustekinumab hər ikisi dəri psoriazı və psoriatik artirit və ancaq dəri psoriazı üçün iksekizumab müalicə üçün lisenziyalaşdırılır.
  • Yüksək molekulyar çəkisi olan dərman bütün müalicə edən həkimlərin fikrində yaranan ciddi risklər ilə bağlıdır, xüsusilə aşağıdakılar ilə:
    • sürətli inkişaf, ciddilik və tipik olmayan təqdimat
    • adi bakterial infeksiyalar
    • tuberklozun fəaliyyəti, tez-tez sərf olunan kimi tuberkloz və tipik olmayan təqdimat 
    • opportunistik infeksiyalar.

Mütəxəssisə istiqamət

• Psoriaz vasitəsilə təsir göstərilən (şəkilər), adi müalicə kateqoriyasına cavab verməyən psoriaz dermatoloqa müraciət etməlidirlər. Təcrübəli dermatoloqlar dəri biopsiyasının baxdırılmasına nisbətən problemli psoriazın diaqnozunda daha faydalı ola bilirlər. 
• Təcrübəli dermatoloqlar dəri biopsiyasının baxdırılmasına nisbətən problemli psoriazın diaqnozunda daha faydalı ola bilirlər. 
• Həddindən çox artan qlükokortikoiddən istifadə edilmə (şəkillər ) şübhəsi. 

İstinad edilən mənbələr

• Cochrane üzrə rəylər 
• Digər əsasların
• Ədəbiyyat

Parisi R, Symmons DP, Griffiths CE və digərləri. Psoriazın dünya üzrə epidemiologiyası: geniş yayılma və hadisəyə sistematik olaraq yenidən baxış. J Invest Dermatolun Tədqiqi 2013;133(2):377-85. Henseler T, Christophers E. Psoriazın erkən və gec başlaması: adi psoriazın iki növünün xarakterizə edilməsi. J Am Acad Dermatol 1985 Sentyabr;13(3):450-6. Mallbris L, Larsson P, Bergqvist S, Vingård E, Granath F, Ståhle M. Xəstəliyin başlanğıcında sədəf fenotipi: 400 yetkin xəstənin klinik xarakteristikası. J Invest Dermatolun Tədqiqatı 2005 Mart;124(3):499-504. Rapp SR, Feldman SR, Exum ML, Fleischer AB Jr, Reboussin DM. Psoriaz digər əksər xəstəliklər kimi çox çatışmazlıqlar yaradır. J Am Acad Dermatol 1999 Sentyabr;41(3 Pt 1):401-7. Fortune DG, Richards HL, Griffiths CE. Psoriazda psixoloji meyarlar: ardıcıllıqlar, mexanizm və proseduralar. Dermatol Klinikası 2005 Oktyabr;23(4):681-94. Daudén E, Castañeda S, Suárez C və digərləri. Psoriaz olan xəstələrdə müşayiət olunan pataloji inteqrasiyalı yaxınlaşma üçün kliniki təcrübə müddəti. J Avro Akad Dermatol Venereol 2013;27(11):1387-404. Griffiths CE, Christophers E, Barker JN, Chalmers RJ, Chimenti S, Krueger GG, Leonardi C, Menter A, Ortonne JP, Fry L. Fenotipik təzahürlərə əsasən adi psoriazın təsnifləşdirilməsi. Br J Dermatol 2007 Fevral;156(2):258-62. Mason J, Mason AR, Cork MJ. Psoriazın müalicəsi üçün yerli (preparatlar) hazırlıqlar: somatik yenidən baxış. Br J Dermatol 2002 Mart;146(3):351-64. Kimball AB, Szapary P, Mrowietz U və digərləri. Ciddi psoriazı yüngülləşdirmək üçün xəstələrdə ürək-damar risk meyarları müalicə və diaqnoz altında həyata keçirilən proses. J Am Acad Dermatol 2012;67(1):76-85. Ahlehoff O, Skov L, Gislason G və digərləri. Psoriazlı xəstələrdə koroner (tac) risk meyarlarının farmakoloji müalicəsi altında: Danimarkanın ümumilli qeydiyyat orqanlarının müşahidə tədqiqatı. PLoS One (Ümumi Kitabxana) 2012;7(4):e36342. Lee E, Koo J, Berger T. UVB işıq terapiyası və dəri xərçəngi riski: ədəbiyyata yenidən baxış. J Dermatolun Tədqiqatı 2005 May;44(5):355-60. Yelverton CB, Kulkarni AS ,Balkrishnan R, Feldman SR. Evdə ultrabənövşəyi B işıq terapiyası. Ciddi psoriaz üçün gəlir gətirən göstərici. İdarəetmə  üzrə Xidmət İnterfeysi 2006  Yan;19(1):33-6, 39. Ibbotson SH, Bilsland D Cox NH, və digərləri; Britaniya Dermatoloqlar Assosiyasiyası.  Darsahəli ultrabənövşəyi B işıq terapiyası üzrə yenilənmə və idarəetmə: Britaniya İşıq Dermatoloji Qrupun Seminar Hesabatı. Br J Dermatol 2004 Avqust;151 (2):283-97. Psoriaz üçün Snellman E, Klimenko T,RantanenT.təsadüfi xarakter verilmişdarsahəli UVB-nin yarımtərəfli müqayisəsi və trimetilpsoralen vanna otağına əlavə UVA-Uzundalğalı Ultrabənövşəyi Şüalanma müalicələri.  Acta Derm Venereol 2004;84(2):132-7 Snellman E, Maljanen T, Aromaa A Reunanen A, Jyrkinen-Pakkasvirta T, Luoma J. Psoriazın qiymətində helioterapiyanın təsiri. Br J Dermatol 1998 Fev;138 (2):288-92. "?>. Micha R, Imamura F, Wyler von Ballmoos M və digərləri. Somatik yenidən baxış və metotreksatdan istifadənin meta-analizi və ürək-damar xəstəliyi. Am J Cardiol 2011;108(9):1362-70. Carrascosa JM, de la Cueva P, Ara M və digərləri. Ciddi Psoriazı Yüngülləşdirmədə Metotreksat: Ədəbiyyata Yenidən Baxış və Ekspert Tövsiyyələri. Actas Dermosifiliogr 2016;107(3):194-206. Nast A, Jacobs A, Rosumeck S və digərləri. Ciddi Psoriazı yüngülləşdirmək üçün Somatik Uzunmüddətli Müalicələrin Təhlükəsizliyi və Effektivliyi: Sistematik və ya Somatik Yenidən Baxış və Meta-Analiz. J Dermatolun Tədqiqi. 2015;135(11):2641-8.