Onurğa sütunu xəstəlikləri

Xüsusiyyətləri

•  İlk öncə onurğa sütununda yaranan simptomların travma və ya xəstəlk nəticəsində baş verdiyini aydınlaşdırmaq lazımdır. Xəstəlik nəticəsində yaranan simptomlat zəif inkişaf etdiyi halda, travma nəticəsində yaranan simptomlar kəskin olur və adətən rahat şəkildə müəyyənləşdirilir. 
• Təcili qayğıya ehtiyac olan hallar onurğa sütununun nisbətən xroniki xəstəliklərindən fərqləndirilməlidir.
• Bəzi onurğa sütunu xəstəlikləri yerli səciyyə daşıdığı halda,digərləri nisbətən geniş yayılmışdır.  Onurğa sütununun xəstəliyi aşkar olunduğu halda, onun yuxarı sinir hüceyrələrinin lezyonu olub olmadığını və lezyonun hansı səviyyədə olduğunu müəyyən etməyə çalışın. 
• Geniş yayılmış onurğa sütunu xəstəliklərində kəskin bir səviyyə yoxdur,lakin onurğa sütunu sıxılmasında isə bu əsasən müşahidə olunur. 

Onurğa sütunu lezyonunun simptomları və səviyyəsini müəyyən etmək

•  Yuxarı sinir hüceyrələrinin lezyonu yavaş inkişaf etdiyi halda, simptomlar spazmatik paraparez və tetraparez olmaqla səciyyələndirilir. Tipik simptomlarına daxildir
  • əzələ elastikliyinin artmasl (spazmatiklik)
  • artmış vətər refleksləri
  • müsbət Babinski simptomu
•  Beyin xəstəliklərini nəzərə almayın. onurğa sütunu xəstəlikləri kəllə sinirlərinə, şüurluluğa və ya yüksək əqli funksiyalara təsir etmir. Beyinin zədələnməsində bu simptomlardan ən azı bəziləri müşahidə olunur 
  • Yarımkürələr arasında yayılan parasagial şiş spazmatik paraparezə səbəb ola bilər. 
•  Paraparez və tetraparezi fərqləndirmək vacibdir. Məsələn, burada aşağı ətraflarla yanaşı yuxarı ətraflarda da simptomlar və işarələr varmı, əgər yoxdursa, o halda Lezyonun səviyyəsi Th1 dən aşağıdır. 
• Kəskinlik səviyyəsini müəyyənləşdirməyə çalışın. Geniş yayılmış onurğa sütunu xəstəliklərində kəskinlik səviyyəsi yoxdur, lakin onurğa sütunu sıxılmasında buna rast gəlmək mümkündür. 
  • Sütunda olan lezyon adətən kəskinlik səviyyəsindən daha yüksəkdir. 
  • Onurğa zərbəsina qarşı həssaslıq fəqərənin zədəsinə yol aça bilər. 
  • Onurğa beyni anestaziyası onurğanın aşağı hissəsində lezyona gətirib çıxarır. 
• Sidik kisəsinin funksiyasına sidik refleksi tərəindən nəzarət olunur.  Sidik kisəsi tez-tez boşalır və refleks məcburi şəkilə öünü saxlaya bilməməyə səbəb olur və ya zədənin səviyyəsindən asılı olaraq sidik saxlama da baş verə bilər. 
• Bel sütununda olan lezyonlar fəqərə sütununun sıxılmasına səbəb ola bilməsə də, aşağı sinir hüceyrələrinin lezyonu ola bilir.
• Onurğanın rentgen analizi sınıqları, spondilozları və eroziyaları aşkar edə bilir.  Normal rentgen Onurğa sütunu sıxılmasını tam şəkildə aşkar etmir. 

İnfensiyalı və iltihablı xəstəlillər

Onurğa sütunu iltihabı 

• İnfensiyalı və iltihablı onurğa sütununun əksəriyyəti viruslu gövdənin ansefalomiyetidləridir. 
• Səbəbləri
  • Viruslu infeksiyalar (e.g. HSV2, QİÇS, iflic, Coxackie)
  • Xüsusi mikroblar (e.g. borelioz, sifilis, vərəm)
  • İnfeksiya və peyvəndin nəticəsində yaranan iltihab
  • Çoxsaylı skelorizlər
  •  SLE kimi birləşmiş hüceyrə xəstəlikləri
  • Sarkoidoz
• Geniş yayılmış, kəskin (dar hissədə olan lezyon , simptomlar bu səviyyədən aşağıda yaranır) və ya artan ola bilər. 
•  Klinik formasına aşağı ətrafların zəifləməsi daxildir ki, bu da flasif iflicə, bəzən isə hətta tetraplegiyaya yol aça bilər. Əlavə olaraq, kəskinlik səviyyəsi və sidik kisəsi iflici klinik formasının bir hissəsidir. 
• Araşdırmalar, CSF abalizi (pleocytosis, bakteriyanın tərkibində aşkar olunmuş buna səbəb ola bilən amil) və onurğa sütununun MRT analizi (iltibahı dəyişiklikləri aşkar edir) 
• Müalicə buna səbəb olan amilin CSF analizi nəticəsində müəyyənləşdirilməsindən əvvəl başlanılır. Empirik müalicəyə ceftriaxone, doxycycline, acyclovir vı methylprednisolone məhsullarının birgə fəaliyyətindən ibarətdir. 

İrinlər

• Epidural
  • Bakterial etiologiya, e.g. Staphylococcus aureus və ya vərəm
  • Ciddi bel ağrısı ilkin simptom hesab olunur, bunun ardınca isə inkişafda olan paraparez və artan kəskinlik səviyyəsi müşahidə olunur. 
  •  Mikrobaqarşı müalicə cərrahi müalicə ilə birləşdirilir, irinin laxtalanması və axmasl gecikmə olmadan həyata keçirilməlidir. 
  • İntradural
    • Məsələn protozo nəticəsində baş verir.  
    • Symptoms and treatment are the same as in epidural abscesses. Epidural irinlərin simptomları və müalicəsi eynidir. 

Damar lezyonları

Hematomalar

• Epidural
  •  Arteriyadaxili yalnış inkişaf və ya hemagomik narahaqlıqlar nəticəsində yaranır
  • Simptomları arasına hüceyrələrdə zəiflik və kəskinlik səviyyəsinin hematoma səviyyəsindən aşağı olması daxildir. 
  • Cərrahi fəaliyyət tələb edən təcili vəziyyət kimi nəzərə alınmalıdır. 
• İlik daxili
  • Epidural hematomalarda simptomlar və müalicələr eynidir. 

Qabaq bel arteriyasının infarktı

• Əsasən aortanın xəstəliyinin nəticəsində yaranır (disseksiya, ateroklores)
• Simptomları bir neçə saat ərzində inkişaf edir və buraya bilək əzələlərinin zəifliyi ilə yanaşı bel və boyun ağrıları, birtərəfli iflic, ağrıya qarşı həssaslığın itirilməsi və temperaturun lezyondan aşağı olması daxildir. 
• MRT ən yaxşı diaqnostik vasitədir.
• Treatment is symptomatic.

Digər onurğa sütunu xəstəlikləri

• Vitamin B12 çatışmazlığından yaranan geniş yayılmış onurğa sütunu lezyonu
  • Simptomları simmetrikdir və yavaş inkişaf edir. İlkin simptomlarına əl və ayaqların iflici daxildir. Daha sonra gəzmə problemi və vibrasiya hissini azalması inkişaf edir
  • Müalicə vutamin B məhsulunun daima qəbul olunmaslndan ibarətdir.
• Radioterapiya nəticəsində yaranan medulyar zədə
  • İlkin simptomlarına əllərin və ayaqların iflici daxildir (radioterapiyadan 3-6 ay sonra)
  • Sonrakı simptomlarına isə ilk olaraq iflic daha sonra isə əzələlərin zəifləməsi daxildir (radioterapiyadan 12-15 ay sonra)
  • Dəyişikliklər onurğa sütununun MRT yoxlanışında aşkar oluna bilər
• Paget xəstəliyi
  • Fəqərənin bədənə doğru genişlənməsi onurğa kanalını darlaşdıra bilər
  • Kliniki forması bel onurğa stenosuna oxşayır
• Beldə su yığılması
  • Əsasən boyun nahiyyəsində onurğa sütununda yaranan boşluqlar
  • Etiologiyası: travmadan sonra, şiş ilə əlaqəli və ya anadangəlmə
  •  Simptomlarına əzələlərin genişlənməsi ilə birlikdə yuxarı ətrafların zəifləməsi və ağrıya və temperatura qarşı həssasığın azalması daxildir. 
  • Xəstənin həmçinin tez-tez kəllə və boyun nahiyyəsində ağrıları olur. 
  • Xəstəlik xronikidir amma çox yavaş inkişaf edir.
  •  Chiari genişlənməsi ilə əlaqəli ola bilər
  • Cərrahiyyə əməliyyatı mümkün müalicədir
• Amyotrophic ikitərəfli skaliroz