Uşaqlarda oynaq və diz bağı zədələri

Əsas məqamlar

• Böyüməkdə olan uşaqlarda sümük zədələnməsi tez-tez baş verir və diz bağı zədələrində avulsiya sınığı və ya epifiz zədəsi diz bağı çıxığından daha çox olur. (12 yaşdan yuxarı uşaqlarda topuq yaralanmaları istisna olunur).
• Burxulmuş diz bağı zədəsi müalicəsinin məqsədləri kəskin ağrıları aradan qaldırmaq, şişkinliyi azaltmaq və aktiv mobilizasiyadan qabaq qısa müddətli hərəkətsizlik tətbiq etməkdir. 

Topuq burxulması halları

• Ön fibula bağının gərilməsi və ya qopması ən geniş yayılmış diz bağı zədəsidir. 
• Ayaq biləyinin həddən artıq supinasiyası ilə bağlı meydana çıxan zədədən sonra yan topuğun ətrafında ciddi şişkinlik və ağrı çoxalacaq. Fiziki müayinə zamanı yeniyetmə xəstələrdə çəkməcə testi müsbət nəticələnə bilər. 
• Yan topuğun çıxığını aradan qaldırmaq üçün onun adətən rentgen olunması şərtdir.  
  • Böyüyən uşaqda yan topuğun sınığı diz bağı zədəsindən daha çox baş verir. 
  • Yan topuq sınığı çox zaman epifiz xəttindən sonra gəlir (Salter-Harris təsnifatı; SH1 və ya SH2) və buna görə onu rentgen zamanı aşkar etmək çətindir. 
  • Böyük yaşlı uşaqlarda və yeniyetmələrdə yan topuğun ucundakı kiçik bir sınıq zədəsinə diz bağı zədələnmələrində çox rast gəlinir. 
• Yaralanmada üzə çıxan simptomlar yüngül olarsa, onun rentgeni çıxarıla bilər, topuq ortoz ilə bağlana bilər və yoxlama bir həftədən sonraya təyin olunar. Bu zaman ayaq biləyində simptom müşahidə olunmazsa, rentgenə ehtiyac duyulmur.  
• Müalicə qoruyucu sarğıdan, kəskin ağrının müalicəsindən və erkən mobilizasiyadan ibarətdir. Bir neçə ay ərzində ayaq biləyi qoruyucu ortozu geyinmək fiziki cəhətdən aktiv olan gənc xəstələr üçün yeni gərilmə zədələrinin yaranmasının qarşısını almaq məqsədilə faydalı ola bilər. 

Diz qapağı çıxığı 

• 10-16 yaş arası uşaqlarda diz qapağının çıxığı diz hemartrozunun ən geniş yayılmış səbəbidir. 
• Zədələrdən sonra diz qapağı çıxığı çox vaxt kök salmağa başlayır. Belə olan halda diz qapağının orta hissəsi və orta bud epikondili ətrafında incəlik müşahidə edilir. Diz oynağı şişmiş olur və hemartroz yarana bilir.  
• Çıxmış diz qapağı bükülmüş dizi ehtiyatlı şəkildə uzatmaqla tam azalır. 
• Sınıqları və boş hissələri aradan qaldırmaq üçün diz rentgeni etmək lazımdır (şəkil ).
• Gərgin diz şişməsi baş verdikdə artrocentez təmin edilir. Qan və xüsusilə qanda qarışıq yağ qlobulları sümük zədələnməsini göstərir. 
• Sonrakı müalicə mərhələsi üçün bir uşaq cərrahına müalicə etmək lazımdır. 

Proksimal radius çıxığı ("tibb bacısı dirsəyi")

• 1-5 yaş arası uşaqlarda qolun dartılması və çəkilməsi səbəb olur.
• Kliniki cəhətdən dəridə zədə əlamətləri və ya şişkinlik olmur və çox zaman ağrı verən nahiyə əvvəldən xarakterik olmur. Uşaq yaralanan qolu istifadə etməkdən imtina edir. Uşaq tez-tez dirsəyini düz saxlayaraq əza tutur. Qol istifadə edilmədikdə və ya toxunulmadıqda ağrılı olmur. 
• Dirsək nahiyəsində şişmə varsa qırıq olması ehtimal olunur və onu rentgen etmək lazım gəlir. 
• Çıxıq diaqnozu əminliklə qoyulduğu təqdirdə müalicə dərhal həyata keçirilə bilər.
• Müayinə edən şəxs uşağın əlindən tutur. Digər tərədən baş barmağı ilə o, proksimal radial ucların üstünə geri itələmək üçün yumşaq bir təzyiq edir. Uşağın əlindən tutan əl ilə ön qolu bükmək və dirsək oynağını düzəlmək üçün istifadə olunur. Ön qolun uzadılmasının və dirsək oynağının sonradan bükülməsinin  çıxığın yarı hissəsinin azaldılmasında təsiri olmuşdur.  Onun bərpa edilməsi uğurlu olarsa, müayinə edən şəxs adətən radial ucluqlar sürüşüb yerinə qayıtdıqda baş barmağının altında bir toxunma hiss edəcəkdir (video).
• Dirsək sağalmadığı təqdirdə qol bir neçə günlük sapanda yerləşdirilməlidir. Əksər hallarda vəziyyət özü-özünə həll edilir. Vəziyyət belə davam edərsə, xəstə qiymətləndirmə və sonrakı müalicə mərhələsi üçün ixtisaslaşmış tibbi xidmət müəssisəsinə göndərilməlidir.

Müvafiq mənbələr

• Koxreyn icmalları