Bazunun ikibaşlı əzələsi vətərinin pozğunluqları

Əsaslar 

• Bazunun ikibaşlı əzələsi vətəri tendinitinin xarakterik simptomu çiynin və ya dirsək oynağının ön tərəfində fiziki çalışma ilə üzə çıxaraq adətən istirahət və analgeziya ilə yüngülləşən ağrıdır.   
• Bazunun ikibaşlı əzələsi vətərinin cırılması travma nəticəsində baş verə bilər və ya normal yaşlanma proesesinin nəticəsi ola bilər. 
• İkibaşlı əzələnin distal vətərinin cırılmasına həmişə cərrahi bərpa lazım olduğu halda, əzələnin uzun başının cırılmasına (ikibaşlı əzələdə "Pırtdamış göz" əlaməti) nadir hallarda cərrahi əməliyyat aparılması tələb edilir.  

Prevalentlik (Yayılma)

• Təkrarlanan gərgin hərəkətlər şəxsdə ikibaşlı əzələ tendinitinə meyillilik yaradır.  
• İdmançılarda, xüsusuilə başın üzərindən tullama və üzmə kimi hərəkətlərlə bağlı olan idman növlərində ikibaşlı əzələnin uzun başı çox zaman ağır gərginlik yükünə məruz qalır.   
• Siqaret çəkmə ikibaşlı əzələ vətərinin cırılması riskini artırır.

Bazunun ikibaşlı əzələsinin uzun başının pozğunluqları

Tendinit

• Çiynin ön tərəfində ağrı tendinitdən xəbər verir. Ağrı ikibaşlı əzələ istiqamətinə irradiasiya edə bilər və çiyin hərəkətlərindən pisləşə bilər. Klinik tapıntılara çiynin ön tərəfində palpasiyada lokalizə olunmuş ağrı və hərəkət zamanı, xüsusilə rotasiya hərəkətləri zamanı ağrı daxildir.
• İkibaşlı əzələ üçün provokativ sınaqlar qeyri - spesifikdir və çiyinlə bağlı digər pozğunluqlarda da müsbət sınaq nəticəsi üzə çıxa bilər. 
  • Yerqason sınağı: Pasiyent dirsəkdən bükülmüş vəziyyətdə saidini müayinə edən şəxs tərəfindən tətbiq edilən müqavimət əleyhinə supinasiya etməyə çalışır. Əgər pasiyent çiynin ön tərəfində ağrı hiss edirsə sınaq mübətdir. 
  • Spiid sınağı: Pasiyent dirsək oynağında tam açılmış vəziyyətdə bazunu horizontal müstəvidə bükməyə cəhd etdiyi zaman müayinə edən şəxs müqavimət tətbiq edir. Pasiyent çiynin ön tərəfində ağrı hiss edə bilər. Said pronasiya olunmuş və bazu daxili rotasiya olunmuş vəziyyətdə sınaq təkrar edildikdə heç bir ağrı üzə çıxmır. Bazunun ikibaşlı əzələsinə gərginlik tətbiq edildikdə zədələnmiş vətər simptomatik olur.
• Ultrasəs müayinəsi vətər yatağında maye yığılması və ödem aşkar edə bilər.

Çıxıq

• Bazunun ikibaşlı əzələ vətərinin ikibaşı əzələ novçasında  hissəvi və ya tam çıxığı (sublyuksasiya və ya lyuksasiya) çiyində cırılma zədələnməsi ilə əlaqəlidir.
• Ağrı və palpasiyada həssaslıq ikibaşlı əzələ tendinitində müşahidə olunanla oxşardır. Bundan əlavə, pasiyent çiynin ön tərəfində ağrılı şaqqıltı təsvir edə bilər. Çiyin müayinəsini aparan zaman bəzən müayinə edən şəxs şaqqıltını hiss etməyə qabil ola bilər. Ultrasəs müayinəsi vətər çıxığını təsdiqləyəcək.

"SLAP" zədələnməsi 

• "SLAP"  (Superior/yuxarı - Labrum/oynaq dodağı - Anterior/ön - Posterior/arxa) zədələnməsi zamanı bazunun ikibaşlı əzələsinin uzun başının bazu oynağının yuxarı hissəsində olan birləşmə sahəsi təsirə məruz qalır.
• "SLAP" zədələnməsi hündürlükdən yıxılmaqdan saxlanmaq üçün əlini istifadə etmək və ya uzadılmış əl üzərinə yıxılmaq kimi qəfil və qüvvətli cırılma zədələnməsindən yarana bilər. Təkrarlanan travma da, məsələn, nizə və ya disk tullama kimi idman növü ilə məşğul olan atletlərdə "SLAP" zədələnməsinə səbəb ola bilər. 
• "SLAP" zədələnməsinin simptomlarına yuxarı ətrafın baş üzərindən fəaliyyəti və azalmış fiziki çalışma qabiliyyəti ilə əlaqəli olub bazu oynağında təsvir edilə bilməyən ağrı aiddir. Həmçinin, pasiyent çiyində tutulma hissiyatını da təsvir edə bilər.

Cırılma

• Bazunun ikibalı əzələsinin uzun başının cırılması yaşlı kişilərdə vətəri gərginlik qarşısında qoyan fiziki çalışmadan sonra çox rast gəlinir. 
• Pasiyent adətən fiziki çalışma zamanı ağrı hiss edir və zədələnmiş ətrafda əzələnin qeyri - adi distal qabarması ilə ikibaşlı əzələnin toplanmasını (ikibaşlı əzələdə "Pırtdamış göz" əlaməti) qeyd edir. Saiddə qançır yarana bilər. Həmçinin, pasiyent vətərdə gərginlik altında olan zaman eşidilə bilən şaqqıltı olduğunu xatırlaya bilər.

Müalicə

Tendinit

• Tendinitin müalicəsi istirahət, itihab əleyhinə dərmanlar, ağrılı sahəyə kortikosteroid inyeksiyası və fizioterapiyadan ibarətdir.
• Ağır xroniki hallarda cərrahi aparılmaya göstəriş ola bilər. Adətən tenodez proseduru tətbiq edilir. Bu zaman vətər bazu oynağı yuvasından kəsilərək bazu sümüyünün yuxarı hissəsində ikibaşlı əzələ novçasına birləşdirilir. 

Çıxıq

• Simptomlar sadalanan yollarla yüngülləşdirilə bilər: çiyinə düşən gərginliyin azaldılması, kortizon inyeksiyası daxil olmaqla dərman terapiyası və fizioterapiya. 
• Tamamilə dislokasiya olmuş simptomlu vətəri müalicə etməyin yeganə yolu cərrahiyyədir. Rotator manjet cırılması kimi hər hansı bir yanaşı zədələnmə eyni bir cərrahi prosedur zamanı bərpa edilə bilər.

Cırılma

• Bazunun ikibaşlı əzələsinin  uzun başının vətərinin cırılması daimi zədələnməyə səbəb olmur və adətən bu zədələnmə üçün cərrahi əməliyyatın aparılması tələb olunmur. Lakin normal əzələ relyefinin və gücünün bərpası nisbətən kiçik bir cərrahi prosedurla sürətləndirilə bilər.

Bazunun ikibaşlı əzələsinin distal ucunun zədələnmələri 

Tendinit

• İkibaşlı əzələnin distal vətəri mil sümüyü üzərindədir.  Xüsusilə dirsəkdən bükülmüş vəziyyətdə said burulmaya məruz qaldıqda bu vətər təkrarlanan gərginliyə qarşı iltihablaşa bilər. Belə halda vətərin birləşmə yerində yeləşmə tendiniti yarana bilər.  
• Simptomlara dirsək çüxurunda yerləşən təsvir edilə bilməyən ağrı və ətrafı istifadə edə bilmək qabiliyyətinin enməsi aiddir. 
• Pasiyentdə distal vətər sahəsi boyunca, dirsək çüxurunda  palpator lokalizə olunmuş ağrı, eləcə də müqavimət əleyhinə saidi supinasiya etdikdə ağrı qeyd olunur.  Bəzən bu vəziyyət eyni anatomik sahəni əhatə edən, daha çox rast gəlinən bir problem olan lateral epikondilit ("tennisçi dirsəyi") ilə qarışıdırılır. 

Cırılma 

• İkibaşlı əzələnin vətərinin avulsiyası problemli, lakin nadir rast gəlinən zədələnmədir. Bu zədələnmə ikibaşlı əzələ zədələnmələrinin yalnız 3%-ni təşkil edir. 
• Avulsiya said supinasiya vəziyyətində olmaqla dirsək oynağına qəfil, şiddətli düzləndirici gücün tətbiq edilməsi səbəbindən baş verir. Travma mexanizminə, məsələn, hündürlükdən yıxılmağın qarşısını almaq üçün əlin istifadə edilməsi və ya ağır yük qaldırdıqda əlin tab gətirməyərək aşağı düşməsi aid oluna bilər. 
• Klinik müayinə tipik olaraq ikibaşlı əzələnin distal vətərinin qeyri - mövcudluğunu və ya vətərin digər yuxarı ətrafla müqayisədə daha az qabarıq olmasını aşkar edir. 
• Əzələ kütləsinin proksimal retraksiyası qeyd olunur və dirsəkdə büküldükdə saidin supinasiyasının gücü azalır.
• Kəskin mərhələ ərzində dirsək  aşkar müəyyən şişkinliklə ağrılı olur. Bir neçə gündən sonra hematoma yaranır.
• Ultrasəs müayinəsi və maqnit rezonans tomoqrafiyası diaqnoza yardım edə bilər.

Müalicə

• İkibaşlı əzələnin distal vətərinin tendinitinin müalicəsi istirahət, iltihab əleyhinə dərmanlar, ağrı sahəsinə kortikosteroid inyeksiyası və fizioterapiyadan ibarətdir.
• İkibaşlı əzələnin distal vətərinin avulsiyasının həmişə cərrahi bərpasına ehtiyac vardır. Əgər lazımdırsa, sərbəst vətər transplantı istifadə olunaraq vətər birləşdirilir. Cərrahiyyə, hətta bir neçə illik ləngimədən sonra da aparıla bilər.

Safran MR, Graham SM. Distal biceps tendon ruptures: incidence, demographics, and the effect of smoking. Clin Orthop Relat Res 2002 Nov;(404):275-83. Kayser R, Hampf S, Pankow M, Seeber E, Heyde CE. [Validity of ultrasound examinations of disorders of the shoulder joint] Ultraschall Med 2005 Aug;26(4):291-8. Blackmore SM, Jander RM, Culp RW. Management of distal biceps and triceps ruptures. J Hand Ther 2006 Apr-Jun;19(2):154-68. Vastamäki M, Vastamäki H. A simple grafting method to repair irreparable distal biceps tendon. Clin Orthop Relat Res 2008 Oct;466(10):2475-81.