Xroniki sinusit

Kəskin yuxarı çənə sinuslarının (Haymor boşluqları) iltihabı

Vacib məqamlar

• Xroniki sinusitdə burun və sinus mukozası uzunmüddətli iltihablı reaksiya verir.
• Bakterialı infeksiyalar, ümumiyyətlə, kəskin sinusitdən daha az əhəmiyyətlidir.
• Xroniki sinusit simptolarından əziyyət çəkən xəstələr üçün burun selikli qişasının müalicəsinə başlayın (məsələn, glukokortikoid spreyi, burun spreyləri). Dərman kifayət qədər təsirli deyilsə,  LOR həkiminə müraciət edin.
• Xroniki sinusitli bir çox xəstədə astma olduğu üçün zəruri hallarda aşağı tənəffüs yollarının simptomları olan xəstələr üçün astma testləri aparılmalıdır.

Tərif və etiologiyası

• Simptomlar (tutulmuş burun, rinit, üzdə təzyiq və ağrı hissi və ya qoxu hissinin itirilməsi) 12 həftədən çox davam edərsə, sinusit xroniki olaraq təyin olunur.
• Xroniki sinusit, çox güman ki, multifaktorial xəstəlikdir. Selikli qişanın iltihabının və burun tükü funksiyasının pozulmasının bir neçə səbəbi ola bilər.
  • Orta burun ətindəki ostiomeatal kompleksə maneə törədən anatomik quruluş
  • Burun polipləri
  • Allergik rinit
  • Göbələk infeksiyası
  • İltihab azaldıcı vasitələrin funskiyasının pozulması
  •  Stafilokok enterotoksininə qarşı qeyri-təbii immun reaksiyası
  • Biofilm əmələ gəlməsi
  • Sümük iltihabı
  • Kistik fibroz

Simptomlar və Diaqnoz

•  Xroniki sinusitin diaqnozu əsasən klinik xarakter daşıyır.
•  Aşağıdakı simptomlar 12 həftədən çox davam edərsə xroniki sinusit xəstəliyini göstərir.
  •  burun selikli qişasının ödəmi və tıxanmış və ya tutulmuş burun 
  • rinit və ya artan gəniz axıntısı 
  • üzdə ağrı və ya təzyiq hissi
  • qoxu bilmə hissinin pozulması
• Klinik müayinə zamanı aşağıdakı nəticələr ortaya çıxa bilər:
  • həddindən artıq ödəm və sekresiya qızarmış burun selikli qişası 
  • asanlıqla qanaya bilən qurumuş selikli qişa
  •  orta burun ətlərində sekresiya
  •  tıxanmış burunla nəfəsalma
  • poliplər.
• Boşluqlarda sekresiyaların qalması nadir hallarda olur; burun və selikli qişanın ödemi və qızarması iltihabın yeganə əlamətidir
• Kəskin infeksiyalar da baş verə bilər
• Boşluqda sekresiyaların olması rentgen və ya ultrasəs müayinəsi ilə aşkar edilə bilər.
• Sinus simptomları uzunmüddət davam etdiyi halda yuxarı çənə sinusları (Haymor boşluqları) vəziyyət haqqında daha geniş informasiya verə bilər.
  • Bakteria nümunəsində, Psevdomanas və ya stafilokokk kimi yuxarı çənə sinusunun mikrobial etiologiyasına uyğun olmayan mikroblar inkişaf edə bilər.
  •  Burun suyunun axması zamanı yalnız şəffaf selik gəlir və bu vəziyyətdə bakteriya nümunəsi mənfi olur.
• Xüsusi tibbi xidmətdə edilən müayinələrə əlavə olaraq burun endoskopiyası və çox vaxt sinusların kompüter tomoqrafiyası daxildir.

İlkin tibbi yardım müalicəsi

• Müalicə simptomların şiddətindən asılıdır.
• Glukokortikoid spreyləri
  • Uzunmüddətli istifadədə əksər xəstələr burun tıxanıqlığını yüngülləşdirən, sekresiyanı azaldan və qoxu hissetməni yaxşılaşdıran qlükokortikoid spreylərindən faydalanırlar.
  • Davamlı istifadəyə polipozu olan xəstələrdə və çox hallarda yuxarı çənə sinusu əməliyyatından sonra baş verir.
  • Glukokortikoid spreyləri burun seliyinin həddindən artıq qurumasına səbəb ola bilər. Belə olan halda, nəmləndirici burun spreyləri rejimə əlavə olunmalı və / və ya glukokortikoid spreyinin dozası azaldılmalıdır.
• Burun seliyinin nəmləndirilməsi
  • Salin və ya yağ əsaslı nəmləndirici spreylər xroniki sinüzit əlamətlərini yüngülləşdirir və qlükokortikoid spreyinin burun seliyini həddən artıq qurutmasının qarşısını alır
  • Spreylər gündə bir neçə dəfə uzun müddət  üçün  istifadə edilməlidir.
  • Nəmləndirmək üçün bir neçə məhsul mövcuddur: spreylər, damcılar və burun  boşluğu nəmləndiriciləri.
    • Nazal (burun) spreylər gündəlik təkrar nəmləndirmə üçün ən uyğun olanıdır.
    • Burun nəmləndiriciləri vaxtaşırı istifadə üçün ən uyğun olanıdır, xüsusən də burun ifrazatını və ya qabığını çıxarmaq üçün daha böyük həcmdə maye lazımdırsa.
• Antimikrobiyal müalicə
  • Zəruri hallarda sinusitin kəskinləşməsi halında
  • Bakteriya nümunəsi və həssaslıq testinə əsaslanan məqsədli istifadə.
• Allergik rinit olan xəstələr antihistamin preparatlardan istifadə etməlidirlər.

İstifadə üçün göstərişlər

•  Dərman vasitəsinin qeyri-effektivliyi
•  Xroniki üst çənə sinusiti olan xəstələərdə burun polipozları

Cərrahi müalicə

• Xroniki və ya tez-tez meydana gələn üst çənə sinusitinin müalicəsi üçün cərrahi müalicə nəzərdə saxlanılmalıdır
• Əməliyyata girmək qərarı xəstənin özündən, həmçinin diaqnostik rinoskopiya və sinusların KT görüntüsündən asılıdır.
• Tez-tez geribildirim yerində görünən ,sinus əməliyyatı termini (F) ESS,  "funksional endoskopik sinus əməliyyatı" deməkdir. Bu o deməkdir ki, sinus prosedurları burun boşluğu vasitəsilə aşağıdakı rinoskopiya vasitələrindən istifadə edilərək həyata keçirilir:
  • infundibulotomy, ya da uninektomiya (orta burun ətində təbii yuxarı çənə sinus boşluğunun açılması)
  • endoscopic middle meatal antrostomy (as before, but the natural orifice is widened to form a larger opening)endoskopik orta burun əti antrostomiya (əvvəllər olduğu kimi, lakin təbii giriş daha böyük bir açılış meydana gətirmək üçün genişləndirilmişdir)
  • etmoidektomiya (etmoid sinusların açılması)
  • polipektomiya (poliplərin eksizasiyası).
  Ənənəvi endoskopik əməliyyat yerinə sinusların balon dilatasiyası da edilə bilər.

Yuxarı çənə əməliyyatı keçirən xəstələrdə yuxarı çənə sinusitinin müalicəsi

• Endoskopik yuxarı çənə cərrahiyyəsində (yuxarıya bax) orta burun ətindən maksiller sinusa bir açılış meydana gəlir. Belə olan halda, orta ətin yuyulması, orta ətin lokal anesteziyasından sonra, kəskin bir iynə ilə aparıla bilər.
• Əgər sinusun balonla dilyatasiyası (genişləndirilməsi) həyata keçirilibsə, orta ətin içərisindən təmizlənmə mümkün deyil.
• Orta ətin içindəki boşluqdan təmizləmə aparıla bilmirsə, yuxarı ətlər içərisindən yuxarı çənə sinusu normal şəkildə deşilə bilər.
•  Radikal yuxarı çənə əməliyyatı edilibsə  (Caldwell–Luc), yuxarı çənə sinusuna açılış  normal dəlik yerində daxili ətin içərisindədir və təmizlənmə bu açılış vasitəsilə küt təmizləmə iynəsi ilə həyata keçirilə bilər.
• Radikal əməliyyatdan sonra kəskin iynədən istifadə edərək maksiller təmizləmə aparılmamalıdır.Radikal əməliyyatlardan sonra, sinus rentgeni (NSO) maksiller sinus haqqında çox informasiya verə bilmir, buna görə də tövsiyə edilmir.

Əlaqəli mənbələr

• Cochrane icmalları