Ginekomastiya

Əsas məqamlar 

•  Lüzumsuz müayinələrdən çəkinmək üçün süd vəzisinin fizioloji böyüməsini  və "normal variantı"  patoloji vəziyyətlərdən differensiasiya edin. 
• Sürətlə inkişaf edən yaxud simptomatik ginekomastiya  zamanı pasienti növbəti müayinələr üçün, yaxud ən azı, ilkin müayinələr aparılması üçün yönləndirin.

Süd vəzinin  fizioloji böyüməsi.

• Yenidoğulmuşlarda ananın yaxud plasentar estrogenlər süd vəzini  böyüdür. Bu  hadisə həyatın ilk həftəsində yox olur, lakin, bəzi hallarda, daha uzun sürə bilər. 
• Qızlarda döşlərin böyüməsi  cinsi yetkinliyin  ilk əlaməti kimi artıq 8 yaşda  başlaya bilər, Oğlanlarda, müvafiq olaraq, cinsi yetişkənlik dövrü 9 yaşlarında başlaya bilər və ginekomastiya yetkinlik dövrünün istənilən mərhələsində  baş verə bilər.
• Müstəqil telarxe, yəni, proqressiv cinsi yetişkənlik olmadan döşlərin böyüməsi, qızlarda daha tez-tez adətən 2-3 yaşlarında rast gəlinir, lakin həmçinin, yetkinlik yaşından əvvəlki illərdə də  həmçinin, istənilən vaxtda  baş verə bilər. Oğlanlarda bu hadisəyə daha nadir hallarda rast gəlinir, lakin, bunun, xüsusilə də, həyatın birinci ilində baş verməsi mümkündür.
• Uşağın cinsi inkişafı normal olduğu təqdirdə, pubertal ginekomastiya oğlanlarda daha sonrakı müayinələrə göstəriş deyil.
•  Müstəqil telarxe olan uşaqlarda əmin olmaq lazımdır ki, uşaqda daha sonrakı müayinə və müalicə tələb edən inkişaf etməkdə olan yetişkənlik yoxdur. Əgər böyüməni sürətlənməsi və döşlərin böyüməsi davam edərsə, erkən cinsi yetkinliyə görə müayinələrin aparılması  özünü doğruldur. Baxın.
• Artıq çəkili hər ikinci yaşlı kişidə ginekomastiya vardır. Bu ehtimal ki, piy toxumasında androgenlərin estrogenlərə metabolizmə uğraması səbəbindəndir. 

Süd vəzlərinin patoloji böyüməsi 

• Yetkinliyin ginekomastiyası üçün baxın.
• Süd  vəzinin hormonal böyüməsi kişilərdə estrogen-androgen  disbalansı nəticəsində yaranır.
• Testosteron çatışmazlığı  anadangəlmə yaxud qazanılma hipoqonadizm nəticəsində baş verir. Hipoqonadizmin səbəblərinə aiddir:
  • qonadotropin çatışmazlığı 
  • hiperprolaktinemiya
  • testikulyar  xəstəliklər 
  • estrogenlərin hipersekresiyası 
  • Klainfelter  sindromu 
  • androgenlərə qarşı rezistentlik 
• Estrogenlərin yaranmasının artması  aşağıdakı səbəblərdən yaranır:
  •  Estrogenlər və insan  xorionik qonadodropin  (İXQ) istehsal edən  adrenokortikal, testikulyar və digər şişlər (pulmonar, qastrointestinal, renal)
  • Qara ciyərin sirrozu 
  • hipertiroidizm
  •  bir çox dərmanlar: spironolakton, estrogenlər, androgenlər,  anabolik steroidlər, antiandrogenlər, diqoksin , izoniazid, fenonotiazinlər, tritsiklik antidepressantlar, fenitoin, metoklopramid, diazepam, ketokonazol, penisillamin,  İİV -əleyhinə dərmanlar , sitotoksik dərmanlar  və həmçinin də amfetamin və marixuana  kimi bitki preparatları .
• Lokal qeyri-endokrin ginekomastiya   ilkin şişlər yaxud metastazlar  səbəbindən yarana bilər.

Diaqnostik qiymətləndirmə  

• Süd vəzinin klinik müayinəsi 
  • Xəstəliyin ginekomastiya yaxud psevdokinekomastiya olması  məsələsi ( subareolyar piy toxumasının böyüməsi, yoxsa vəzi toxumasının )?
  • Ginekomasiya və süd vəzi xərçəngi arasında differensial diaqnostika  (ginaekomastik toxuma yumşaqdır və elastikdir və bilavasitə areolanın altında toplanır, 50%- hallarda  bilateraldırxərçəng toxuması isə solid yaxud bərkdir.areolanın altında deyil və çox vaxt da birtərəflidir. 
• Aşağıdakı əlamətləri və anamnezi nəzərdən keçirin:
  • cinsi funksiya (impotensiya, libidonun azalması)
  • xayaların ölçüsü (kiçik xayalar hipoqonadizmi göstərir, assimmetriya şiş olmasına güman etməyə əsas verir.)
  • tüklərin böyüməsi (qadın yaxu kişi tipli)
  • süd vəzini sıxdıqda süd yaxud digər ifrzatın olması 
  • qaraciyər xəstəliklərinin  əlamətləri 
  • Preparatlar barədə anamnez (spironolakton,  prostat xərçənginin müalicəsi, təbii preparatlar)

Daha sonrakı müayinələr

•  Yetkinlik dövrünün ginekomastiyası üçün baxın.
• Ginekomastiya çox zaman tranzitor olduğundan  və etiologiyas halların yalnız. yarısında aşkar oluna bildiyindən bütün pasientlərdə hormonal analizlərə ehtiyac olmur, Müayinələrin aparılması o zaman göstərişdir ki, pasientin istifadə etdiyi dərmanlarla bu,   izah olunmasın və
  • əgər süd vəzi gərgindirsə ( sürətli böyümənin əlaməti ) yaxud 
  • Əgər süd vəzi toxumasının olarsa diametri  >   4 sm
•  Digər hallarda müayinələrə ehtiyacın olmasına   fərdi olaraq qərar verilir. Məsələn, androgen çatışmazlığı əlamətləri ilə əlaqədar ginekomastiya həmişə, müayinə olunmalıdır.

Laborator müayinələr 

• Üstünlük sırası ilə laborator analizlər: 
  • serumda  testosteron  və cinsi hormonu birləşdirən qlobulin CHBQ  (+ sərbəst testosteron hesablanır)
  • serumda estradiol
  • serumda luteinləşdirici hormon (LH)
  • serumda TSH
  • serumda beta-İXQ

Laborator nəticələrin interpretasiyası 

• Əgər, serumda LH konsentrasiyası artarsa və  serumda  testosteronun konsentrasiyası  azalarsa, ehtimal ki, pasientdə testosteron çatışmazlığı testikulyar disfunksiya nəticəsində yaranıb.
• Əgər serumda testosteron konsentrasiyası azdırsa və   serumda LH  normal  yaxud azdırsa, pasientdə güman ki.  hipoqonadotrofik  hipoqonadizm  yaxud  estrogen sintezinin artması mövcuddur. 
• Əgər həm serumda LH və həm də sərbəst  testosteron konsentrasiyası artıbsa,  pasientdə androgenə qarşı  rezistentlik yaxud, hipofiz vəzinin nadir qonadotropin ifraz edən şişi vardır. 
• Testikulyar trofoblast şişlərdə   serumda  beta-XQ-nın  konsentrasiyası  artır  
• Problemli hallarda mütəxəssis məsləhətinə əsasən aşağıdakı analizlər icra oluna bilər:
  • serumda  estron və prolaktin
  • Qaraciyərin funksional sınaqları 
  • kariotip 
  •  Süd vəzinin  strukturunun müəyyən edilməsi və  mümkün ola biləcək şişlərin aşkarlanması məqsədilə, mammoqrafiya yaxud döş ultrasonoqrafiyası 

 Müalicə.

• Tranzitor ginekomastiyalarda əsas səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra döşlər, adətən, spontan olaraq ölçücə kiçilməyə başlayır. 
• Tamoksifen seçim preparatıdır.
• Kosmetik zərər və bədxassəli şişlər cərrahiyyəyə göstərişdir.

Müvafiq mənbələr

• Ədəbiyyat