Uşaqlıqdakı uyğunlaşma pozğunluqları

Ümumi məlumat

• Uyğunlaşma pozğunluqlarında xəstə müəyyən bir psixososial stress faktoruna uyğunlaşmaqda çətinlik çəkir və nəticədə psixoloji simptomlar yaşamağa başlayır. Başqa sözlə, bu xəstənin həyat göstəriciləri ilə əlaqəli olan reaktiv bir xəstəlikdir. 
• Narahatlıq daha çox emosional pozğunluq və adi vəziyyətin dəyişikliyi səbəbi ilə baş verir. 
• Uşağın fərdi meyl və həssaslığı pozğunluğun etiologiyasında mühüm rol oynayır.
• Həyat şəraitindəki dəyişikliklər, itkilər, ailədən ayrılma, məktəbdə zorakılıq və ya xəstəlik uyğunlaşma pozğunluğuna səbəb ola bilər.

Epidemiologiya

• Uyğunlaşma pozğunluğunun yayılması kifayət qədər aydın deyil, lakin bəzi araşdırmalara görə onların yayılma dərəcəsi təxminən 4% təşkil edir. 
• Psixiatrik qiymətləndirmə üçün təcili yardım bölmələrinə göndərilən yeniyetmələrin böyük əksəriyyəti (təxminən 40%) uyğunlaşma pozğunluqlarından əziyyət çəkir.

Simptomlar və klinik şəkil

• Simptomlar stresli vəziyyətdən və ya travmatik hadisədən sonra 1-3 ay ərzində ortaya çıxır.
• Əgər siimptomlar stresi yaradan faktorların yoxa çıxmasından sonra 6 aydan artıq müddətdə davam edərsə, burada başqa bir psixi narahatlığın olduğu ehtimal olunur. 
• Simptomlar bir çox digər ruhi xəstəliklərə bənzəyir. Klinik şəkil uşağın yaşı və inkişafından çox asılıdır.
• Valideynlərin və uşağa yaxın olan digər şəxslərin reaksiyaları, eləcə də onların uşağa dəstək olmaq bacarığı və imkanları pozğunluğun yaranmasında rol oynayır.
• Diaqnoz qoyarkən digər psixi pozğunluqlar istisna edilməlidir.

Uyğunlaşma pozğunluqlarının xarakteristikası

• Qısa depresif reaksiya
• Uzun müddət davam edən depresif reaksiya
• Qarışıq narahatlıq və depresif reaksiya
• Digər duyğuların üstünlük təşkil etdiyi pozğunluq (məsələn, regressiv davranış)
• Davranış pozğunluğunun üstünlüyü 
• Duyğuların və davranışların qarışıq pozulması 

Müalicə

• Bu mövzuda çox az elmi məlumatlar mövcuddur.
• Uşağın mühitini dəyişdirmək və həm uşağa, həm də ailəyə dəstək olmaq və yol gstərmək faydalı hesab olunur. Yüngül uyğunlaşma pozğunluqları qeyd olunan prinsiplərdən istifadə edərək ilkin tibbi yardımla müalicə edilə bilər. 
• Bilişsel davranış terapiyasının uyğunlaşma pozğunluğunun daha ağır formalarının müalicəsində təsirli olduğu bildirilmişdir.
• Mövcud biliyə görə, uşaqlar uyğunlaşma pozğunluğundan sağala bilirlər. Erkən diaqnoz və müalicə sağalma baxımından çox vacib sayılır. 
• Xususilə, əgər uşağın valideynləri travma hadisəsi ilə mübarizə aparmaqda çətinlik çəkirsə, fərdi psixoloji dəstək və müalicəyə olan ehtiyac diqqətlə qiymətləndirilməlidir. 
• Uşaqlarda həmçinin stresə və posttravmatik stress pozğunluqlarına da kəskin reaksiyalar ola bilər. (böyüklər, bax). Bu pozğunluqlar müalicə olunmalıdır, çünki uşaqlar yaşadıqları travmanı daha sonra unutmurlar.  Bunun əvəzinə onlar həmişə yaranan hadisələrə qarşı mübarizə aparmaq üçün digər insanlardan kömək istəyirlər. Məlumatlandırma üsulu uşaqlara da tətbiq edilmişdir, lakin bu xüsusən də məktəb yaşına çatmamış uşaqlar üçün kifayət etmir.
•  

Müvafiq mənbələr

• Cochrane reviews