Ağızda quruluq

Əsas məqamlar

• Ağızda quruluq sistem xəstəliyi və ya dərmanların təsirindən yarana bilər.
•   Ağız suyu axın sürətinin azalması nəticəsində diş kariyesinin inkişafı, ağız boşluğunun ağrılı olması  və  göbələk infeksiyasinın qarşısını müasir müalicə üsulları və məlumatlandırma ilə almaq olar.

Ağız quruluğunun simptomları

• Hiposalivasiya  (ağız suyu axın sürətinin azalması) sürətləndirir və aşağıda sadalananlarla nəticələnir, məsələn:
  • dişlərin sürətlə çürüməsi
  • mukozal qıcıqlanma (məsələn, kandidoz, mukozal xoralar)
  • pis qoxulu nəfəs
  • dildə ağrı ("yanan ağız sindromu")
  •  qeyri-adi dad hissiyyatları (məsələn, metal dadı)
  • çıxarıla bilən diş protezlərinin geyilməsində çətinlik
  • udma,yemə və nitq zamanı çətinlik.

Ağızda quruluğun diaqnostikası

• Diaqnostik əhəmiyyətli suallara aiddir:
  • Yemək zamanı su içmədən quru qidanın(peçenye,çörək) udulması çətindirmi?
  • Danışanda ağzınız quruyurmu?
  • Gecələr də ağzınızı islatmağa ehtiyac duyursunuzmu?
  • Dişlərinizi kobud və iti hiss edirsinizmi?

Ağız suyu axın sürətinin ölçülməsi (ağız suyu ifrazının ölçülməsi)

• Stomatoloq və ya  ağız boşluğu üzrə mütəxəssis tərəfindən icra edilə bilər. Ağız suyu axın sürətinin ölçülməsinin ən asan və  geniş yayılmış üsulu 5 dəqiqə ərzində  parafin parçası çeynəyərkən ağız suyunun miqdarının ölçülməsidir. Normada bu miqdar  5 ml-i keçir. Ağızda quruluq (xerostomia, kserostomiya)  hissiyyatı subyektiv olaraq, adətən,  stimulə edilmiş axın sürəti  5 dəqiqədə 2.5 ml-dən az olduqda yaranır. 
• Ağız suyu axınının baza sürəti 5 dəqiqə ərzində ən azı 0.5 ml olmalıdır. Sakitlikdə ağız suyu axın sürətinin ölçülməsi də eyni qaydada, yalnız çeynəmə olmadan təyin olunur.

Ağız quruluğunun etiologiyası

• Dərmanlar, xüsusilə də bir neçə dərman eyni anda təsir göstərdikdə:
  • Ağız suyu ifrazını ən çox azaldan dərmanlara bir sıra antihipertenziv dərmanlar,diuretiklər, xərçəngəleyhinə, bəzi psixo-farmakoloji və nevroloji dərmanlar,allergiya və öskürək əleyhinə dərmanlar, həmçinin, analgetik, revmatizmə qarşı istifadə olunan dərmanlar daxildir.
• Revmatik xəstəliklər, xüsusilə də Şeqren (Sjögren's ) sindromu
• Ağız suyu vəzlərinin xəstəlikləri 
• Baş və boyun nahiyəsinə irradiasiya
• Ağızla nəfəs alma 
• Hormonal dəyişikliklər,məs.klimakterik
• Neyrogen anoreksiya,aclıq
• Labil yuvenil (1-ci tip ) diabet

Ağız quruluğunu necə azaltmaq və ya müalicə etmək olar

Oral gigiyena

• Dişlər və dişlərarsı boşluqların gündəlik təmizlənməsi vacibdir.  Flüorlu diş məcunlarından əlavə  flüor tərkibli ağız yaxalayıcıları və ya yerli flüorlu əlavələr tövsiyyə olunur. 
• Diş protezləri xüsusilə yaxşı təmizlənməlidir.  Protezlər gecə ağızda deyil quru və havalı konteynerdə saxlanılmalıdır, əsasən əgər protezin altında iltihab və ya yara olarsa  
•  Ağız quruluğundan əziyyət çəkən pasiyentlərin  dişlər və diş protezlərini necə təmizlənməsi, gündəlik profilaktik stomatoloji qulluq üçün mütəxəssis məsləhətinə ehtiyacı vardır. Pasiyent diş həkiminin qəbulunda hər 3-6 aydan bir, başqa sözlə adətən olduğundan daha tez-tez olmalıdır. 

Çeynəmə

        .Gündəlik  normal yemək və qəlyanaltılar 5-6 dəfə, çoxlu çeynəmə tələb edən qidalardan ibarət olmalıdır. Yeməyin sonunda pendir,fındıq və tərəvəzlərin yeyilməsi bütün bakterial  turşuları neytrallaşdırdığından faydalıdır. 

•  Hər yeməkdən sonra ağızın yaxalanması və ya su içilməsi tövsiyyə olunur.
• Yeməklər arasında tərkibində şəkər olan qəlyanaltılar və turşu olan meyvələrin istifadəsindən çəkinmək lazımdır. Adi su və ya mineral su hər ikisi dişlər üçün təhlükəsizdir. 

Ksilitol-tərkibli saqqızlar, tabletlər və sorma tabletlər 

•  Ksilitol əlavə edilmiş saqqızlar ağız suyu axının artırılması üçün yemək və ya qəlyanaltılar arası və ya dərhal sonra ən yaxşı üsuldur.
• Əgər çeynəmə qabiliyyəti zəifdirsə, ksilitolla-şirinləşdirilmiş  tabletlər  və ya sorma tabletlər (pastilka) və ya   ksilitol, kalsium və flüor tərkibli sorma tabletlərin istifadəsi tövsiyyə olunur.
• Əgər ağız çox qurudursa,sorma tabletlər əriməyəcəkdir. Xüsusi bir məhsul vardır ki, (Tooth Mousse^®) dişlərin üzərinə yayılmaqla həm dişləri, həm də ağız boşluğunun selikli qişasını qoruyur. ( stomatoloji mağazalardan və iri mağazalar şəbəkələrindən əldə etmək mümkündür).

Oral nəmləndirici maddələr

•  Pasiyentin kifayət qədər miqdarda  adi su və ya  dadsız (adi) mineral su içməsi və tez-tez ağzını su ilə yaxalaması çox vacibdir. 
• Ağız suyu əvəzedicilər quru ağız simptomlarını hər hansı bir içkinin faydasından daha uzunmüddətli ,xüsusilə də gecə vaxtlarında aradan qaldırır.  Ağız suyu əvəzediciləri apteklərdə mövcuddur. Əgər ehtiyac olarsa, onlar müntəzəm surətdə istifadə oluna bilər. 
• Quru  oral selikli qişalar, həmçinin, bitki və ya zeytun və ya dəri  üçün  müvafiq yağ ilə nəmləndirilə bilər.
• Ağızla tənəffüsə  yol verilməməsi üçün tərkibində yağ olan burun  sprey vəya damcıları istifadə olunmalıdır. 

 Dərman 

•  Xəstənin istifadə etdiyi dərmanları yoxlayın; daha az quruluq verən hər hansı bir dərmanla  təhlükəsiz   surətdə əvəz edilə bilərmi?
•  Daha ciddi ağız quruluğundan əziyyət çəkən xəstələrə 5 mq pilokarpin  tabletləri × 3–4 dəfə  istifadə oluna bilər.  Amma, pilocarpinin kənar təsirləri  və digər dərmanlarla qarşılıqlı əlaqəsi vardır və , beləliklə də, onun daha cavan və nisbi sağlam pasientlərdə istifadəsi  münasibdir; əgər ağız suyu vəzlərinin funksiyası tamamilə dayanıbsa pilokarpinin faydası olmayacaqdır.

• Koxreyn icmalları  
• Ədəbiyyat